Aminokislotalar


Aminokislotalarning qo’llanilishi



Download 0.94 Mb.
bet3/7
Sana25.09.2019
Hajmi0.94 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Aminokislotalarning qo’llanilishi :

Aminokislotalar hayotiy zarur organik birikmalardir.

Tirik organizmlarda oqsillarning va boshqa muhim biologik moddalarning sintezida aminokislotalar ishtirok etadi. Bakteriya va o’simliklar o’zlariga kerakli aminokislotani o’zlari sintez qiladi.

α – aminokislotalar hayvon va insonlarning organizmida oqsillarni sintez qilishda zaruriy moddalardir.

Ba’zi aminokislotalar tibbiyotda qo’llaniladi. Aminokislotalarning hosilalaridan sintetik tolalar olishda (kapron) foydalaniladi.

Aminokislotalardan eng muhimi glisin (H2N – CH2 – COOH) bo’lib, tabiatda juda keng tarqalgan, o’simlik va hayvonlar organizmida modda almashinuvida muhim rol o’ynaydi.

Glisin - yelimlar va deyarli hamma oqsil moddalarning asosidir. Glisin yordamida adenozintrifosfat (ATF) kislotasining yacheykalari tuzilgan. U tirik organizmlarda boradigan ko’pgina kimyoviy reaksiyalarning energiya manbaidir. α – alanin – hamma oqsillarning asosi; β – alanin – B3 vitamini tarkibiga kiradi.

Oqsillar

Oqsillar – yuqori molekulyar, nihoyatda murakkab tarkibli va murakkab bog’lanishli organik birikmalardir.

Oqsillar ularning asosini α – aminokislotalarning qoldiqlari tashkil qilgan, bir – birlari bilan CO – NH – gruppalari orqali peptid bog’lar deb bog’lanadigan bog’lar bilan bog’langan polipeptid zanjirlaridan tuzilgan tabiiy biopolimerlardir. Oqsillarning tarkibida C (50 – 55%), H (6,5 – 7,5%), O (20 – 24%), N (15 – 17,6%), S (0,3 – 2,4%), P (0,4 – 0,9%) larda bo’ladi.

Oqsillarda C, H, N, O bo’lishi muqarrar bo’lgan elementlardir. Aminokislotalar tarkibida kamdan – kam Cu, Fe, Zn va boshqa metallar ham bo’ladi.

Oqsillarning hosil bo’lishida tarkibi bo’yicha har xil bo’lgan 29 dan ortiq aminokislotalar ishtirok etadi.

Oqsillar tarkibiga kiradigan aminokislotalar quydagi jadvalda keltirilgan.


Oqsillar tarkibiga kiradigan aminokislotalar


Formulasi

Nomlsnishi

H2N – CH­2 –COOH

Glisin

CH3 –CH(NH2) – COOH

Alanin

CH3 –CH(CH3) –CH(NH2) - COOH

Valin

CH3 –CH(CH3) – CH2 - CH(NH2) - COOH

Leysin

CH3 - CH2 –CH(CH3) –CH(NH2) - COOH

Izoleysin

CH2(OH) –CH(NH2) - COOH

Serin

CH3 – CH(OH) – CH(NH2) - COOH

Treonin

CH2(SH) –CH(NH2) - COOH

Sistein

HOOC–CH(NH2)–CH2–S–S–CH2
CH(NH2)-COOH

sistin

CH2(SCH3) – CH2 - CH(NH2) - COOH

Metionin

Alifatik monoaminodikarbon kislotalari va ularning monoamidlari



HOOC – CH2 – CH(NH2) – COOH

Asparagin kislota

H2N(O)C – CH2 – CH(NH2) - COOH

Asparagin

HOOC – (CH2)2 – CH(NH2) – COOH

Glitamin kislota

H2N(O)C – (CH2)2 – CH(NH2) - COOH

Glutamin

Alifatik diaminokarbon kislotalar



H2N – (CH2)4 – CH(NH2) - COOH

Lizin

H2N –C(=NH)-NH-(CH2)3-CH(NH2) –COOH

Arginin

Aromatik aminokislotalar



C6H5 – CH – CH(NH2) – COOH

Fenilalanin

HO – C6H4 – CH2 – CH(NH2) – COOH

Tirozin

Geterosiklik Amonokislotalar





Prolin



Gidroksiprolin



Triptofan



Tistidin


Oqsillar bo’linadilar;
Proteinlarga-oddiy oqsillar faqat aminokislotalarning qoldiqlaridan tuzilgan;
Protedlar-murakkab oqsillar, aminokislotalarning qoldiqlaridan va prostetik gruppalar deb nomlanadigan har xil aminokislota harakteriga ega bo’lmagan gruppalar (polisaxaridlarning qoldiqlari,ortofosfat kislota va hk) lardan tuzilgan.
Oqsillarning tarkibi,tuzilishi va biologik ahamiyati.
Yuqorida ko’rsatganimizdek oqsillar tarkibiga uglerod, vodorod, kislorod,azot bo’lishi shart bo’lgan elementlardan tashqari oltingugurt,fosfor, temir, mis, rux va boshqa elementlar ham uchraydi.

Oqsil molekulasidagi aminokislota qoldiqlarining soni 102-105 gacha bo’ladi.

Oqsillarning nisbiy molekulyar massasi juda katta,yani;

Mr = 104 -107ga javob beradi. Masalan;tovuq tuxumi tarkibiga kiruvchi oqsilning nisbiy molekulyar massasi 36000 ga teng.

Go’shtdan ajratilgan bir oqsilning nisbiy massasi 150000 ga, ba’zi oqsillarning nisbiy molyar massasi 300000 va undan ham yuqori bo’ladi.

Oqsillarning gidrolizi natijasida 20 dan ortiq aminokislota hosil bo’ladi.

Har bir oqsilga polipipted zanjirida aminokislotalarning qatiyan aniq ketma-ketligi va aniq fazoviy struktura xosdir.

1888-yilda rus biokimyogari A.Y. Danilevskiy oqsillarning molekulalarida takrorlanuvchi atomlarning peptid gruppasi


mavjudligini ko’rsatdi.
xx-asrning boshlarida nemis olimi E Fisher va boshqa tadqiqotchilar birinchi bo’lib molekulasidagi bir-biri bilan peptid bog’lar orqali birikkan 18 ta aminokislotalar qoldig’idan iborat birikmani sintez qildilar. Bu polipeptidlar ba’zi xossalari bilan oqsillarni eslatgan. Polipeptid sintezini soddalashtirilgan holda quyidagicha ifodalash mumkin :

Birinchi dastlabki modda- glisin- hayvonlarning pay, teri, tuyoq kabi organizmlaridan tayyorlanadigan yelimni gidroliz qilib olinadi; ikkinchi dastlabki modda –alanin, uni har qanday oqsildan olish mumkin.

Oqsillarda hammasi bo’lib to’rt ko’rinishdagi strukturaviy tashkillik ajratiladi.


Download 0.94 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
haqida tushuncha
toshkent axborot
toshkent davlat
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
bilan ishlash
o’rta ta’lim
махсус таълим
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
Navoiy davlat
haqida umumiy
Buxoro davlat
fizika matematika
fanining predmeti
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
davlat sharqshunoslik
jizzax davlat