Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti ekologiya va tabiatni muhofaza qilish


– mashg’ulot. Hayvonlarning parazit hayot tarziga moslashishini o’rganish



Download 0.88 Mb.
bet119/164
Sana31.10.2020
Hajmi0.88 Mb.
1   ...   115   116   117   118   119   120   121   122   ...   164

3 – mashg’ulot. Hayvonlarning parazit hayot tarziga moslashishini o’rganish



Material va jihozlar. Jigar qurti, qoramol tasmasimon chuvalchangi, odam askaridasi, chivin va burgalarning tashqi hamda ichki tuzilishini ifodalovchi rasmlar.

Tirik organizmlarning o’ziga xos yashash muhitlaridan biri boshqa tirik organizmlardir. Hatto o’lchami juda kichik bo’lgan bir xujayrali organizmlar ichida ham boshqa kichikroq organizmlar parazitlik qilib hayot kechiradi. Demak, bir organizm boshqa tirik organizm uchun yashash muhiti bo’lib xizmat qiladi. Boshqa organizmlardan yashash muhiti va oziq manbai sifatida foydalaniladigan organizmlar parazitlar deb ataladi. Yashash muhiti bo’lib xizmat qiladigan organizm esa xo’jayin deb ataladi. Parazit xo’jayin organizmida mahsus muhitda yashaydi va uning tashqi muhit bilan aloqasi xo’jayin orqali amalga oshadi. Xo’jayin organizmi yashash muhiti sifatida parazit uchun qulay va noqulay xususiyatlarga ega. Parazitlar yashash muhitining qulaylik tomonlaridan biri oziqaning doimo mo’l bo’lishidir. Bu holat parazitlarning tez o’sishiga va ko’payishiga imkoniyat yaratadi. Bundan tashqari, xo’jayin organizmida parazitlar tashqi muhitning har qanday noqulay ta’sirlaridan himoyalangandirlar. Tashqi dushmanlaridan himoyalanganlik ham parazitlar muhitining qulay tomonidir. Lekin, parazitlar uchun ekologik noqulayliklar ham mavjud. Bunday noqulayliklarga yashash maydonining cheklanganligi, kislorod bilan ta’minlanishning murakkabligi, bir xo’jayindan ikkinchisiga o’tish qiyinchiliklari hamda xo’jayin organizmining parazitga nisbatan ko’rsatadigan himoya reaksiyalari kiradi.


Ishni bajarish tartibi. Rasmlarda tasvirlangan parazit organizlarning tashqi tuzilishi diqqat bilan kuzatiladi. Rasmlar mavjud bo’lganda parazitlarning ichki tuzilishiga ham e’tibor beriladi. Parazitlar tuzilishida mavjud bo’lgan moslanishlar aniqlanib, ularning yuzaga kelish shart- sharoitlari haqida xulosalar qilinadi.

Xulosalar quyidagi jadvalga kiritiladi.

Tablitsa - 2

Parazitlardagi muhitga nisbatan paydo bo’lgan moslanishlar




Parazit tur

Xo’jayin

Yashash muhitiga nisbatan parazitning tashqi va ichki




organizmi va

organi


tuzilishida yuzaga kelgan moslanishlar

Jigar qurti







Qoramol tasmasimon

chuvalchangi









Odam askaridasi







Burga








Mavzuni mustahkamlash uchun savollar

  1. Odam va hayvonlarda parazitlik qiluvchi yana qanday organizmlarni bilasiz?

  2. Parazit o’simliklar va ularning tuzilishidagi moslanishlar haqida nimalar bilasiz?

  3. Parazitlardagi tashqi muhitga tushish bilan bog’liq moslanishlarni tushuntirib bering?

  4. Yuqoridagi o’rganilgan parazit organizmlarning serpushtligi haqida qanday ma’lumotlarni bilasiz?




  1. rasm. Jigar qurti. 9-rasm. Jigar qurtining rivojlanishi. 1-og’iz so’rg’ichi, 2- og’zi, 1- voyaga etgan karazi,

so’rg’ichi, 4- ichak, 5- jinsiy sistemasi. 2- suvga tushgan tuxumlar, 3- kiprikli

lichinka, 4- chuchuk suv shilig’I, 5,6-dumli lichinka, 7-o’tga yopishib qolgan tsista,



8-qoramol.

10-rasm. Parazit chuvalchanglarning xilma-xilligi. 1-cho’chqa tasmasimon chivalchangi, 2-uning boshi,



3- exinokokk, 4- exinokokk finnasi.

11-rasm. Parazit va kasal tarqatuvchi hasharotlar.

1-3- burga (urg’ochi, qurt, g’umbak), 4-5- bit va uning tuxumi, 6- bezgak pashsha, 7- oddiy pashsha/


Download 0.88 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   115   116   117   118   119   120   121   122   ...   164




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
vazirligi muhammad
махсус таълим
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
pedagogika fakulteti
fizika matematika
universiteti fizika
Navoiy davlat