Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti


§ I.3. Xususiy innovacion texnologiyalar



Download 488.91 Kb.
Pdf ko'rish
bet5/12
Sana07.04.2021
Hajmi488.91 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12
§ I.3. Xususiy innovacion texnologiyalar 

“BUMERANG” texnologiyasi 

Hozirda  inson  faoliyatining  asosiy  yo`nalishlari  shu  faoliyatdan  ko`zda 

tutilgan  maqsadlarni  to`liq  amalga  oshirish  imkoniyatini  beruvchi  yaxlit  tizimga, 

yani  texnologiyalarga  aylalib  bormokda.  Xuddi  shu  kabi  talim-tarbiya  sohasida 

ham  yangi  yillarda  innovacion  texnologiyalarni  qo`llab  o`qitish  orqali  ham 

akademik  litseylarda  yuqori  samaralarga  erishilmoqda.  Jumladan  xususiy 

texnologiyalarning  ham  ahamiyati  katta.  Xususiy  texnologiyalar  o`quvchilar 

bilimini oshirishi bilan bir qatorda ularning  mustaqil fikrlash qobiliyatini va fanga 

bo`lgan qiziqishlarini yana ham oshiradi. 

Xususiy  texnologiya  bu-  talim-tarbiya  mazmunining  ayrim  yo`nalishlarini 

amalga  oshirish  usullari  va  vositalari  majmuyini  o`z  ichiga  oluvchi  innovacion 

tizimlarni  qamrab  oladi.  Bunga  ayrim  fanlarni  o`qitish  texnologiyalari, 

o`qituvchining o`quvchi bilan ishlash texnologiyalari kiradi. [2,] 

Hozir sizlarni quyidagi xususiy texnologiyalar bilan tanishtirib o`tamiz. 

TRENİNG XAQİDA TUShUNChA. 

Ushbu  texnologiya  o`quvchilarni  dars  jarayonida,  darsdan  tashqarida  turli 

adabiyotlar,  matnlar  bilan  ishlash,  o`rganilgan  materialni  yodida  saqlab  qolish, 

so`zlab  bera  olish,  fikrini  erkin  xolda  bayon  eta  olish  hamda  bir  dars  davomida 

barcha o`kuvchilarni baholay olishga qaratilgan. 

MAQSAD. 

Trening  davomida  tinglovchilarga  tarqatilgan  materiallarni  ular  tomonidan 

yakka  va  guruh  xolatida  o`zlashtirib  olishlari  hamda  o`zaro  suhbat  munozara 

orqali,  turli  savollar  orqali  tarqatma  materiallar.  Trening  davomida  o`quvchilar 

tomonidan baho ballarini egallashga  va  litsey o`quvchilarining bilimini oshirishga 

imkoniyat yaratadi. 

 

 

 



 


O`TKAZİSh TEXNOLOGİYaSİ. 

Ushbu texnologiya bir necha bosqichda o`tkaziladi: 

1-  BOSQİCh. 

-  Trening  to`g’idan-to`g’i  tinglovchilarni  4-5  kishidan  iborat  kiik  guruhlarga 

bo`lishdan boshlanadi; 

-  O`qituvchi  har  bir  guruh  va  uning  har  bir  azosiga  mustaqil  o`rganish, 

fikrlash va yodda saqlab qolish uchun alohida-alohida aniq yoma taratma  material 

beradi  (taqatma  materialda)  o`qituvchi  tomonidan  tanlangan  umumiy  mavzu 

bo`yicha biron bir hajmdagi matn berilgan, ularning soni guruhlar va tinglovchilar 

soniga bog’liq.  Agar 4 ta kichik  guruh bo`lsa, u  holda  umumiy  mavzu 4 ta kichik 

matnlarga bo`linib har bir guruhga beriladi; 

-  Faoliyat samarali bo`lishi uchun har bir guruhga berilgan topshiriqlardan har 

bir  tinglovchiga  beriladi.  Shunday  qilib,  4  ta  guruh  umumiy  mavzu  asosida  4  xil 

topshiriqqa  ega,  har  bir  tinglovchi  esa  o`z  guruhiga  tushgan  topshiriqqa  ega 

bo`ladi. 

2-  BOSQİCh. 

-  guruhlarga  berilgan  topshiriqni  guruh  azolari  yakka  tartibda  alohida 

o`rganishlari, topshiriqni eslab  

olishlari,  keyin  esa  kerak  bo`lsa  boshqalarga  yoki  o`qituvchiga  gapirib 

serishlari,  iloji  boricha  topshiriqni  o`zlashtirib  olishlari  kerakligini  o`qituvchi 

uqtiradi  va  tayyorgarlik  uchun  topshiriqni  katta  kichikligiga  qarab  10-15  daqiqa 

vaqt beradi. Uzi esa guruh va tinglovchilarining ish faoliyatini kuzatadi. 

3-  BOSQİCh. 

-  o`qituvchi oldindan tayyorlab qo`yilgan raqamlar kichik qog’ozlar silan  har 

bir  guruh  yoniga kelib  guruh azolaridan  ushbu qog’ozlardan bittadan raqam  tortib 

olishini  so`raydi  (qog’ozlar  soni  guruhdagi  tinglovchilar  soniga  bog’liq,  masalan 

guruhda  5  kishi  bo`lsa,  qog’ozdagi  raqamlar  1,2,3,4,5  etib  tayyorlanadi,  agar  4  ta 

bo`lsa  1  dan  4  gacha  va  h.).  Guruhlardagi  barcha  tinglovchilar  raqamlar  ezilgan 

qog’ozdan  olishlari  kerak.  Nechta  guruh,  bo`lsa  shuncha  guruh  azolari  soniga 

qarab raqamlar yozilgan qog’ozlar tayyorlanadi. 




-  o`qituvchi  raqamlar  bo`yicha  tinglovchilardan  yangi  guruhlar  tuzishlarini 

so`raydi.  Masalan  hamma  1  raqamini  olganlar  bitta  yangi  guruh,  2  raqamlilar 

ikkinchi  guruh,  3  raqamlilar  uchinchi  guruhni,  4  raqamlilar  to`rtinchi  guruhni,  5 

raqamlilar  beshinchi  guruhni  tashkil  etishlarini  so`raydi.  Guruh  azolari  yangi 

guruhga o`tishlarini so`raydi. Guruh azolari yangi guruhga o`tishlarida o`zlari bilan 

o`rgangan topshiriqlarini ham oladilar. 

4-  BOSQİCh. 

-  raqamlar  bo`yicha  yangi  guruhlar  tuzilganda  har  bir  yangi  guruhda  avvalgi 

guruhlardan bittadan vakillar 

o`z-o`zidan to`planib qoladi, yani 4 ta guruhda 4 xil topshiriq o`rganilgan bo`lsa 

bu yangi guruhda har bittasidan bittadan vakil to`planadi, umumiy mavzu bo`yicha 

4 tinglovchi va 4 xil topshiriq to`planadi. 

5-  BOSKİCh. 

-  yangi  tuzilgan  guruhning  har  bir  azosi  endi  o`ziga  2  ta  vazifa,  yani 

o`qituvchi va o`quvchi vazifasini oladi va kuyidagicha faoliyat ko`rsatash: 

1.  O`qituvchi  (o`rgatuvchi)  sifatida,  o`zi  avval  o`rgangan  materialni  gapirib 

beradi,  tushintiradi,  o`zi  mustaqil  o`rgagan  materialning  asosiy  joylariga  barchani 

diqqatini  jalb  qiladi,  boshqa  guruh  azolarnning  tushunish  va  o`zlashtirish 

qobiliyatlarini tekshiradi. 

2.  O`quvchi 

sifatida, 

guruh 


azolarini 

navbatma-navbat 

so`zlab, 

tushuntirayotgan,  gapirayotgan  materiallarini  eshitadi,  tahlil  qiladi,  fikrlaydi  va 

yodda saqlab qolishga harakat qiladi. 

O`qituvchi  esa  ularga  o`z  materiallarini  faqat  so`zlab  berishlari  kerayukligini 

uqtiradi  va  bunga  20  daqiqa  vaqt  beradi  (matn  xajmiga  va  umumiy  mavzuning 

qiyin, osonligiga qarab vaqt ajratiladi). 

Bu  bosqichda  trening  boshlanishida  tarqatilgan  barcha  material  tinglovchilar 

tomonidan o`zlashtirilgan hisoblanadi. 

6-  BOSQİCh. 

-  guruxdagilar  bir-birlariga  o`z  materiallarini  gapirib  berib,  barchalari  ushbu 

materiallarni  bilib  olishgach,  qituvchi  o`rganilgan  materiat  guruh  azolari 



tomonidan  qanchalik  o`zlashtirib  olinganini  tekshirib  ko`rish  uchun  har  bir  guruh 

azosi  bir-  birlariga  o`z  materiallaridan  kelib  chiqqan  holda  savollar  berishlari 

mumkinligini  tushuntiradi.  Shunday  qilib,  guruh  ichida  ichki  nzorat  savol-javob 

orqali  o`taaziladi.  Bu  esa  guruhdagi  tinglovchilarni  bir-birlariga  so`zlab  bergan 

materiallarini  boshqalar  tomonidan  o`zlashtirilganlik  darajasini  aniqlashga, 

mustahkamlashga yordam beradi. 

7-  BOSQİCh. 

-  o`qituvchi  barcha  tinglovchilarni  yana  qaytadan  avvalgi  joylariga 

qaytishlarini  so`radi,  yani  yana  hamma  mashg’ulot  boshlanishidagi  guruhlariga 

qaytadilar. 

8-  BOSQİCh. 

-  o`qituvchi  sinfxonadagi  tinglovchilarning  barchasi  hammaga  tarqatilgan 

yozia materiallar bilan tanish  

ekanliklari,  ular  haqida  to`liq  malumotga  ega  bo`lganliklarini  hisobga  olgan 

holda  auditoriyadagi  har  bir  o`quvchidan  xohlagan  materialni  so`rashi 

mumkinligini aytadi. 

9-  BOSQİCh. 

-  tinglovchilarga  tarqatilgan  barcha  materialni  ular  tomonidan  qaydarajada 

o`zlashtirilgakiligi  darajasini  aniqlash  maqsadida  o`qituvchi  maxsus  guruh  yoki 

boshqa  guruh  tomonidan  berilgan  nazorat  savollariga  savollarga  reyting  ballari 

orqali baholanishi tushuntiriladi, masalan savollarga berilgan javoblar - agar to`liq 

javob bo`lsa - 3 ball, qo`shimcha qilinsa - 2 ball, o`tirgan joydan luqma tashlansa - 

1 ball, javob berilmasa - 0 ball qo`yilishi belgilanadi. 

Baho sistemasida - to`liq javob uchun - 5 baho, qo`shimcha uchun - 4 baho, 

luqma  tashlansa  -  3  baho,  javob  bermasa  -  2  baho,  umuman  ishtirok  etmasa  -  1 

baho qo`yishni belgilash mumkin. 

Guruh  azolarining  javoblarini  yuqorida  ko`rsatilgan  tartibda  baholash, 

ballarni  qo`yib  borish,  umumlashtirish  uchun  har  bir  guruh  o`ziga  guruh 

qatnashchilaridan  birini  «hisobchi»  etib  tayinlashi  mumkin.  (“hisobchi»  ham 

davradagi savol-javoblarda ishtirok etadi). 




10- BOSQİCh. 

Ushbu  bosqichda  o`qituvchi  tarqatma  materiallar  asosida  tuzilgan  savollar 

(5-6  ta)  bilan  o`quvchilarga  murojat  qiladi  (savollar  iloji  boricha  hamma 

materiallarga tegishli bo`lgani  maqul, shuningdek, o`qituvchi sinfxonadagi barcha 

o`quvchilarni javob berish uchun qamrab olishga harakat qiladi). 

Belgilangan  savollarga  javob  berish  tugagach,  o`qituvchi  doskaga  guruhlar 

tomonidan  to`plangan  ballarni  yozadi  va  mashg’ulotning  keyiningi  boskichiga 

o`tadi. 


11- BOSQİCh. 

O`qituvchi  har  bir  guruhni  o`z  yozma  materiallarining  mazmunidan  kelib 

chiqib  bittadan  savol  tayyorlashlari  kerakligini  aytadi  va  guruhlarga  savol 

tuzishlari uchun 5-7 daqiqa vaqt ajratadi. 

12- BOSQİCh. 

Bu  bosqichda  guruhlar  bir-birlariga  savollar  beradilar,  guruhlardagi 

«hisobchilar»  esa  guruh  azolarining  javoblarini  yuqorida  belgilangan  tartibda 

baholab boradilar. Javoblar to`g’ri bo`lsa, savol bergan guruh javobni to`ldirmaydi. 

13- BOSQİCh. 

O`qituvchi  guruh  azolari  to`plagan  ballarni  yana  bir  marotaba  doskaga 

yozadi  va  to`plangan  ballar  (baholar)ning  umumiy  sonini  aniqlaydi.  To`plangan 

ballar  (baholar)ni  umumiy  sonini  guruh  azolariga  tepa-teng  buladi  (yuqorida 

kelishilganlik asosida). 

İZOH:  agar  to`plangan  ballarni  guruh  azolariga  teppa-teng  bo`lishda 

o`quvchilar  tomonidan  norozilik  bo`lsa  yani  bazi  guruh  azolari  guruhning 

faoliyatida  faol  ishtirok  etib  umumiy  jamoada  passiv  bo`lgan  bo`lishsa,  yoki 

umuman ishtirok etmagan qiziqmagan bo`lishsa bunday holatda vaziyatni echishni 

guruh azolariga yuklatiladi. Guruhning echimi to`g’ri hisoblanadi , yoki o`qituvchi 

o`z  fikrini  bildirishi  mumkin,  chunki  u  dars  jarayonida  o`quvchi  javoblari,  faol 

yoki passivliklarini kuzatib boradi. 

Umuman olganda agar o`quvchi faollik ko`rsatmagan yoki savol- javoblarda 

ishtirok  etmagan  bo`lsa  ham  uning  shu  dars  jarayonida  biron  narsani  bilib  olgani 




eslab  qolib  o`zlashtirganini  hisobga  olgan  holda  unga  yosh  kichik  ball  berilishi 

mumkin.  Bu  o`quvchi  keyinchalik  shu  shakldagi  darslarda  faolroq  bo`lishga 

undaydi.  Yuqoridagi  kabi  vaziyat  vujudga  kelsa  uni  echimini  har  bir  o`qituvchi 

sharoitga faoliyatga qarab o`zi hal etishi yoki guruh jamoaga tashlashi mumkin. 

Bazida  guruhning  “hisobchilari”  ballarni  qo`yishda  noaniqlik  yoki  qo`shib 

yozishlari  mumkin,  natijada  bazi  guruhlarning  umumiy  to`plagan  ballari  boshqa 

guruhlarnikidan 

juda 


farq 

qilishi 


mumkin. 

O`quvchilarning 

haqqoniy 

baholanishlari  ularning  tanlagan  “hisobchi”lariga  bog’giq  ekanligini  o`qituvchi 

eslatib o`tadi. Agar umumiy to`plagan ballarni guruh azolariga taqsimlanganda shu 

mashg’ulot  uchun  belgilangan  maksimal  balldan  ortib  ketgan  bo`lsa,  u  holda  shu 

mashg’ulot  uchun  kerakli  ballni  olib  qolib,  ortiqchasini  keyingi  mashg’ulotlarga 

yoki yakuniy nazoratga o`tkazish mumkin. 

14- BOSQİCh 

Har bir talabaga ballar qo`yilgach (har bir o`quvchi baholangach) o`qituvchi 

mashg’ulotga  yakun  yasaydilar.  Uquvchining  faoliyatiga  baho  beradi,  berilgan 

javoblarga o`z fikrini bildiradi va quyidagi savollar bilan ularga murojat qiladi. 

-  bugungi mashg’ulotdan nimalarni bilib oldingiz? 

-  nimalarni o`rgandingiz ? 

-  nimalar sizlar uchun yangilik bo`ldi? 

-  yana nimalarni bilishni istar edingiz? 

 

15- BOSQİCh 



O`qituvchi 

o`quvchining 

javoblarini 

diqqat 


bilan 

tinglab 


ularga 

minnatdorchilik bildiradi va darsni yakunlaydi. 

“MULOQOT” texnologiyasi. 

Trening haqida tushuncha 

Ushbu trening o`quvchida dars jarayonida mustaqil fikrlashga, o`z fikrlarini 

erkin holda bayon eta olishga hamda ularda bahslashish madaniyatini tarbiyalashga 

qaratilgan  bo`lib,  odatda  bunday  mashg’ulot  tinglovchilarni  kichi;  guruhlarga 

bo`lgan holda o`tkaziladi. 




MAQSAD. 

Tanlangan  mavzu,  muammo  asosida  tinglovchilarning  fikrlarini  hamda 

ushbu  mavzuga  bo`lgan  munosabatlarni  aniqlashga,  mustaqil  holda  umumiy  bir 

fikrlarga  kelishiga  va  to`g’ri  hulosa  chiqarishlariga  yordam  berish,  erkin  holda 

bahslashishlariga sharoit yaratadi. 

O`tkazilish tartibi. 

O`qituvchi  mashg’ulotni  boshlaashdan  avval  tinglovchilarni  muloqot,  bahs-

munozarani  o`tkazishga  qo`yilgan  talablar,  qoidalar  bilan  tanishtiradi,  so`ngra 

ushbu trening bosqichma-bosqich o`tkazilishini tushuntiradi. 

1-  BOSQİCh. 

O`qituvchi  mashg’ulotni o`tkaziladigan muloqotning  mavzusini aniqlashdan 

boshlaydi,  masalan,  “Siz  qaysi  madaniyat  tarafdorisiz:  Sharq  yoki  Evropa?  “Shu 

mavzuni  o`rtaga  tashlab  tinglovchilardan  Sharq  madaniyati  va  Evropa  madaniyati 

tarafdorlarini aniqlab oladi. Ularni shu tartibda guruhlarga bo`ladi. 

2-  BOSQİCh. 

Har  bir  guruhdagi  tinglovchilar  o`z  mavzulari  asosida  kerakli  materiallar: 

dalillar,  misollar,  aniq  fikrlar,  o`z  fikrlarini  tasdiqlovchi  ko`rgazmali  materiallar, 

imkoni  bo`lsa  videofilm,  maqollar,  mutaffakkir  va  olimlarning  so`zlari  va 

boshqalarni  tayyorlaydilar.  Guruhdan  bir  kishini  himoya  uchun  tanlaydilar, 

qolganlari  esa  o`z  fikrlarini  qo`shimcha  qilishlari  mumkin.  O`qituvchi  guruhlarni 

tayyorgarlik ko`rishlari uchun sharoit va imkoniyatga qarab vaqt beradi. 

3-  BOSQİCh. 

Guruhlar  himoyaga  tayyor  bo`lgach  o`qituvchi  guruhlarning  biriga  himoya 

uchun  so`z  beradi  (himoyaga  chiqish  ihtiyoriy  ravishda  bo`lishi  mumkin).  Guruh 

vakili  guruh  nomidan  so`zga  chiqib  ularga  berilgan  mavzuni  tayyorlangan 

materiallar,  dalillar  asosida  himoya  qilishga  kirishadi.  Guruh  vakili  so`zini 

tugatgach,  guruhning  qolgan  azolari  o`z  fikrlarini  bilan  qo`shimcha  fikrlar 

bildirishi mumkin. 

4  - BOSQİCh. 

Mashg’ulotning  3-bosqichidagi  kabi  bu  ham  o`qituvchi  navbatdagi  guruh 




vakiliga  himoya  uchun  so`z  beradi.  İkkinchi  guruh  ham  birinchi  guruh  kabi  o`z 

mavzusiga  himoya  qiladi.  Himoya  tugagach,  o`qituvchi  mashg’ulotning  keyingi 

bosqichiga  o`tadi.  Har  ikkala  guruhning  himoyasi  o`qituvchi  iloji  boricha  halaqit 

bermaslikka o`z fikr mulohazasini bildirmaslikka savol bermaslikka harakat qiladi, 

hech qaysi guruhga yon bosmagan holda muloqotni boshqaradi, guruhlar himoyasi 

vaqtida  tartib  saqlanishga  va  muloqotni  o`tkazishga  qo`yilgan  talab  qoidalarni 

to`liq  bajarilishiga  erishishga  harakat  qiladi.  Bu  bosqichida  asosan  ikki  guruh 

erkin, mustaqil faoliyat ko`rsatishlari kerak bo`ladi. 

5  - BOSQİCh. 

Guruhlar  bir-birlariga  savol  berishni  boshlaydilar.  Guruhlar  tomonidan 

beriladigan  savollar  ular  himoyasi  vaqtida  aytilgan  dalillar,  misollar,  fikrlarni 

yanada  oydinlashtirish  maqsadida  shuningdek  o`z  guruhlarinig  fikrlarini  yanada 

takidlab,  isbotlab,  qolganlarni  ham  shu  fikrga  qo`shilishlariga  davat  qilish  uchun 

berilishi  mumkin.  Tinglovchilar erkin  holda o`zlarining chiqishlari bilan barchaga 

tasir  ko`rsatishga,  o`z  fikrlarini  maqullashga  harakat  qiladilar.  Uqituvchi  bunday 

holatga  sharoit,  imkoniyat  yaratadi,  yani  u  bahs-munozarani  samimiylik  bilan 

boshqaradi. 

6  - BOSQİCh. 

O`qituvchi  har  ikki  tomonning  bir-birlariga  savollari,  aytadigan  fikrlari, 

maqullaydigan  so`zlari  tugagach,  har  ikki  guruh  tomonidan  aytilgan  fikrlarni 

umumlashtiradi va o`zining bu  masala haqidagi fikr va mulohazasi bayon etadi va 

guruh tinglovchilari tomonidan tushgan savollirga kerakli javobni berishga harakat 

qiladi. 

Mashg’ulot  ohirida  o`qituvchi  har  ikkala  guruhni  mashg’ulot  jarayonidagi 

faoliyatlarini  tahlil  etib,  ularga  minnatdorchilik  bildiradi  va  mashg’ulotni 

yakunlaydi. 





Download 488.91 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
vazirligi muhammad
махсус таълим
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
pedagogika fakulteti
fizika matematika
universiteti fizika
Navoiy davlat