7-sinf “algebra” kursida o’rganilgan mavzularni takrorlash



Download 397 Kb.
bet26/37
Sana29.08.2021
Hajmi397 Kb.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   37
3. Yangi mavzuni yoritish:

Geometrik shakllarning o’xshashligi

Oldingi darslarda ko’pburchaklarning o’xshashligi tushunchasi bilan tanishdik. Bu tushunchani faqat ko’pburchaklar uchun emas, balki istalgan geometric shakllar uchun ham kiritish mumkin.


Agar F va F* shakllar berilgan bo’lib, F shaklning har bir nuqtasiga F* shaklning biror nuqtasi mos qo’yilgan bo’lsa va bunda F* shaklning har bir nuqtasiga F shaklning faqat bitta nuqtasi mos kelsa, F shakl F* shaklga almashtirilgan deyiladi.

Ta’rif. Agar F shaklni F* shaklga almashtirishda nuqtalar orasidagi masofalar bir xil son marta o’zgarsa, bunday almashtirishga o’xshashlik almashtirishi deyiladi (2-rasm).

Bu ta’rifni quyidagicha talqin qilish mumkin: Aylaylik, biror almashtirish natijasida F shaklning ixtiyoriy X, Y nuqtalariga F* shaklning X*, Y* nuqtalari mos qo’yilgan bo’lsin. Agar X*Y* = k · XY, k > 0 bo’lsa, bunday almashtirishga o’xshashlik almashtirishi deyiladi. Bunda k – barcha X va Y nuqtalar uchun bir xil son bo’lib, u o’xshashlik koeffitsienti deb yuritiladi.

Agar F va F* shakllar berilgan bo’lib, bu shakllarni birini ikkinchisiga o’tkazadigan o’xshashlik almashtirishi mavjud bo’lsa, F va F* shakllar o’zaro o’xshash deyiladi. Shakllarning o’xshashligi F o’xshashlik F* kabi yoziladi. Agar o’xshashlik koeffitsienti k ni ham ko’rsatish lozim bo’lsa, F o’xshashlikk F* tarzda ham belgilanadi.

Agar o’xshashlik alashtirishida X nuqtaga X* nuqta mos qo’yilgan bo’lsa, X nuqta X* nuqtaga almashdi yoki o’tdi deyiladi. O’xshashlik almashtirishlari quyidagi xossalarga ega:

Teorema. O’xshashlik almashtirishi a) to’g’ri chiziqni to’g’ri chiziqqa; b) nurni nurga; d) burchakni (uning kattaligini saqlagan holda) burchakka; e) kesmani (uzunligi bu kesmadan k marta uzun bo’lgan) kesmaga o’tkazadi.

Isbot. a) O’xshashlik koeffitsienti k bo’lgan almashtirishda bir to’g’ri chiziqda yotgan turli X, Y va Z nuqtalar mos ravishda X*, Y* va Z* nuqtalarga almashsin (3-rasm).

X, Y, Z nuqtalardan biri, aytaylik, Y qolgan ikkitasining orasida yotsin. U holda XZ = XY + YZ. O’xshashlik almashtirishi ta’rifga ko’ra:



Bu tenglikdan X*, Y* va Z* nuqtalarning bir to’g’ri chiziqda yotishi kelib chiqadi.

4. Yangi mavzuni mustahkamlash:


  1. O’xshashlik almashtirishi nima?

  2. Qanday shakllar o’xshash shakllar deyiladi?

  3. Eni 3 sm, bo’yi 4 sm bo’lgan to’g’ri to’rtburchakka o’xshash, o’xshashlik koeffitsienti 2 ga teng bo’lgan to’rtburchak yasang.



Download 397 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   37




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
nomidagi toshkent
guruh talabasi
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
toshkent axborot
pedagogika instituti
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
matematika fakulteti
ta’limi vazirligi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
samarqand davlat
vazirligi muhammad
pedagogika universiteti
bilan ishlash
fanining predmeti
Darsning maqsadi
navoiy nomidagi
o’rta ta’lim
Ishdan maqsad
haqida umumiy
nomidagi samarqand
fizika matematika
sinflar uchun
fanlar fakulteti
maxsus ta'lim
Nizomiy nomidagi
ta'lim vazirligi
moliya instituti
universiteti fizika
Ўзбекистон республикаси
umumiy o’rta
Referat mavzu
respublikasi axborot
Toshkent axborot
таълим вазирлиги
Alisher navoiy
махсус таълим
Buxoro davlat