6-mavzu: yil fasllariga umumiy tavsifnoma (qish) reja: Qish fasliga tavsifnoma


Qushlar va hasharotlar hayotidagi o'zgarishlar



Download 239,32 Kb.
Pdf ko'rish
bet4/6
Sana16.08.2021
Hajmi239,32 Kb.
#149341
1   2   3   4   5   6
Bog'liq
6-MAVZU
2-мавзу семинар, 1-amaliyot metrologiya, 1. Reja. O’zbekistonning eng yangi tarixi o’quv fanining predme, 1. Fonetika mukammal TEST, Constitution, 1-mustaqil ish, Algoritmlar, so'zim boshlay, kiberxavfsizlik R.Hasan, xalqaro sport va olimpiya xarakati tarixi
Qushlar va hasharotlar hayotidagi o'zgarishlar.  

Qish  vaqtida  o'simliklarning  uyquga  ketishi  munosabati  bilan  bu  davrda 

bolalarning diqqate'tiborini qushlar hayotiga va holatiga jalb etish mumkin. Dekabr 

oyida shahar va qishloqlarda, aholi yashaydigan punktlarda chumchuqlar, qarg'alar, 

zag'chalar va boshqa  qishlaydigan  parrandalar  yig'iladi. Ular o'ralar, axlatxonalar, 

shuningdek, serqatnov yo'llarda ozuqa qidiradilar. Ovqatlanib bo'lishgach, bog' va 

hiyobonlarga  uchib  ketadilar.  Daraxtlarning  shoxlarida  dam  oladilar.  So'ng,  yana 

hovlimahovli uchib keladilar. Qorong'i tushishi bilanoq to'dato'da bo'lib uchib ketib, 

baland daraxtlarning shoxlariga qo'nib tunaydilar. 

Dekabr  oyida  shahar  atroflaridan  ko'kraklari  oqqora  rangli  katta  chittaklar 

uchib  keladilar  va  Toshkent  bog'  va  hiyobonlarini  to'ldirib  yuboradilar.  Ular, 

daraxtlarning  kavaklari  va  shoxlarida  qishlagan  hasharotlami  topib  yeydilar.  Ular 

hasharotlarning yuz niinglarcha tuxumlarini ham tozalaydilar. Ba'zi vaqtlarda zyab 

liklar  ham  uchraydi.  Quyoshli  kunlarda  qushlar  ko'proq  harai  katchan,  quvnoq 

bo'lishadi, bunga bolalarning diqqatini jalb etish kerak. 

Shahar  atrofidagi  joylarda  bu  vaqtda  ko'pgina  so'fito'rg'aylarni  uchratish 

mumkin, ular dalalardagi yovvoyi o'tlarning urug'larini terib yeydilar. Shuningdek, 

bu  vaqtda  bog'lar  va  odamlar  yashaydigan  yerlarga  yaqin  kelib  yashovchi 

zag'izg'onlami ham uchratamiz. 

Dekabr  oyida  qorayaloq  va  chittaklarning  sayrashi  eshitiladi.  Bog'larda 

qizilquyruqlar  (6rasm)  paydo  bo'ladi. Kamkam  uchrasada, har  o'n  vilda  bir  marta 

sovuq  qish  vaqtida  snegirlar  (7rasm)  paydo  bo'lishadi.  Ular  sekinsekin  hushtak 




chalib  uchadilar.  Bunda  ota  qushgina  emas,  balki  ona  qush  ham  sayraydi  (ba'zi 

qushlarda esa ona qushlar sira sayramaydi). 

Doimiy  qishlovchi  qushlar  bilan  birgalikda  ahyonahyonda  jarqanotiarni 

uchratish mumkin. Bu qushlar tog' qoyalaridan shaharga tushib kelishadi va xoliroq 

yerdagi g'isht devorli binolarga joylashadilar. 

Qor  yoqqan  vaqtda  bu  qushlar  och  qolishadi  va  hatto  ochlikdan  o'la 

boshlaydilar. Ular birovning ovqat berishiga muhtoj bo'lib qoladilar. Shuning uchun 

bolalar bog'chalari hovlilarida qushlarni oziqlantirish maqsadida harturli inlaryasab 

qo'yish  kerak.  Bunday  manzara  bolalar  bilan  birgalikda  qushlarning  harakatlarini 

kuzatish  imkoniyatini  beradi.  Qushlarni  cho'chitib  yubormaslik  maqsadida  inlar 

uchun  tinch  yerlarni  tanlaydilar.    Ularni  daraxtlarga,  uylarning  devorlariga  osib 

qo'yadilar,  deraza  tokchalariga  o'rnatadilar.  Donxo'rak  yoki  inlarda  doimo  ozuqa 

bo'lishi kerak. Qushlar bunday ozuqalarga ko'nikadilar va liar kuni ma'lum soatlarda 

uchib keladilar. Bolalar qushchalar  to'g'risida  g'amxo'rlik qiladilar,  deyarli  har  kuni 

ularga ozuqa berib turadilar. Kuzatish vaqtida har turli qushlarning o'zlarini qanday 

tutayotganlarini,  shuningdek,  qaysi  bir  ozuqani  manzur  ko'rishlarini  payqab  olish 

mumkin.  Hatto  hasharotni  zaharlovchi  chittaklar  ham  qish  faslida  urug'liklarbilan 

oziqlanadilar. Yog' ularning asosiy ovqati bo'lib hisoblanadi. 

Qushlar  gavjum  bo'lishib,  oziqovqat  qidirishni  davom  ettiradilar.  Kunduz 

kunlari  to'dato'da  qarg'alar,  ko'kqarg'alar  va  go'ngqarg'alarning  uchib  yurishlarini 

ko'rish  mumkin,  shuningdek  ko'pgina  sa'avalar  va  g'urraklar  ham  uchib  yurishadi. 

Bog'larda qorayaloqning qattiq qichqirishi ahyonahyonda eshitilib tursada, lekin uning 

sayrashi  endi  eshitilmaydi.  Ko'pincha  qorayaloqlar  ariqlarning  bo'ylarini 

kavlayotganliklarini,  shuningdek,  bog'lardagi  na'mataklarning  donini  topib 

cho'qiyotganligini ko'rish mumkin. 

Ba'zan  Toshkentning  Salar  va  Qorasuv  bo'ylarida  jiblajibonlarni  uchratish 

mumkin. Ular bahorda uchib kelib, bu yerda qishlash uchun qolishadi. 

Yanvar  oyining  boshlarida  g'urraklarning  g'urullashi  eshitila  boshlaydi. 

Yanvar  oyining  o'rtalarida  esa  g'urraklarning  akatsiya  daraxtlarining  chiviqlaridan 



mayda  tayoqchalar  va  quruq  qobiqlardan  uyalar  qurishga  kirishganliklarini  bolalar 

bilan birgalikda kuzatish mumkin. 

Fevral  oyida  qushlar  oziqlantirishga  muhtoj  bo'ladilar.  Fevralning  oxirida 

qushlar galasi qo'shaloqqo'shaloq bo'lib ajraladi. Keyinchalik ular uya qurish uchun 

shahardan  chetdagi  joyiarga  uchib  ketadilar.  Chittaklar  bahor  oldi  qo'shiqlarini 

«kuylaydilar». 

Fevral  oyida  g'urraklar  tuxum  ochib,  15  kun  tuxum  bosadilar.  Tuxumdan 

chiqqan  yosh  g'urraklar  o'z  uyasida  o'n  kun  qoladi.  G'urrak  bir  yilda  besh  marta 

tuxum qo'yadi. G'urraklar kaptarlar singari biologik tomondan juda qiziq bo'ladilar. 

Ular  sut 

e

mizuvchilarsingari  qushchalarni  boqish  uchun  o'zlaridan  ozuqa  moddasi 



ishlab  chiqaradilar:  bu  ichki  bezlardan  ajralib  chiqadi.  P&a  qush  og'zini  ochadi, 

qushchalar esa ozuqani cho'qib oladilar. 

Fevral oyining oxirlarida shaharlardan jiblajibonlar uchib kelishadi. 

Kechki payt shaharga yana ko'pgina zag'chalar va ko'kqarg'alar uchib kelishadi. 

Tunash uchun baland daraxtlaming shoxlanga qo'nayotganlarida ularning shovqinlari va 

qichqiriqlari eshitiladi. Biroq ular astasekin sovuq o'lkalarga uchib keta boshlaydilar. 

Bulutli  kunlarda  qorong'i  tusha  boshlashi  bilan  mayda  ko'rshapalaklarni 

ko'rish  mumkin.  Bular  barcha  ko'rshapalaklar  ichida  eng  kichigi  hisoblanadi. 

Ularning qish faslida g'orlarda qishlovchi ko'pgina boshqa ko'rshapalaklardan farqi 

shundaki, ular yil bo'yi binolarning yoriqlarida yashaydi va haroratning ko'tarilishi 

bilan  birinchi  bo'lib  uyg'onadi.  Qorong'i  tushishi  bilanoq  ovoz  chiqarmasdan  ucha 

boshlaydi hamda chivin, pashsha va boshqa jonivorlarni tutib yeydi. Yerda qishlagan 

tut kapalaklari fevral oyida kapalak qurtlari chiqaradi. 


Download 239,32 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
axborot texnologiyalari
ta’lim vazirligi
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
guruh talabasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
toshkent davlat
O'zbekiston respublikasi
tashkil etish
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
matematika fakulteti
saqlash vazirligi
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
ta’limi vazirligi
fanining predmeti
pedagogika universiteti
haqida umumiy
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
koronavirus covid
coronavirus covid
qarshi emlanganlik
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
risida sertifikat
vaccination certificate
sertifikat ministry
covid vaccination
moliya instituti
fanidan tayyorlagan
umumiy o’rta
fanlar fakulteti
fanidan mustaqil
ishlab chiqarish
Toshkent axborot