3-mavzu. Iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari



Download 138.38 Kb.
bet11/14
Sana15.05.2021
Hajmi138.38 Kb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14
Ro‘yxatdan o‘tgan

266,4

100

273,6

100

278,5

100

Davlat

39,5

14,8

39,4

14,4

39,0

14,0

Nodavlat

226,9

85,2

234,2

85,6

239,5

86,0

Faoliyat ko‘rsatayotgan - jami

241,2

100

246,7

100

257,8

100

Davlat

39,2

16,3

39,0

15,8

38,7

15,0

Nodavlat

202,0,

83,7

207,7

84,2

219,1

84,0

Jadvaldan ko‘rinadiki, 2013-yilda ro‘yxatdan o‘tgan korxona va tashkilotlaming mulkchilik shakllari bo‘yicha 14,8 foizi davlat mulkiga asoslangan korxonalardan iborat boTsa, 85,2 foizi nodav- lat mulkiga asoslanadi, faoliyat ko‘rsatayotgan korxona va tashkilot- laming esa 16,3 foizi davlat mulkiga asoslansa, 83,7 foizi nodavlat mulkiga asoslangan holda faoliyat yuritmoqda. 2015-yilda esa mulk- ni davlat tasarmfidan chiqarish va xususiylashtirish hisobiga faoliyat ko‘rsatayotgan korxona va tashkilotlaming 15 foizi davlat mulki aso- sida, 84 foizi esa nodavlat mulki asosida ishlamoqda.

O‘zbekistonda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish maqsadi, yo‘llari va usullari

Bozor munosabatlariga o‘tishning asosiy sharti ko‘p ukladli iqti- sodiyotni va raqobat muhitini shakllantirish uchun shart-sharoitni vujudga keltirishdan iborat. Bunda asosiysi mulkchilik masalasini hal qilishdir. Uzoq yillar mobaynida Sobiq Ittifoq tarkibiga kirgan davlatlar qatori bizning respublikamiz iqtisodiyotida ham umumxalq mulki deb atalgan, aslida esa davlatlashtirilgan mulk to‘liq hukmron- lik qilib keldi. Nazariya va amaliyotda umumxalq mulki deb hiso- blangan mulk subyekti sifatida davlatning chiqishi jamiyat a’zolari o'rtasida bu mulkka «hech kimniki», «davlatniki», «birovning mulki» deb qarashlaming shakllanishiga olib keldi. Bozor iqtisodiyotini vu- judga keltirish vazifasi o‘tish davrida mulkchilikda davlat sektorining salmog‘i ancha yuqori bo‘lgan mamlakatlarda bu mulkning ma’lum qismini davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishni taqozo qiladi. Shunga ko‘ra, O‘zbekistonda ham mulkni davlat tasarrufi- dan chiqarish va xususiylashtirishga muhim ahamiyat kasb etuv- chi jarayon sifatida qaralib, O‘zbekiston Respublikasining «Davlat tasarmfidan chiqarish va xususiylashtirish to‘g‘risida»gi Qonunida (1991-yil 19-noyabr) quyidagicha ta’rif beriladi:

Davlat tasarrufidan chiqarish - davlat korxonalari va tashkilotla- rini jamoa, ijara korxonalariga, aksiyador jamiyatlarga, mas’uliyati cheklangan jamiyatlarga, davlatga qarashli mulk bo‘lmaydigan boshqa korxonalar va tashkilotlarga aylantirishdir.

Xususiylashtirish - fuqarolaming va davlatga taalluqli bo'lmagan yuridik shaxslaming davlat mulki obyektlarini yoki davlat aksiyador- lik jamiyatlarining aksiyalarini davlatdan sotib olishidir2.

Bundan ko‘rinadiki, mulkni davlat tasamifidan chiqarish xususiy- lashtirishga qaraganda ancha keng tushuncha. Xususiylashtirish - davlat mulkiga egalik huquqining davlatdan xususiy shaxslarga o‘tishidir. Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish xususiylashtirish- dan tashqari, bu mulk hisobidan boshqa nodavlat mulk shakllarini vu- judga keltirishni ham ko‘zda tutadi. U bir qator yoMlar bilan amalga oshiriladi: davlat korxonalarini aksiyadorlik jamiyatiga aylantirish, davlat korxonasini sotib, uni jamoa mulkiga aylantirish; mulkni qiymatga qarab chiqarilgan cheklar (vaucher) bo‘yicha fuqarolarga bepul berish; mulkni ayrim tadbirkor va ish boshqaruvchilarga sotish; ayrim davlat korxonalarini chet el firma va fuqarolariga sotish yoki qarz hisobiga berish; davlat mol-mulkini auksionlarda kim oshdi sav- dosi orqali sotish va h.k.

Xususiylashtirishning usullari ham turli-tuman bo‘lib, ulami 3 gu- mhga ajratish mumkin: 1) davlat mulkini bepul bo‘lib berish orqali xususiylashtirish; 2) davlat mulkini sotish orqali xususiylashtirish; 3) davlat mulkini bepul bo‘lib berish hamda sotishni uyg‘unlashtirish orqali xususiylashtirish (3.3-rasm).

Davlat mulkini xuvusiylashtirish usuliari



Mulkni bepul bo‘iib berish orqali xususiyiashtirish




Mulkm sotish orqali xususiylasbtirish

Mehnat jamoalariga bepul topshirish




Mehnat jamoalariga sotish




i

Barcha jamiyat a'zolariga bepul bo‘lib berish




Barcha jamiyat a'zolariga sotish







Aholining ayrim ijtimoiy qatlamlariga bepul berish




Kim oshdi savdosida fuqarolarga yoki yuridik shaxslarga sotish

i




Har bir jamiyat a'zosining davlat mulkini hosil qilishdagi ishtiroki, ya'ni qo'shgan hissasiga qarab bo'lib berish




Korxonalami keyinchalik mehnat jamoalari tomonidan sotib olinisbi sharti bilan ijaraga berish

t




Foyda keltirmayotgan korxonani mehnat jamoasiga bo'lib berish




Chet el firmalari va fuqarolariga tashqi qarzni uzish evaziga berish yoki sotish

Mulkni bepul bo'lib berish hamda sotish usullanni uyg'unlashtirish orqali xususiylashtirish


  1. Download 138.38 Kb.

    Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
guruh talabasi
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
samarqand davlat
toshkent davlat
navoiy nomidagi
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
matematika fakulteti
tashkil etish
Darsning maqsadi
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
Alisher navoiy
bilan ishlash
fanining predmeti
Nizomiy nomidagi
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
fizika matematika
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
sinflar uchun
universiteti fizika
o’rta ta’lim
ta'lim vazirligi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
tibbiyot akademiyasi
pedagogika fakulteti
umumiy o’rta
Samarqand davlat