12-mavzu. Moliyaviy hisobotlardagi farqlanuvchi holatlar Reja: Bozor va balans bahosi (qiymati) o‘rtasidagi farq


firmaning  ishbilarmon  sifatida  obro‘si



Download 343,13 Kb.
Pdf ko'rish
bet2/6
Sana17.09.2021
Hajmi343,13 Kb.
#176590
1   2   3   4   5   6
Bog'liq
12-mavzu
42468, ms wordda hujjatlar bilan ishlash, ms wordda hujjatlar bilan ishlash, ms wordda hujjatlar bilan ishlash, operatsion tizimlar va ularning turlari., animatsion effektlar, animatsion effektlar, JAHON BOZORI ХALQARO VALYUTA KREDIT MUNOSABATLARI, Sport mashg, havoli seporatorlarning konstruksiyasi., havoli seporatorlarning konstruksiyasi., kimyoviy texnologiya fanidan laboratoriya ishlari boyicha laboratoriya ishlanmalari, SАТ2 5-маъруза Nazorat savollari, SАТ2 5-маъруза Nazorat savollari, Mirzayev.A kurs ishi 2020
firmaning  ishbilarmon  sifatida  obro‘si  (goodwill)  deb  ataladi.  Firmaning 

ishbilarmon  sifatida  obro‘si  –  bu  u  sotib  olingan  bozor  qiymati  (bahosi)  va  uning 

balans  qiymati  (bahosi)  o‘rtasidagi  farqdan  iboratdir.  Ammo,  yuqorida  tilga 

olingan,  buxgalteriya  balansida  aks  ettiriladigan  nomoddiy  aktivlardan  farqli 

o‘laroq, ko‘plab boshqa aktivlar borki, ular buxgalteriya balansida qayd etilmaydi. 

Bundan  tashqari,  buxgalteriya  balanslarida  firma  uchun  iqtisodiy  ahamiyatga 

ega bo‘lgan uning ko‘plab majburiyatlari aks ettirilmaydi. Masalan, balansda firma 

sud  jarayonida  javobgar  sifatida  qatnashayotgani  o‘z  ifodasini  topmaydi.  Bunday 

shartli  majburiyatlarning  mavjudligi  va  ularning  hajmi,  nari  borsa,  moliyaviy 

hisobotga ilovada ko‘rsatiladi. 

Keling,  endi  moliyaviy  qarorlar  qabul  qilish  jarayonida  baho  (qiymat)larning 

qaysi biri inobatga olinishi kerakligini ko‘rib chiqamiz – bozor bahosi (qiymati)mi 

yoki  balans  bahosi  (qiymati)?  Deyarli  barcha  hollarda  bozor  bahosi  (qiymati) 

hisobga olinadi. Masalan, faraz qilaylik, “Alfa” kompaniyasi bundan uch yil avval 

39,0 mln. so‘mga kompyuterlar uchun sistema bloki korpuslari ishlab chiqaradigan 

uskuna  sotib  oldi  va  bugungi  kunga  kelib,  ushbu  uskunaning  balansi  qiymati 

(bahosi) uch yillik amortizatsiyani inobatga olganda 26,0 mln so‘mga teng. Ammo, 

zamonaviy ishlab chiqarish jarayonida yuz berayotgan kompyuter korpuslari ishlab 

chiqarish  texnologiyasidagi  o‘zgarishlar  sababli  ushbu  uskunaning  bozor  qiymati 

(bahosi) 12,0 mln so‘mdan oshmaydi. 

Endi  faraz  qiling,  Siz  eski  uskunani  zamonaviy  uskunaga  almashtirish 

to‘g‘risida  qaror  qabul  qilishingiz  kerak.  Xo‘sh,  bunda  taqqoslash  uchun  qaysi 

qiymat  (baho)ni  inobatga  olish  kerak?  Agar  soliq  to‘lash  masalasini  hisobga 

olmasak, bizga iqtisodiy nazariyaning asosiy prinsiplaridan ma’lumki, aktivlarning 

haqiqiy  qiymati  (bahosi)ni  hammadan  aniq  ulardan  foydalanishning  eng  yaxshi 

muqobil  varianti ko‘rsatib beradi.  Ayonki, ushbu  muqobil qiymat (baho) balansda 

ko‘rsatilgan  qiymat  (baho)ga  nisbatan  uskunaning  bozor  qiymati  (bahosi)ga  (12,0 

mln so‘m.) eng yaqin qiymat (baho)dir. 

Boshqa  bir  misol.  Bu  safar  pech  ishlab  chiqarish  uchun  mis  tovar-moddiy 

zaxiralari  bilan  bog‘liq  vaziyatni  ko‘rib  chiqamiz.  Aytaylik,  yil  boshda  Siz  mis 

uchun  29,0  mln.so‘m  to‘ladingiz.  Ammo  bugungi  kunga  kelib,  uning  bozor  

qiymati  (bahosi)  60,0  mln.  so‘mgacha  ko‘tarildi.  Navbatdagi  ishlab  chiqarish 

qarorini  qabul  qilishda  ushbu  ko‘rsatkichlarning  qaysi  biriga  asoslanish  to‘g‘ri 

bo‘ladi?  Bu  holda  ham  dastlabki  narx  (29,0  mln.  so‘m)  e’tiborga  olinmaydi.  Bu 

paytga  kelib  Siz  misni  sotib  yuborgan  bo‘lishingiz  mumkin.  YAngi  partiyani 



e sa 


faqat 60,0 mln. so‘mga sotib olsangiz bo‘ladi. SHunday qilib, sotib olingan metalni 

ishlatar  ekansiz,  aslida  Siz  ishlab  chiqa-rishda  haqiqiy  bahosi  60,0  mln.so‘m 

bo‘lgan resursni sarflaysiz. 

Vaziyatga  qarab,  bozor  qiymati  (bahosi)  va  balans  qiymati  (bahosi)  

o‘rtasidagi  farq  juda  katta  bo‘lishi  mumkin.  Masalan,  agar  so‘z  pul  mablag‘lari 

to‘g‘risida  ketsa,  farq deyarli bo‘lmaydi.  Asosiy  vositalar,  ya’ni zavod  inshootlari 

va  uskunalari  to‘g‘risida  ketganda  esa,  farq  juda  katta  bo‘lishi  mumkin.  Aslida 

shunday  bo‘ladi  ham.  Demak,  aktivlarning  bozor  va  balans  qiymati  (bahosi) 

o‘rtasidagi  farq  to‘g‘ridan-to‘g‘ri  aktivlar  turiga  bog‘liq  va  moliyaviy  qaror  qabul 

qilish  jarayonida,  mumkin  bo‘lsa,  ularning  aynan  bozor  qiymati  (bahosi)ni 

inobatga olish kerak. 

SHuni  alohida  qayd  etish  kerakki,  so‘nggi  yillarda  buxgalterlar  hisobotlarni 

ko‘proq  aktivlar  va  majburiyatlarning  bozor  qiymati  (bahosi)  asosida  olib 

bormoqdalar. Bu esa buxgalteriya ma’lumotlaridan moliyaviy qaror qabul qilishda 

foydalanish 

mumkinligidan 

dalolat 

beradi. 


SHu 

nuqtai-nazardan, 

korporatsiyalarning pensiya  fondlariga kirgan aktivlari bugungi kunda balanslarda 

dastlabki  sotib  olingan  qiymati  (bahosi)  bo‘yicha  emas,  balki  o‘zining  bozor 

qiymati (bahosi) bo‘yicha aks ettirilishini aytishning o‘zi kifoya. Amaliyotda bozor 

narxlarining  joriy  o‘zgarishini  qayd  qilish  va  ular  asosida  hisobot  tuzish  uchun 

firmaning  aktivlari  va  majburiyatlarini  har  kuni  qayta  baholash  jarayoni  joriy 


Download 343,13 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
axborot texnologiyalari
ta’lim vazirligi
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
guruh talabasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
toshkent davlat
O'zbekiston respublikasi
tashkil etish
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
matematika fakulteti
saqlash vazirligi
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
ta’limi vazirligi
fanining predmeti
pedagogika universiteti
haqida umumiy
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
koronavirus covid
coronavirus covid
qarshi emlanganlik
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
risida sertifikat
vaccination certificate
sertifikat ministry
covid vaccination
moliya instituti
fanidan tayyorlagan
umumiy o’rta
fanlar fakulteti
fanidan mustaqil
ishlab chiqarish
Toshkent axborot