11-mavzu Mulohaza. Xulosa chiqarish Reja


Hukmlarda terminlarning bo‘linishi



Download 21.18 Kb.
bet3/3
Sana30.10.2020
Hajmi21.18 Kb.
1   2   3
Hukmlarda terminlarning bo‘linishi

Hukmlarda tushunchalarning hajmi deganda sub’ekt bilan predikatning qancha qismini hamda predikat sub’ektning qancha qismini hajm jihatdan tashkillanishini tushunamiz.

Hukmda sub’ekt va predikat o‘zlari ifodalagan predikatlar yoki hodisalarning hammasi kirsa, ya’ni tushuncha yoki termin o‘zining to‘liq hajmi bilan fikrlansa bo‘lingan deyiladi. Aksincha, hukm sub’ekti va predikati o‘zaro ifodalangan predmet va hodisaning bir qismini aks ettirsa, bunday hukmda hukm terminlari bo‘linmagan deyiladi.

Biz A,E,J,O hukmlardagi sub’ekt bilan predikat o‘rtasidagi munosabatni ifodalovchi tuzilishni tahlil qilganimizda ulardagi terminlarning hajmini bilib olamiz.

1. A. Umumiy tasdiq hukm «hamma S-R dir» degan tuzilishiga ega. Shuning uchun sub’ekt hajmi predikatning hajmiga to‘laligicha kiradi (demak bo‘lingan) S va R ning hajmiga to‘laligicha emas, balki qisman kiradi.

(Ta’rif: shaklidagi hukmlardagina R hajmi S hajmiga mos keladi. Bunda R bo‘lingan). Demak, umumiy hukmda sub’ekt bo‘lingan, predikat esa bo‘linmagan. Masalan, bu hukmda «hamma ilonlar», «sudralib yuruvchilar» hajmiga to‘laligicha kiradi. Biroq, hamma sudralib yuruvchilar «ilonlar» hajmiga kirmaydi, balki bir qismi «sudralib yuruvchilar», «ilonlar» kiradi. Demak, agar umumiy tasdiq hukmlardagi sub’ekt va predikat bir xil hajmiga ega bo‘lsa, unda sub’ekt va predikat terminlari bo‘lingan bo‘ladi.

2. .E. Umumiy inkor hukmda sub’ekt va predikat bo‘lingan, ya’ni tasdiqlanmagan bo‘ladi. Masalan, Hech bir o‘g‘ri mehribon emas. «Hech bir S-R emas» degan tuzilishga ega. Shuning uchun bunday S ham, R ham bo‘lingan. Hukm S-R ning hajmidan, R esa S ning hajmidan to‘liq istisno bo‘ladi.

3. J. Juz’iy tasdiq hukmlarda sub’ekt hamma vaqt bo‘linmagan predikat bo‘lingan yoki bo‘linmagan bo‘ladi. Ya’ni, «ba’zi S-R dir» tuzilishiga ega. Bunda S bo‘linmagan to‘liq hajmda olinmagan. R esa bo‘lingan ham, bo‘linmagan ham bo‘linishi mumkin. Masalan, ba’zi o‘simliklar popukli ildizlidir».

4. O. Juz’iy inkor hukmda sub’ekt bo‘linmagan, tasdiqlanmagan, predikat esa bo‘lingan, tasdiqlanmagan bo‘ladi S-R emas tuzilishiga ega.S ning bir qismi R ni butunlay inkor qiladi.

Demak, bu hukmda S bo‘linmagan, R esa hamma vaqt bo‘lingan. Masalan:: Ba’zi talabalar sprotchi emas. Bunda sub’ekt (talaba) taqsimlanmagan, chunki fikrda sub’ektning to‘la hajmiga taalluqli bo‘lmay, faqat bir qismi sprotchi bo‘lmaganlar haqida borayotganidan darak berayotir.

A, Ye, J, O hukmlarida tushunchalarning bo‘lingan bo‘linmaganligini

quyidagi sxemada ko‘rish mumkin. Bunda bo‘lingan bo‘lsa Q (musbat) bo‘linmagan (manfiy) belgisi qo‘yamiz. Hukm

xillari


5

R

A

Q

-

E

Q

Q

J

-

-

O

-

Q

Download 21.18 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
fanining predmeti
sinflar uchun
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
Toshkent axborot
махсус таълим
haqida umumiy
umumiy o’rta
Referat mavzu
ishlab chiqarish
fizika matematika
pedagogika fakulteti
universiteti fizika
Navoiy davlat