1-mavzu: O’zbekiston tarixi predmeti, uni o’rganishning metodologik tamoyillari, manbalari va ahamiyati Reja



Download 257.01 Kb.
Pdf ko'rish
bet4/7
Sana13.05.2020
Hajmi257.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7
TASSRning tuzilishi. Sovet hokimiyati o’zining avvaldan rejalashtirgan sotsialist

yo’nalishdagi iqtisodiy va siyosiy qayta qurishlar yo’lini izchil amalga oshirishga 

Chunonchi,  yer  to’g’risidagi  dekret  asosida  yerga  bo’lgan  xususiy  mulkchilik

boshlandi.  Shu  maqsadda  joylarda  yer  qo’mitalari  tuzildi.  Jumladan,  1918-

yil  kuzida 

Sirdaryo  viloyatida  51  ta,  Samarqand  viloyatida  50  ta,  Yettisuvda  25  ta  shu

qo’mitalar  tashkil  etildi.  Biroq  dehqonlar  sovet  ma’murlarining  yer  qo’mitalar



harakatini keskin norozilik bilan qarshi oldilar. Shunga qaramasdan bolsheviklar

qat’iy amalga oshirishda davom etdilar. Buning natijasida o’lkadagi ko’plab miqd

yirik mulklar, xususiy yerlar musodara etildi va

milliylashtirildi. 

Sovet hukmdorlarining  yana  bir  hiylakorligi  va ustamonligi  shunda ko’rinadiki,

Turkiston muxtoriyati tajribasidan muhim xulosa chiqarib, bu hududda o’ziga xo

muxtor  respublikasini  tuzishga  yo’l  tutdilar.  Bundan  ko’zda  tutilgan  bosh  m

Turkistonning  kelajakda  mustaqil,  suveren  davlat  bo’lib,  ajralib  chiqib  ketish

bermaslik  edi.  Sovetlar  ishlab  chiqqan  rejaga  ko’ra  1918-

yilning  20-aprelidan  1-

mayigacha Toshkentda

bo’lib o’tgan o’lka Sovetlarining V qurultoyida Turkiston avtonom 



sovet  sotsialistik  respublikasi  (TASSR)  tuzildi  va  RSFSR  tarkibiga  kiritildi.  Si

tamoyillariga asoslangan o’ziga xos davlat boshqaruvida hokimiyat funksiyalari 

sovetlar  va  ularning  organlari  ixtiyorida  edi.  Qurultoyda  respublikaning  hokim

organlari:  Markaziy  Ijroiya  Qo’mitasi  (MIQ)  va  Xalq  Komissarlari  Soveti

saylandi. MIQning jami 36 a’zosidan atigi 9 nafari mahalliy millat kishilari edi. Av

respublika MIQning raisi etib bolshevik P. A. Kobozev saylandi, bolshevik F. I. Kol

boshchiligida  16  kishidan  iborat  tuzilgan  XKS  tarkibiga  ham  3  nafar  mahal

vakillari kiritilgan edi, xolos. 

1918-

yil  iyunda  2  ming  nafar  bolsheviklarni  o’z  safida  birlashtirgan  



Kompartiyasi  tuzildi.  1919-yil-

martida  Turkiston  Kompartiyasi  huzurida  Turor  Risqulov 

raisligida  O’lka  musulmonlari  byurosi  tuziladi.  Musbyuroning  organi  -  «Ishtiro

gazetasi  nashr  etila  boshlandi,  unda  Turkiston  ma’murlarining  shovinistik  si

etila bordi. 

1918-


yil oktabrida bo’lgan o’lka sovetlarining VI qurultoyida TASSR Konstitutsiyasi 

qabul  qilindi.  Unda  Turkistonni  RSFSRning  “ajralmas,  tarkibiy  qismi”  ekanlig

xalqlarining barcha hayotiy masalalari uning mas’ulligida

ekanligi qonunlashtirildi. 

Turkistonda  sovet  hokimiyatining  tobora  kuchayishi,  uning  yakkahukmronligi

ortib  borishi,  o’lka  hayotining hamma  jabhalarining qattiq  markazlashtirilishi, 

iqtisodiy tadbirlarning o’tkazilishi faqat mahalliy aholi qatlamlarining keskin noro

sabab bo’lib qolmasdan, boshqa

siyosiy muxolifatchi kuchlarni ham harakatga keltirdi. 

1919-yil  19-

yanvarida  harbiy  komissar  K.Osipov  uyushtirgan  isyon  natijasida 

Toshkentda  14  nafar  Turkiston  xalq  komissarlarining  otib  o’ldirilishi  ham  bu

ifodasi bo’lgandi. Ammo tezlikda

o’zlarini o’nglab olishga ulgirgan bolsheviklar vaziyatni 

o’z  foydalariga  o’zgartirib,  sovet  hokimiyatini  yana  saqlab  qolishga  muvaffa

hokimiyat  organlari  yangi  kadrlar  bilan  to’ldirildi.  Rahbarlik  lavozimlariga  ma

millat vakillari ham jalb etila bordi. 

Moskva sovet Turkistoniga o’z ta’sirini kuchaytirish, uni har tomonlama o’ziga qa

qilish  maqsadida  1919-

yil  kuzida  Toshkentga  alohida  favqulodda  vakolatlar  berilgan 



Turkkomissiya  (Sh. Eliava  -  rais,  V.  Bokiy,  F.  Goloshchekin, V.  Kuybishev,  M.  

Ya. Rudzutak)ni yubordi. Uning butun faoliyati TASSR sovet va partiya qurilishi is

jadal sur’atlar bilan olib borish, yangi tuzumni chuqur ildiz ottirish edi. TASSR ha

kechayotgan barcha ijtimoiy  - siyosiy, iqtisodiy va  madaniy jarayonlar bilan bog

asosiy masalalarning birortasi ham Turkkomissiya

a’zolarining izmisiz hal etilmas edi. 

Bu  davrda  mahalliy  xalq  orasidan  chiqqan,  sovet  va  partiya  qurilishida  anc



ortirgan,  chiniqqan  T.  Risqulov,  N.  To’raqulov,  A.  Rahimboyev,  N.  Xo’jayev,  Q

Otaboyev, A. Ikromov, S. Segizboyev kabi yurt arboblari u yoki bu rahbariy mansa

faoliyat  yuritgan  bo’lsalar-da,  ammo  ularning  inon-

ixtiyori  moskvalik  hukmdorlar 

tizginida bo’lgan. Xullas, Turkkomissiya siymosida TASSR hayotida zo’rlik bilan q

topdirib 

borilayotgan 

bolsheviklar 

diktaturasining 

asl 


mazmun-mundarijasi 

mujassamlashgan edi. 




Download 257.01 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
axborot texnologiyalari
o’rta maxsus
davlat pedagogika
nomidagi toshkent
guruh talabasi
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
samarqand davlat
navoiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
vazirligi toshkent
Darsning maqsadi
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
bilan ishlash
pedagogika universiteti
Nizomiy nomidagi
sinflar uchun
fanining predmeti
таълим вазирлиги
o’rta ta’lim
maxsus ta'lim
fanlar fakulteti
ta'lim vazirligi
tibbiyot akademiyasi
vazirligi muhammad
махсус таълим
Toshkent axborot
umumiy o’rta
haqida umumiy
Referat mavzu
ishlab chiqarish
pedagogika fakulteti
fizika matematika
universiteti fizika
Navoiy davlat