§. Natural va butun sonlar


§. Tub va murakkab sonlar



Download 0.76 Mb.
bet3/72
Sana22.09.2019
Hajmi0.76 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   72
§. Tub va murakkab sonlar.
Tub sonlar bu cheksiz natural sonlar ichida qanday qonuniyat bilan taqsimlanganini hali hech kim aniqlay olmagan. Lekin ba’zi tub sonlarni quyidagicha qonuniyat bilan yozish mumkin.

p = 4k+1 va p = 6k+5

Buni misollarda o’zingiz sinab ko’ring.

Agar siz berilgan N natural sonni murakkab yoki tub son ekanligini aniqlashiz uchun bu sonni dan kichik bo’lgan barcha tub sonlarga bo’lib ko’rishingiz kerak. Agar hech qaysi tub songa bo’linmasa, unda bu natural son tub son bo’ladi.

Har qanday murakkab sonni tub ko’paytuvchilarga ajratish mumkin. Uning umumiy ko’rinishi (kanonik yoyilmasi ) quyidagicha bo’ladi.

n = (bunda p1, p2 …….pk – tub sonlardir). (3)

Bu n natural sonning natural bo’luvchilari soni quyidagicha topiladi.

Agar sizda n natural sonini tub ko’paytuvchilarga ajratilgan holati ma’lum bo’lsa, siz sonini natural bo’luvchilari sonini quyidagicha aniqlashiz ham mumkin.



N natural sonining natural bo’luvchilari yig’indisini topish uchun bu sonni eng avvalo tub ko’paytuvchilarga ajratish kerak ya’ni yuqoridaga (3) orqali ko’rinishda keltirish kerak.

S(n) =

N natural sonining barcha natural bo’luvchilari ko’paytmasi quyidagicha topiladi.



P(n) =
1 dan n gacha bo’lgan natural sonlar ichida n soni bilan o’zaro tub bo’lgan natural sonlar soni quyidagicha topiladi.

Agar n! = ko’rinishda yoyilgan bo’lsa, (bunda p1, p2 …….pk – tub sonlardir)



aniqlanadi. ( [x] – x sonining butun qismi)

Fermning kichik teoremasi

Ixtiyoriy p tub soni va ixtiyoriy a natural soni uchun ap – a soni p soniga qoldiqsiz bo’linadi.

Yoki yuqoridagi teoremaning boshqacha ko’rinishi quyidagicha;

ap-1-1 soni p soniga qoldiqsiz bo’linadi. Bunda p tub son va a soni p soniga bo’linmaydi.

Misol: 5102 sonini 103 ga bo’lgandagi qoldiqni toping.

Yechimi: Fermning kichik teoremasiga asosan 5102-1 soni 103 soniga qoldiqsiz bo’linadi. Demak 5102-1+1 o’zgartirish kiritib qoldiq 1 bo’lishini ko’rish qiyin emas.

3-Mashq.
1.Quyidagiberilgantariflardanqaysibiri100001soniuchunmoskeladi?

A) murakkab son B) tub son C) mukammal son D) to’g’rijavobkeltirilmagan 2.Quyidagiberilgantariflardanqaysibiri100010001soniuchunmoskeladi?

A) murakkab son B) tub son C) mukammal son D) to’g’rijavobkeltirilmagan

3.3213213213210 sonberilgan. Bu sondan shunday raqamlar o’chirilganki, natijada 9 ga bo’linadigan eng katta son hosilbo’lgan. Bu hosil bo’lgan sonning yuzlar xonasidagi raqamini toping.

A) 3 B) 2 C)1 D)0

4. n4 + 4 ifoda n sonining nechta natural qiymatida tub son bo’ladi?

A)3 B)1 C)4 D) cheksizko’p

5. 1000027 sonini tub ko’paytuvchilarga ajratilganda ko’paytmada nechta tub son qatnashadi.

A)1 B)5 C)4 D)9

6. 210+512 soni ………

A) tub son B) murakkab son C) mukammal son D)shart yetarli emas

7. n ixtiyoriy natural son uchun n3+3n2+6n+8 bo’yicha quyidagi xulosalarning qaysi biri doimo o’rinli.

A) tub son B) murakkab son C) tub yoki murakkab D) aniqlab bo’lmaydi

8. 218+318 sonining kanonik yoyilmasini tuzing.

A) 13376173181 B) 136173181 C) 133761181 D) 376173181

9. 910+95+1 soni……..

A) tub son B) murakkab son C) tub yoki murakkab D) aniqlab bo’lmaydi

10. Fermning kichik teoremasi yordamida sonini 13 ga qoldiqsiz bo’linishini ko’rsating.

11. Fermning kichik teoremasi yordamida sonini 17ga qoldiqsiz bo’linishini ko’rsating.

12. 3104 sonini 103 ga bo’lgandagi qoldiqni aniqlang.

13. 30239+23930 soni ………

A) tub son B) murakkab son C) mukammal son D)shart yetarli emas

14. 2320 va 2350 sonlari orasida nechta tub son mavjud?

A)3 B)5 C)4 D)6

15. 40322 va 40330 sonlari orasi da nechta tub son mavjud?

A)3 B)5 C)0 D)2

16. 3628802 va 3628810 sonlari orasi da nechta tub son mavjud?

A)3 B)5 C)0 D)2

17. n sonining nechta natural qiymatida n2-7n+10 soni murakkab son bo’ladi?

A)5 B)3 C)2 D) cheksiz ko’p

18. n sonining nechta natural qiymatida n4+n2+10 soni tub son bo’ladi?

A)25 B)30 C)20 D) cheksiz ko’p

19. Agar ikkita tub sonning kublari ayirmasining natijasi ham tub son bo’lsa, bu uchta tub sondan eng kattasini toping.

A)2 B)3 C)11 D)19

20. Agar ikkita tub sonning kublari ayirmasining natijasi ham tub son bo’lsa, bu uchta tub sondan eng kichigini toping.

A)2 B)3 C)11 D)19

21. 1 dan 1000! gacha bo’lgan sonlardan 2 va 3 ga bo’linadigan sonlar o’chirildi. O’chirilmay qolgan sonlar o’chirishdan avvalgi jami sonlarning qancha qismini tashkil qiladi?



A) B) C) D)

22. 1 dan 1000! gacha bo’lgan sonlardan 2, 3 va 5 ga bo’linadigan sonlar o’chirildi. O’chirilmay qolgan sonlar o’chirishdan avvalgi jami sonlarning qancha qismini tashkil qiladi?

A) B) C) D)

23. 1 dan 1000! gacha bo’lgan sonlardan 2, 3,5 va 7 ga bo’linadigan sonlar o’chirildi. O’chirilmay qolgan sonlar o’chirishdan avvalgi jami sonlarning qancha qismini tashkil qiladi?

A) B) C) D)

24. 3999991 soni ………

A) tub son B) murakkab son C) mukammal son D)shart yetarli emas

25. 253283309 + 140166196 soni ………

A) tub son B) murakkab son C) mukammal son D)shart yetarli emas

26. 100 sonining barcha natural bo’luvchilari sonini toping.

27. 10000 sonining barcha natural bo’luvchilari sonini toping.

28. 100 sonining barcha natural bo’luvchilari ko’paytmasini toping.

29. 10000 sonining barcha natural bo’luvchilari ko’paytmasini toping.

30. 20182019+1 soni ………

A) tub son B) murakkab son C) mukammal son D)shart yetarli emas

31. p tub sonning qanday qiymatlarida p+2 va p+4 tub son bo’ladi?

32. 1680 sonini to’rta ketma-ket natural son ko’paytmasi ko’rinishida yozildi. Bu sonlarni aniqlang.

33. p tub sonining qanday qiymatlarida p2 +9 soni ham tub son bo’ladi.

34. p+5 va p+10 sonlar p ning nechta qiymatida bir vaqtda tub sonlar bo’ladi?

35. p; p+2 va p+5 sonlar p ning nechta qiymatida bir vaqtda tub sonlar bo’ladi?



4 -
Download 0.76 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   72




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
ta’limi vazirligi
haqida tushuncha
toshkent davlat
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
o’rta ta’lim
махсус таълим
bilan ishlash
fanlar fakulteti
Referat mavzu
umumiy o’rta
haqida umumiy
Navoiy davlat
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
davlat sharqshunoslik