Улыума пед лекция


Pedagogika  jas  a`wladti



Download 0.58 Mb.
Pdf ko'rish
bet16/169
Sana06.05.2020
Hajmi0.58 Mb.
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   169
Pedagogika  jas  a`wladti  «nege  tayarlaw  kerek»,  olardi  «qashan  u`yretiw  lazim»  xa`m 

«qalay  u`yretiw  za`ru`r»  degen  sorawlarg`a  juwap  beretug`in  ilim  sipatinda  du`n`ya  ilimleri 

ishinen belgili orin aldi. Adamzat ja`miyetinde o`sip kiyatirg`an jas a`wladti ta`rbiyalaw, oqitiw, 

mag`liwmatli etiw xa`m onin` nizamliqlarin u`yreniw pedagogika iliminin` payina tiydi. Ol ko`p 

waqitlar filosofiya iliminin` quraminda boldi. 

Rus  alimlari  Evropada  pedagogikanin`  rawajlaniw  sag`asin  Italiya  pedagogi  Vittorino  da 

Fel`tre, Frantsiya alimi Fransua Rablenin` miynetleri, al pedagogika iliminin` payda boliwin ulli 

chex pedagogi ß.A.Komenskiydin` ati menen baylanistiradi. 

Shig`is, Orayliq Aziyada pedagogikanin` payda boliw negizin du`n`ya ilim-pa`nine u`lken 

u`les  qosip  Shig`isti,  Orayliq  Aziyani  pu`tkil  ja`xa`nge  tanitqan  ulli  alim  pedagoglarimiz 

Xorezmiy,  Ferg`aniy,  Buxariy,  Farabiy,  Beruniy,  Ibn  Sino,  Ulug`bek  xa`m  basqalardin`  atlari 

xa`m olardin` biybaxa miynetleri menen baylanistirg`animiz duris boladi.  

Pedagogikaliq  oylar  en`  da`slep  bizin`  Eramizg`a  shekem  jasag`an  qul  iyelewshilik 

ja`miyetinin`  ataqli  filosoflari  Platon  (427-347),  Sokrat  (  469-399),  Aristotel`  (  384-322)  xa`m 

Demokrittin` (460-370) miynetlerinde ushirasadi.  

Du`n`ya  pedagogikasi  menen  bizin`  milliy  pedagogikamizdin`  payda  boliwi,  rawajlaniwi 

xa`m  qa`liplesiwinde  pu`tkil  ja`xa`nge  tanilg`an  Shig`istin`,  Orayliq  Aziyanin`  ulli  pedagog 

alimlari:  Xorezmiy  (780-850),  Ferg`aniy  (IX  a`sir),  Buxariy  (810-869),  Farabiy  (873-950), 

Beruniy  (973-1046),  Ibn  Sino  (980-1037),  Ulug`bek  (1394-1449)  xa`m  basqalardin`  jazg`an 

miynetleri, pedagogikaliq xizmetleri ku`ta` salmaqli boldi.  

Batista  Oyaniw  da`wirinin`  oyshillari  Vittorino  da  Fel`tre  (1378-1446),  F.Rable  (1494-

1533),  angliya  filosofi  Dj.Lokk  (1632-1704),  XVIII  a`sirdegi  frantsuz  ag`artiwshilari  J.J.Russo 

(1712-1778),  K.A.Gel`vetsiy  (1715-1771),  D.Didro  (1713-1784)  xa`m  basqalar  o`zlerinin`  bala 

ta`biyati,  ta`lim-ta`rbiyanin`  maqseti,  jollari,  qurallari  tuwrali  baxali  pikirleri  arqali 

pedagogikanin` rawajlaniwina ku`shli ta`sir jasadi. 

Batis Evropada pedagogikanin` payda boliwi ulli ÷ex pedagogi ß.A.Komenskiydin` (1592-

1670)  ati  menen  baylanisli.  Onin`  jazg`an  «Ulli  didaktika»  (1632)  atli  kitabi  birinshi  ilimiy 

pedagogikaliq  miynet  esaplanadi.  Sonday-aq  pedagogikaliq  oylardin`  rawajlaniwinda, 

pedagogikanin`  qa`lip-lesiwinde  Shveytsariya  pedagogi  I.G.Pestalotsiy    (1745-1827)  xa`m 



nemets  pedagogi  A.Distervegtin`  (1790-1866)  jazg`an  miynetleri,  pedagogikaliq  xizmeti  u`lken 

a`xmiyetke iye boldi. 

Rossiyada  rus  demokratiyaliq  pedagogikasinin`  irge  tasin  qalawda  V.G.Belinskiy  (1811-

1848), A.I.Gertsen (1812-1870), N.G.×ernishevskiy (1828-1889) xa`m V.A.Dobrolyubovlardin` 

(1836-1861)  miynetleri  ayriqsha.  Rus  pedagogikasinin`  rawajlaniwinda  L.N.Tolstoy  (1828-

1910), N.I.Pirogov (1810-1881) xa`m basqalardin` shig`armalari xa`m pedagogikaliq xizmetleri 

belgili  rol`  atqardi.  A`sirese  rus  pedagogi-kasinin`  atasi  K.D.Ushinskiy  (1824-1871) 

pedagogikanin`  qa`liplesiwine  ku`shli  ta`sir  jasadi,  u`lken  u`les  qosti.  «Adam  ta`rbiya  predmeti 

sipatindi»,  «Ana  tili»,  «Balalar  du`n`yasi»  xa`m  basqa  kitaplarindag`i  bayan  etilgen 

pedagogikaliq  ideyalar,  metodi-kaliq  ko`rsetpeler  pedagogika  iliminin`  mazmunin  ja`ne  de 

bayitti. 

XIX  a`sirdin`  aqiri  xa`m  XX  a`sirdin`  birinshi  yariminda  sovet  pedagogikasi  dep  atalg`an 

rus  koloniyaliq  pedagogika-sinin`  rawajlaniwinda  N.K.Krupskaya  (1869-1939),  M.I.Ka-linin 

(1875-1946), 

A.V.Luna÷arskiy 

(1875-1933), 

A.S.Ma-karenko 

(1888-1939) 

xa`m 

V.A.Suxomlinskiydin` (1918-1970) pedagogikaliq ideyalari menen islegen xizmetleri belgili orin 



iyeleydi. 

XIX  a`sirdin`  aqiri  xa`m  XX  a`sirde  O`zbekstanda  pedagogika  iliminin`  rawajlaniwinda 

Abdulla Avloniy (1878-1943), Saidrasul Aziziy (1866-1933), Saidaxmad Siddikiy (1864-1927), 

Qori  Niyaziy  (1897-1970),  X.X.Niyaziy  (1889-1929)  xa`m  basqalardin`  ashqan  mektepleri, 

pedagogikaliq  xizmetleri,  jazg`an  miynetleri,  shig`arg`an  sabaqliqlari  menen  metodi-kaliq 

qollanbalarinin` a`xmiyeti og`ada ulli boldi. 

Qaraqalpaqstanda  XIV—XV  a`sirde  pedagogikaliq  oylardin`  rawajlaniw  tariyxi  shayirlar 

Soppasli  Sipira  jirawdin`,  Asan  qayg`inin`,  Jiyrenshe  sheshennin`  ta`lim-ta`rbiyaliq  pikirleri 

menen  baslanadi.  Xaliq  arasinda  shayir  xa`m  jiraw  bolip  tanilg`an  Dosmambet  penen  Jiyen 

Jirawdin`  ta`lim-ta`rbiyaliq  ideyalari  XVI—XVIII  a`sirde  Qaraqalpaq-standa  pedagogikaliq 

oylardin`  rawajlaniwina  zor  ta`sir  jasadi.  XIX  a`sir  Qaraqalpaqstanda  pedagogikaliq  oylardin` 

ku`shli  rawajlaniw  da`wiri  bolip  tariyxqa  kirdi.  Sebebi  bul  da`wirde  pedagogikaliq  ideyalarg`a 

bay  Ku`nxoja,  A`jiniyaz,  Berdaq,  O`tesh  xa`m  basqalardin`  a`debiy  do`retpeleri  payda  boldi. 

XIX  a`sirdin`  aqiri  XX  a`sirdin`  basinda  shayirlar  Omar  Sugirimbet  xa`m  Abdiqadir  Bekimbet 

ullarinin`  a`debiy  do`retpelerindegi  ruwxiyliq-ag`artiwshiliq,  ta`lim-ta`rbiya-liq  ko`z-qaraslar 

qaraqalpaqstandag`i pedagogikaliq oylardi ja`ne de bayitti xa`m rawajlandirdi. 

1917-1940  jillardag`i  S.Ma`jitovtin` 

(1869-1938),  A.Muw-saevtin`  (1880-1936), 

X.Axmetovtin`  (1908-1932),  Q.  A`wezovtin`  (1897-1940)  a`debiy-pedagogikaliq  do`retpeleri, 

jazg`an  sabaq-liqlari  xa`m  oqiw-metodikaliq  qollanbalari,  islegen  peda-gogikaliq  —

 ag`artiwshiliq xizmetleri Qaraqalpaqstanda pedagogika ilimin joqari basqishqa ko`terdi. 


Download 0.58 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   169




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent axborot
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
umumiy o’rta
haqida umumiy
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
davlat sharqshunoslik
jizzax davlat