Tog‘ jinslarining asosiy xossalari



Download 33.14 Kb.
Sana23.06.2017
Hajmi33.14 Kb.

Aim.uz

Tog‘ jinslarining asosiy xossalari

Tog‘ jinslarining zichlik, mexanik va kon-texnologik xossalarini o‘rganish. Tog‘ jinslari xossalarining tasniflanishi.



Reja:

  1. Tog‘ jinslari xossalarining tasniflanishi.

  2. Tog‘ jinslarining mustahkamlik xossalari.

  3. Tog‘ jinslarining mexanik xossalari.

  4. Tog‘ jinslarining kon-texnologik xossalari.

Tog‘ jinslari xossalarining tasniflanishi.

Tog‘ jinslarining fizikaviy xossalari miqdori, ularning er yuzi materiallarining shu qadar keng vujudga kelishi va boshqa ob’ektlar bilan ta’sirlashishidan hosil bo‘ladi. Biroq kon ishlar amaliyotining diqqat e’tibori, bu xossalardan tashqari zamonaviy konchilik texnologiyasi jarayonlari bilan bevosita bog‘langan. Geomexanikada birinchi navbatda, tog‘ jinslarining mexanik va mustahkamlik xossalari, shuning bilan birgalikda tog‘ jinslari massivida kuchlanishlarni aniq taqqoslash mumkin bo‘lgan kuchlanganlik holatlarini baholash yoki ularning ko‘rinish holati etarli darajada bo‘lishi aniqlash bilimlari talab etiladi. Bundan tashqari, tog‘ jinslarining ba’zi bir fizik xossalari mexanik va mustahkamlik xossalari ko‘rsatkichlari bilan etarli darajada chambarchas bog‘langan bo‘lishi mumkin. Faqat bunda ular namunalarda yoki massivda juda oddiy ravishda aniqlanadi.

Tog‘ jinslarining fizik xossalarini tasniflashning asosiy omili sifatida, ayniqsa ularning xossalariga ta’sir etadigan tashqi maydon yoki ta’sirlashishlarni qabul qilish maqsadga muvofiq. Bu alomatlar asosida tog‘ jinslari fizik xossalarining quyidagi sinflari ajratiladi: mustahkamlik, mexanik, kon-texnologik, issiqlik, elektromagnit va radiatsion xossalar.

3.1-jadvalda tog‘ jinslari fizikaviy xossalarining tasniflanishi keltirilgan.

3.1-jadval

Tog‘ jinslari fizikaviy xossalarining tasniflanishi



Sinfi

Guruhi

Asosiy xususiyatlarning nomlanishi

SHartli belgila-nishi

Ayniqsa ko‘p qo‘llaniladi-gan birligi

SI birliklar tizimidagi birligi

SI birliklar tizimidan o‘tish koeffitsienti

Zichlik

Gravita-sion

Solishtirma og‘irlik

Hajmiy og‘irlik

Solishtirma massa

Zichlik


0

0





g.kuch/cm3

g.kuch/cm3

g/cm3

g/cm3



N /m3

-

-



kg/m3

0,981∙104

-

-



103

Struk-turaviy


Umumiy g‘ovaklik

Ochiq g‘ovaklik

G‘ovaklik koef.


P

P0

KP

%

%

-



%

%

-



1

1

1



Mexanik

Mustahkam-lik

Bir o‘q bo‘ylab siqilishga mutahkamlik

Bir o‘q bo‘ylab cho‘zilishga mutahkamlik

Ilashish

Ichki ishqalanish burchagi



[sj ]

[r ]

[0 ]



kg.kuch/cm2

kg.kuch/cm2

kg.kuch/cm2

gradus


Pa

Pa

Pa



rad

0,981∙105

0,981∙105

0,981∙105

/180


Deforma-siyaviy

Egiluvchanlik moduli

Ko‘ndalang deformatsiyala-nish koeffitsienti

Siljish moduli

Har tomonlama siqilish moduli

Deformatsiya moduli


E



G



K

MDEF

kg.kuch/cm2

-

kgs/cm2



kg.kuch/cm2

kg.kuch/cm2



Pa

Pa

Pa



Pa

Pa


0,981∙105

0,981∙105

0,981∙105

0,981∙105

0,981∙105


Akustik

To‘lqinlarning massivda tarqalish tezligi

bo‘ylama


ko‘ndalang

yuzaviy


So‘nish koeffitsienti

VPm

VSm

VLm



sm/s

sm/s


sm/s

sm-1



m/s

m/s


m/s

m-1



10-2

10-2

10-2

1


Reologik

Siljuvchanlik parametrlari

Sustlashish davri



P;

t0

c -1

yil


c -1

s

1

31.5 106



Kon-texnologik




Qattiqlik koeffitsienti

Maydalanish koeffitsienti

Ishqalanish koeffitsienti


f

Kp

ftr


-

-

-



-

-

-



1

1

1



Issiqlik

Tuzilish holati

Issiqlik o‘tkazuvchanlik

Temperatura o‘tkazuvchanlik

Solishtirma issiq.sig‘imi

Temperatura koeffitsientiCHiziqli kengayish

Fazaviy almashinish tempuraturasi

Solishtirma erish issiqligi





a

S



Tf



L

kkal/(m s0S)

m2/s

kkal/(kg 0S)

1/ 0S



0S

kkal/kg


Vt/(m K)

m2/s

Dj/(kg K)

1/ K


-

0K

Dj/kg


1.163

  1. 104

  1. 103

1

273.15+0S

4.1868 103


Elektro-magnit

Elektr

Solishtirma hajmiy elektr qarshiligi

Dielektrik o‘tkazuvchanlik

Elektr yo‘qolishining tangens burchagi

Elektr mustahkamlik



v

tg



Epr

Om sm

-

-



kV/sm

Om m

-

-



V/m

10-2

1

1



105

Magnit

Magnit ta’sirlanuvchanlik

Magnit o‘tkazuvchanlik

Magnitlanib qolishlik

Koersitiv kuch





Ir

Hc


ed. SGS

-

ed. SGS



A/m

ed. SI

-

A/m2



A/m

4

1

10-3



1

Radiatsion




Tabiiy radioaktivlik

Gamma nurlarning chiziqli yutish koef.

Neytronlar yutilishining samarali yuzasi

Neytronlar tarqalishining samarali yuzasi



A

K

P

R


1/s

sm-1

sm2

sm2



1/s

m-1

m2

m2



1

102

10-4

10-4



Tog‘ jinslarining mustahkamlik xossalari.

Tog‘ jinslarining mustahkamlikxossalari erning gravitatsion maydoni ta’siri natijasida yuzaga keladi. O‘z navbatida ularquyidagi ikki guruhga bo‘linadi: gravitatsionvastrukturaviy.Tog‘ jinslarining gravitatsion xossalariga solishtirma 0va hajmiy og‘irlik, strukturaviy xossalarga esa ularning solishtirma massasi0, zichlik, umumiy g‘ovaklikPvaochiq g‘ovaklikP0, hamda g‘ovaklik koeffitsientiKpkiradi.



Solishtirma og‘irlikdeb qattiq fazadagi tog‘ jinsi og‘irligining o‘z hajmiga nisbatiga aytiladi:

(3.1)

bu erda: GT i VTqattiq fazadagi tog‘ jinsi namunasining og‘irligi va hajmi.

Tog‘ jinslari solishtirma og‘irligining ko‘rsatkichi jins hosil qiluvchi minerallarning solishtirma og‘irligiga bog‘liq bo‘lib, odatda 2,5÷5,0 gs/sm3oraliqda o‘zgaradi.

Hajmiy og‘irlik – deb tog‘ jinsining asosiy fazalari (qattiq, suyuq va gaz holatdagi) majmui og‘irligining aniqlanayotgan ushbu fazalardagi hajmiga nisbatiga aytiladi:

(3.2)

bu erda: Gtog‘ jinsi fazalari majmuining og‘irligi; Vtog‘ jinsining aniqlanayotgan fazadagi hajmi.

Hajmiy og‘irlik – bu tog‘ jinsining tarkibi va strukturasiga bog‘liq bo‘lgan, ko‘pincha tez-tez foydalaniladigan mustahkamlik xosasidir.U har doim solishtirma og‘irlikdan kichik bo‘ladi, ba’zi-ba’zida esa o‘ta mustahkam tog‘ jinslarining hajmiy og‘irligi solishtirma og‘irligiga juda yaqin bo‘ladi.

Solishtirma massa (vazn)bu tog‘ jinsining qattiq fazadagi massasi va shu fazadagi hajmi orasidagi munosabat hisoblanadi:

(3.3)

bu erda: mTva VT– namunaning qattiq fazadagi massasiva hajmi.



Zichlik(hajmiy massa)tog‘ jinsining vazn birligi va (tog‘ jinsi tarkibidagi qattiq, suyuq va gazsimon fazalari) hajmi orasidagi munosabat bilan aniqlanadi:

(3.4)

bu erda: m– barcha fazalar majmuidagi tog‘ jinsi massasi; Vtog‘ jinsining aniqlanayotgan fazadagi hajmi.

Tog‘ jinslarining solishtirma massasva zichligi ularning solishtirma va hajmiy og‘irliklari orqali ham ifodalanishi mumkin:

(3.5)

(3.6)

bu erda:g– jismning erkin tushish tezlanishi.



Zichlik solishtirma va hajmiy og‘irliklardan farqli ravishda aniq fizik maqsadlardagi moddaning parametri hisoblanadi.
Каталог: attachments -> article
article -> Axloqning kеlib chiqishi, unda ixtiyor erkinligining ahamiyati va axloq tuzilmasi
article -> Podsho Rossiyasi tomonidan O‘rta Osiyoning bosib olinishi sabablari va bosqichlari
article -> Siyosiy mafkuralarning asosiy ko'rinishlari
article -> Mehnat sohasida ijtimoiy kafolatlar tizimi. Reja: Ijtimoiy himoya qilish tushunchasi va uning asosiy yo’nalishlari
article -> Siyosiy madaniyat va siyosiy mafkuralar Reja
article -> O’zbek Adabiyoti tarixi: Eng qadimgi adabiy yodgorliklar
article -> Ma’naviyatning tarkibiy qismlari, ularning o’zaro munosabatlari va rivojlanish xususiyatlari. Ma’naviyat, iqtisodiyot va ularning o’zaro bog’liqligi
article -> Davlatning tuzilishi
article -> Reja: Geografik o‘rni va chegeralari
article -> Yer resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilish Reja: Tuproq, uning tabiat va odam hayotidagi ahamiyati. Dunyo yer resurslari va ulardan foydalanish


Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2019
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa