“tasdiqlayman” O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor prof. A. Soleev


Mutloq miqdorlar vaularning turlari



Download 1,06 Mb.
bet28/102
Sana29.12.2021
Hajmi1,06 Mb.
#77018
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   102
Bog'liq
Statistika lotin 2019

5.2. Mutloq miqdorlar vaularning turlari

Mutloq ko’rsatkichlar o’rganilayotgan hodisalar va ularning belgilarini bir xilligini, monandligini, o’xshashligini ifodalaydi. Ular hodisalar va ularning belgilarining ko’lami, soni, hajmi, darajasi makon va zamonda taqsimlanish shaklida namoyon bo’ladi. Mutloq miqdorlar hodisalar to’plami yoki bir butun qismini ta’riflashiga qarab makro va mikro ko’rsatkichlarga, olish usuliga asosan oqim va zahiraviy ko’rsatkichlarga bo’linadi. Oqim ko’rsatkichlari ma’lum davr davomida sodir bo’lgan hodisalarning absolyut miqdorini ta’riflaydi, zahiraviy ko’rsatkichlar esa ularning muayyan holatini, ayni fursatda mavjud bo’lgan miqdorini aniqlaydi.

Absolyut miqdorlar natura va shartli natura birliklarida va pulda ifodalanadi.

Mutloq miqdorlar o’rganilayotgan voqyelik qanday tezlikda rivojlanayotganligini, uning takrorlanish intensivligini aniqlamaydi. Buning uchun nisbiy miqdorlar qo’llanadi. Ular qiyosiy tahlilni chuqurlashtirish va tafakkurimizni boyitish uchun xizmat qiladi. Taqqoslash statistik ko’rsatkichlarni shakllantirishning muhim usulidir. U solishtirilayotgan hodisalar va belgilarning o’xshashlik tomonlari va farqlarini aniqlash imkonini beradi. Taqqoslashning turli yo’llari va shakllari mavjud


Taqqoslash turli ko’rsatkichlarni ayirma yoki bo’lish yo’li bilan o’zaro solishtirishdir
Demak, statistik taqqoslashlar turli miqdorlarni (ko’rsatkichlarni) bir-biri bilan ayirma yoki nisbat shaklida solishtirishni bildiradi, ya’ni:

=K1 - K0 (3.1)

T=K1 / K0 (3.2)

Bu yerda K1 - taqqoslanuvchi ko’rsatkich, K0-taqqoslovchi ko’rsatkich ayirish natijasida olingan yangi ko’rsatkich, T-bo’lish natijasida olingan yangi ko’rsatkich.

Ayirmalar shaklidagi (3.1) taqqoslash natijasi () nomli ko’rsatkich bo’lib, u o’rganilayotgan hodisa miqdorlari o’lchov birligida ifodalanadi. U bir hodisa ikkinchisiga nisbatan mutloq o’lchamda qanchaga katta-kichikligini belgilaydi. Nisbiy (3.2) taqqoslash natijasi (T) nomsiz (abstrakt mavhum) ko’rsatkich bo’lib, hodisanig sifat mohiyatini nazardan soqit qiladi. U jarayon tezligini, intensivligini aks ettiradi. Bunday tartibdagi (3.2) taqqoslash natijalari nisbiy statistik ko’rsatkichlar deb ataladi. Bu holda taqqoslanuvchi (bo’linuvchi) ko’rsatkich (K1) joriy miqdor, taqqoslovchi (bo’luvchi) ko’rsatkich (K0) esa zaminiy miqdor deb nomlanadi.

Nisbiy ko’rsatkichlar har xil shakllarda ifodalanadi.

Nisbiy ko’rsatkichlarni turli tartibda taqqoslash yo’li bilan olish mumkin.

Birinchi tartibli taqqoslashlarda bevosita hodisalar, ularning belgi qiymatlari taqqoslangan bo’lsa, ikkinchi tartibli statistik taqqoslashlar birinchi tartibli taqqoslash natijalariga asoslanadi, ya’ni bu holda ular bir-biri bilan solishtiriladi. Ikkinchi tartibli taqqoslashlar natijasida vujudga keladigan nisbiy ko’rsatkichlar ommaviy hodisa rivojlanish jarayonlarining yangi qirralarini ochish, tahlilni chuqurlashtirib voqyelikning ich-ichidagi munosobatlarni o’rganish uchun xizmat qiladi.




Download 1,06 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   102




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
axborot texnologiyalari
ta’lim vazirligi
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
guruh talabasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
toshkent davlat
O'zbekiston respublikasi
tashkil etish
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
matematika fakulteti
saqlash vazirligi
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
ta’limi vazirligi
fanining predmeti
pedagogika universiteti
haqida umumiy
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
koronavirus covid
coronavirus covid
qarshi emlanganlik
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
risida sertifikat
vaccination certificate
sertifikat ministry
covid vaccination
moliya instituti
fanidan tayyorlagan
umumiy o’rta
fanlar fakulteti
fanidan mustaqil
ishlab chiqarish
Toshkent axborot