Samarqand davlat universiteti


Musiqa ta`limida pedagogik texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari



Download 0.85 Mb.
bet2/5
Sana03.03.2017
Hajmi0.85 Mb.
1   2   3   4   5

1.2. Musiqa ta`limida pedagogik texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari.
Mamlakatimizda yangilangan, jahon andozalariga mos keladigan ta`lim mazmuni o`z - o`zidan emas, balki, ilg`or pedagog – olimlar, metodist o`qituvchilar va jahon miqiyosida orttirilgan pedagogika fani yutuqlari orqali takomillashib boradi. Shu bois ham ta`limni hozirgi bosqichida uni isloh qilish vazifalari yangicha fikrlovchi, shiddatli axborot va axborot texnologiyalari, kompyuterlashgan modelli o`qitish tez rivojlanayotgan sharoitda yosh avlod ta`lim tarbiyasi uchun mas`ul ijodkor o`qituvchilarni shakllantirish vazifasini asosiy o`ringa qo`ymoqda.

Mavjud tajribalar shuni ko`rsatadiki, ta`lim mazmuni qanchalik yangilanmasin, mukammal o`quv dasturlari, darsliklar yaratilmasin, o`quv – tarbiya jarayonining samaradorligini ta`minlashda o`qituvchining pedagogik mahorati, yangi ta`lim texnologiyalarini o`zlashtirishi va ulardan ta`lim jarayonida unumli va o`rinli foydalana olishiga bog`liq bo`ladi.

Hozirgi kunda respublikamiz ta`lim tizimida “Ta`lim to`g`risida” gi qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” ning eng asosiy sifat bosqichida belgilangan vazifalarni ro`yobga chiqarish bo`yicha chuqur o`zgarishlar amalgam oshirilmoqda. Milliy dasturda ko`zda tutilganidek, zamonaviy axborot texnologiyalari va kompyuterlar tarmoqlari negizida ta`lim jarayonini texnologiyalashtirish hamda axborot tizimi bilan ta`minlash jadal rivojlanmoqda. Fan va t a`limning moddiy, uslubiy bazasi mustahkamlanib, o`quv – uslubiy, ilmiy, innovatsion, zamonaviy vositalar mukammallashib o`quv jarayoniga tadbiq qilinmoqda.

Ma`lumki, didaktikaning predmeti o`rgatish, o`rganish hamda ta`lim mazmunidan iborat. Bu uchala komponentdan birortasini e’tiborda tutmaslik ta’lim mazmunini yo’qqa chiqaradi. O’rgatish ham, o’rganish ham ularning oxirgi natijasi ham ta’lim mazmuniga bog’liqdir. Ta’lim jarayonida har-xil mavzularni o’ziga hos usullar bilan o’rganish uni o’ziga xosligi va mazmunidan kelib chiqadi, bu esa asosan o’rganishni tashkil etuvchi, yani o’rgatuvchiga (Pedagog o’qituvchiga) bog`liq.

Xar qanday fanni, shu jumladan musiqa fanini o’qitish jarayonida ham faollashtiradigan, ularni darsning faol ishtirokchilariga, mustaqil fkirlovchi mushohada qiluvchi o’z fikrlarini bildira oluvchi o’quvchi sifatida namoyon qilishi uchun imkoniyat yaratuvchi – bu o’qituvchidir. O’qituvchi o’zi va o’rganuvchi o’quvchilar uchun qulay va qiziqarli bo’lgan o’qitish usullari, yo’llari, shakillari, vositalari ulardan foydalanish shart-sharoitlarini belgilaydi, ilg’or pedagogik texnologiyalar yordamida o’quv jarayoni samaradorligini oshirishga harakat qiladi.

Shu boisdan ham pedagogik texnologiya, didaktik texnologiya, ta’lim texnologiyalariga o’quv jarayonidagi eng samarali vositalar sifatida qaralmoqda. Ulardan bugungi kunda jahon pedagogikasi amaliyotida keng foydalanilmoqda.

Pedagogik texnologiya hozirgi kunda eng rivojlangan mamlakatlar ta’lim tizimida bo’lgani kabi bizning respubliksmizda ham ta’lim jarayonini tashkil qilish, boshqarish, nazorat qilish bilan bog’liq ishlarda ustuvor o’rini egallamoqda. Shuning uchun ham pedagogik texnologiyalardan barcha pedagoglar yaxshi xabardor bo’lishi, ta’lim jarayonida ularni qo’llab dars o’tishlariga muhim e’tibor berilmoqda. Bu aynan jamiyat taraqqiyotining obyektiv qonuniyatlariga mos bo’lib, jamiyat taraqqiy etishi bilan ta’lim – tarbiya mazmuni, maqsad va vazifalari shunga mos ravishda takomillashib borishi bilan bog’liqdir. Hozirgi sharoitda inson faoliyatining asosiy yo`nalishlari taraqqiyotga mos maqsadlarni to`liq amalga oshirish imkoniyatlarini beruvchi modelli tizimga, ya`ni ta`limni texnologiyalashtirishga aylanib bormoqda. Shu tufayli fan sohalarining barchasida bo`lgani kabi musiqiy ta`limda ham yangi texnologiyalarga e`tibor kuchayib bormoqda.

O`zbekistonning “Ta`lim to`g`risida”gi qonuniga ko`ra 9+3 yillik majburiy umumiy va o`rta maxsus ta`lim joriy etildi. Ta`limni demokratlashtirish, individuallashtirish, tabaqalashtirish, mintaqaviy xususiyatlarni hisobga olish tamoillari asosida barcha o`quv predmetlari qatori musiqa predmeti bo’yicha ham o’qitish Konsepsiyasi ishlab chiqildi. Unda musiqiy ta’lim mazmunini milliy negizda shakllantirish, milliy musiqiy merosdan to’laqonli foydalanish, xalq kuy – qo’shiqlari, doston, mumtoz va maqom hamda ularning ta’sirida yaratilgan zamonaviy musiqalar vositasida o’quvchi yoshlarni milliy qadryatlarimizni teran anglaydigan, vatanga, o’z xalqiga, tilimizga, dinimizga, tariximizga, san’atimizga ongli munosabatda bo’ladigan va unga vorislik qila oladigan ma’nan yetuk, barkamol shaxsni tarbiyalash asosiy maqsad va vazifa sifatida ko’rsatilgan.

Ta`lim jarayonida o`quvchilar musiqa san`atini butun nafosati bilan o`rganishlari, idrok etishlari ommaviy musiqa faoliyatlari: musiqa tinglash, tahlil qilish, jamoa bo’lib qo’shiq kuylash, nazariy bilimlarni o’zlashtirish (musiqa savodxonligi) raqsga tushish, bolalar cholg’u asboblarida chalish va musiqa ritmek jo’r bo’lish masalalarini shakllantirish musiqiy ta’limning asosiy mazmunini tashkil etadi.

Pedagogik texnologiyalarni barcha turlarida birdek qo’llaniladigan va ta’lim-tarbiya jarayonini tadrijiy tarkib topishida va rivojlanib borishida hal qiluvchi omillar hamda tarkibiy elementlar uch xil faoliyatdan iborat bo’lib, ular so’zlash, ko’rsatish va mashqlar bajarishdan iborat bo’lib musiqa darslariga uni tadbiq etilganda quyidagicha ketma-ketlik va bog’liqlikda amal qiladi:




  1. O’qituvchi faoliyatidagi asosiy jarayonlar ketma-keiligi:


So`zlash


Ko`rsatish

Mashq



- kuylash, tinglash uchun tanlangan musiqa asari haqida, mualliflari, g’oyaviy badiiy, mazmuni haqida hikoya, tushuncha. – asarni shakli,janri xarakteri, ijrochilik uslublarini tushuntirish,uqtirish.-nazariy, tarixiy

ma’lumotlar haqida ma’ruza, suxbat v/k.




  • asarni tinglash –tahlil qilish;

  • – ijro etib ko’rsatish. Nota yozuvi bo’yicha nazariy tushunchalarni sharhlab amaliy ijrochlik bilan bog’lab ko’rsatish;

  • xor bo’lib kuylashda dirijyorlik qilish;

-ijroni boshqarish.

– vokal xor mashqlar;

-asarning murakkab joylari (interval, akkordlarni) mashq qilish;

-asarni o’rganish kuylash misol va masalalar yechish;.


Bu jarayon pedagogik texnologik o’zagini tashkil qiladi.




  1. O’quvchi faoliyatidagi asosiy jarayonlar:

2-jadval


Tinglash



Ko`rish


Mashq bajarish









  • musiqa asarini (kuy, qo’shiq) tinglaydi;

  • mushoxada qildi;

  • baholaydi;

  • qiyoslaydi;

  • taxlil qiladi;

қиё


қиёслайди

  • asarni nota yozuvini ko’radi;

  • notalar yozilishi, sanog’i, ritm, temp, metr, lad-tonalliklarni asar nota yozuvida o’zlashtiradi.



  • o’qiydi;

  • yozadi;

  • so’zlaydi;

  • fikrlaydi;

  • musiqaga mos harakatlar bajaradi;

  • raqsga tushadi;

  • bolalar cholg’u asbobolarida chaladi;.

рас


Ёзади;

Pedagogik texnologiyaning asosiy elementlari bo`lgan ushbu so`zlash, ko`rsatish va mashqlar bajarishni texnologik jarayonning uch tarkibiy qismi sifatida tahlil qilish mumkin. Musiqa darslari jarayonida ular keng ko`lamli faoliyat sifatida namoyon bo`ladiki bu o`rinda musiqa darslarini faoliyatlar negizida tashkil etilishi bilan bog`liq katta imkoniyatlari muhim ahamiyat kasb etadi.

Bu jarayonlar bilan bog`liq umumiy tushunchalarni jadvallar shaklida quyidagicha ifodalash mumkin.

Jadval-3
Pedagogik texnologiyaning so`zlash jarayonida o`qituvchi va o`quvchi faoliyati hamda ular uchun zarur bo`lgan vositalar:

O`qituvchi

O`quvchi

Faoliyati

Vositalari

Faoliyati

Vositalari

  • so`zlash;

  • tushuntirish;

  • savol–javob;

  • bahs;

  • munozara; muhokama;

  • rahbarlik;

  • tanbeh;

  • rag`batlantirish;

  • nazorat;

  • ijodkorlik.

  • matnlar;

  • axborot (mavzu) va u haqidagi bilim;

  • mantiq;

  • malaka;

  • mahorat;

  • dunyoqarash;

  • nutq;

  • intonatsiya;

  • diksiya;

  • artistizm;

  • obrazlilik.




- tinglash;

- o`zlashtirish;

- savol-javob;

- yozib olish;

- bayon qilish;

- yodda saqlash;

- mushohada qilish;

- axborot to`plash;

Va boshqalar.


  • motivlar;

  • diqqat;

  • xotira;

  • musiqiy eshitish;

  • qobilyat;

  • malaka;

  • ko`nikma;

  • dunyoqarash;

  • nutq;

  • intonatsiya;

  • diksiya;

va boshqalar.

Bu jadvaldagi har bir tushuncha va ular orasidagi bog`liqliklar alohida tizimni tashkil qiladi. Bu yerda pedagogik texnologiya asosan psixologik omillarga, jumladan o`qituvchining pedagogik mahorati, malakasi, o`quvchining iste`dodi, iroda, xotirasiga bog`liqligiga e`tiborni qaratish lozim.

Jadval-4

Ko`rsatish (ko`rgazmali) o`quv jarayonida o`qituvchi va o`quvchi faoliyati hamda ular uchun zarur bo`lgan vositalar.



O`qituvchi

O`quvchi

Faoliyati

Vositalar

Faoliyati

Vositalar

  • ko`rsatish;

  • namoyish qilish;

  • tasvirlash;

  • kuylab berish;

  • ijro etish;

  • yozib ko`rsatiush;

  • amaliy misollar;

  • nazorat;

  • tahlil;

  • rahbarlik

  • tushuntirish.

  • sinf doskasi;

  • bor;

  • nota yozuvi;

  • plakatlar;

  • chizmalar;

  • kompyuter;

  • musiqiy yozuvlar;

DVD,VCD, CD;

  • cholg`u asboblari;

  • audio video tasvirlar;

  • darsliklar va boshqalar.

  • ko`rish;

  • kuzatish;

  • o`zlashtirish;

  • taqqoslash;

  • yozish, chizish;

  • harakatlarni o`rganish;

umumlashtirish;

  • tahlil qilish;

  • xulosalash va boshqalar.




  • diqqat;

  • xotira;

  • kuzatuvchanlik;

  • qobilyat;

  • nota daftari;

  • cholg`u asbobi;

  • qalam, ruchka;

  • musiqali disklar;

  • kassetalar.



Jadval-5

Mashqlar bajarish jarayonida o`qituvchi va o`quvchi faoliyati va zarur vositalar.





O`qituvchi

O`quvchi

Faoliyati

Vositalar

Faoliyati

Vositalar

  • mashq bajarish tartibini ko`rsatib berish;

  • interval, akkord, uchtovushlik va hokazolarni kuylash;

  • ovoz hosil qilish;

  • nafas olish, sarflash;

  • talaffuz;

  • intonatsiya;

  • soz;

  • ansambllilik;

  • jo`rsiz kuylash.




  • topshiriqlar;

  • cholg`u asboblari;

  • nota yozuvi;

  • tarqatma materiallar;

  • nazorat savollari;

  • nota daftari;

  • uyga vazifa.

  • tushunish;

  • bajarish;

  • takrorlash; harakatlarni bajarish;

  • mustaqil ishlash;

  • fikrlash;

  • umumlashtirish;

  • o`z ijrosini nazorat qilish

  • tafakkur;

  • xotira;

  • eshitish qobilyati;

  • cholg`u asboblari;

  • qobiliyat;

  • mashq daftari;

  • fortepiano

  • turli o`quv materiallari va hokazolar

Mashqlar o`zlashtirishni mustahkamlaydigan o’quv jarayoni hisoblanadi. Mashqlar har fanda, jumladan musiqa darslarida o’ziga xos mazmunda bo’ladi. Masalan, musiqa tinglash faoliyatida kuyning tonalligini o’lchovi, tempini, harakteri, janrini aniqlash musiqa savodxonligi faoliyatida interval va akordlarni aniqlash, intervallarni tuzish, dinamik tuslarini aniqlash, nazariy tahlil qilish, jamoa kuylash jarayonida ovoz sozlari (vokal, xor) mashqlarini kuylash asarini murakkab joylarini mashq qilish, saf intonasiya, diksiya ustida ishlash, major va minor uchtovushliklarini kuylash, jo’rsiz kuylash va x.k shular jumlasindandir.

Har bir fan (dars)ning o’ziga xos xususiyati bo’lishi tabiiydir. Musiqa o’qitishning ham o’ziga xoslik tomonlari ko’p. Bu uning tashkiliy tuzilishi va amaliy ijrochilik bilan bog’liq ko’rinishlarida yaqqol namoyon bo’ladi. Shuning uchun darsning har bir faoliyat turida ilg’or pedagogik texnologiyalardan samarali foydalanish mumkin. Darsda olib boriladigan o’qituvchini turli faoliyat shakllari ma’ruza, hikoya, tushuntirish, namoyish qilish, ko’rsatish, tinglantirish, suhbat, savol – javob, jamoa bo’lib kuylash ovoz sozlash mashqlari kabilarni har birini mazmun va mohiyati mavjud shart – sharoit, o’qituvchi va o’quvchilar imkoniyatiga muvofiq tarzda texnologiyalarni tadbiq etish mumkin. Bunda musiqa o’qituvchisining ham o’ziga xos xususiyatlari namoyon bo’ladi. Musiqa san’atiga muhabbat, qiziqish, darsni emosional ko’tarinki ruhda o’tkazish, o’zida artistlik, rejissyorlik, dramaturglik, mahoratlarini rivojlantirib borish, bolalarni sevish, ulardagi musiqiy qobiliyat va qiziqishlarni e’tiborga olish ularni ro’yobga chiqarishga intilish, yaxshi xonandalik, cholg’uchilik mahoratiga ega bo’lishlik shular jumlasidandir. Chunki, o’qituvchining ta’kidlab o’tilgan xususiyatlarning o’zi ham darsda o’quvchilar uchun texnologik ibrat xizmat qilishi mumkin.

Agar o’qituvchida mavjud xususiyatlar bo’lmasa har qanday pedagogik texnologiyalar ham quruq, mazmunsiz va qiziqarsiz, samarasiz bo’lib qolishi ham hyech gapmas. Chunki har qanday ta’lim shakli, modeli, turi o’qituvchining pedagogik mahorati, bilimi, malakasi va artislik iqdorisiz kutilgan natijani bermasligi aniq.

Ma’lumki, musiqa o’qituvchisi o’quv tarbiya ishlarini baravariga olib boradi. O’quvchilarni musiqa san’ati orqali tarbiyalashda o’qituvchining yaxshi sozandalik mahorati, yaxshi ovozga ega bo’lishi nota o’qish, turli vositalardan oqilona va o’rinli foydalana olishi, so’z mahorati, o’quvchilarni qobiliyatlarini oshira bilishi muhim. Jonli ijro (cholg’u asboblarda chalish, qo’shiq kuylash) etilgan kuy- qo’shiq sinfda o’quvchilarga o’zgacha ruhda ta’sir etadi, kayfiyatlarini ko’taradi.

Musiqa o’qituvchisi bulardan tashqari darslarni kuzatib borishi lozim. Doimiy kuzatishlar sababli o’qituvchi pedagogik mahoratini oshirib boradi. U vaziyatni baholashga, o’quvchilarni ichki tuyg’u, qiziqish va qobiliyatlarini sezishga o’rganadi. Kuzatish birinchi sinfdan -yettinchi sinfga qadar davom etadi. Bunda qo’llanilayotgan usul, shakl va pedagogik texnologiyalarning ham samaradorlik, qulaylik bolalar uchun qiziqarli va o’ng’aylik jihatlari aniqlanib boriladi.

Musiqa ta’limining o’ziga xosligi tashkiliy tuzilishi, amaliy ijrochilik faoliyatlari, shuningdek o’qitish usullari, ularning samaradorligini ta’minlovchi omillar, vositalar tahlili va ularni umumiy ijodiy – ijobiy jihatlarini umumlashtirish musiqa ta’limini o’zigagina xos bo’lgan yangi turlarini ishlab chiqish imkonini berdi. Bular ham o’z maqsadi va bajaradigan vazifasi mazmun va mohiyatiga ko’ra pedagogik texnologiya bo’lib, ularni musiqa mashg’ulotlariga tadbiq etish yaxshi natija bermoqda. Bunday darslar o’quvchilarda yaxshi kayfiyat, jo’shqinlik, ko’tarinki ruh va intilishni kuchaytirmoqda. Ular qatoriga hozirgi kunda ilg’or, tashabbuskor o’qituvchilar tomonidan keng qo’llanilayotgan quyidagi texnologik darslarni alohida ko’rsatishimiz mumkin:


  • konsert darslar;

  • viktorina darslari;

  • intervyu darslari;

  • konkurs darslari;

  • yo’naltiruvchi darslari;

  • doira stol atrofidagi darslari;

  • o’z – o’zini anglash darslari;

  • o’yla – izla top;

  • kuyni top;

  • himoya darslari;

  • quvnoqlar va zukkolar darslari;

  • bahs – munozara darslari;

  • men dirijyor darslari;

  • musobaqa darslari va h.k.

Bu darslarning har biri o’z tuzilishi, vazifasi, maqsadi va metodik asoslariga egadir. Boshlang’ich sinflarda musiqa darslarini o’yin tarzida (qo’shiqlarni, o’yin orqali, tashkil etish, musiqaga raqsga tushish “chigil yozdi o’yin”lari) olib borilganda o’quvchilarning faolligi oshadi va ular berilgan topshiriqlarni nisbatan oson bajaradilar. Manashu aytib o’tilganlarning o’ziga ham musiqa darslarini o’z tabiatiga ko’ra yangi – yangi o’ziga xos va zamonaviy interfaol usullardan foydalanishida keng imkoniyatlariga ega ekanligini ko’rsatadi va yana bir -bor o’rinda musiqa o’qituvchisining zukkoligi, mahorat, tajribasi va qanday texnologiyalardan, qanday faoliyat mavzularini o’tishda, pedagogik shart –sharoit va o’quvchilarning qiziqishi va imkoniyatlarini hisobga olgan holda tanlashi va qo’llashi hal qiluvchi yahamiyat kasb etadi.

Masalan, konsert darslarini o’quvchilarda sahna madaniyatini shakllanishiga, o`zlarini ko`pchilik oldida ko`rsatish, yaxshi imkoniyatlarini namoyish etish, o`zini artistlardek tutish xislatlarini o`sishiga, viktorina darslari o`quvchilarda topqirlik, izlanuvchanlik, tez fikrlash, eslab qolish qobilyat va ko`nikmalarini rivojlanishiga, bahs – munozara darslari ham o`quvchilarni mustaqil fikrlash, hozirjavoblik, mavzu va masalalarga ijobiy yondoshish,nutqlarini teranlashib borishiga ijobiy ta`sir etadi.

Quvnoqlar va zukkolar darsida o`quvchilar o`zlarining topqirlik, zukkolik, xushyorlik, maqsad sari intilish kabi sifatlarini namoyish etadilar.

Tahlil darsida musiqa savodi, musiqa tinglash, qo`shiq kuylash jarayonlarida o`tilgan asarlarni mukkammal tahlil qilishga e`tibor qaratiladi, bunda o`quvchilarni nazariy savodxonlik malakalari muhim rol o`ynaydi.

O`yin darslari juda xilma – xil shakllarda o`tkazilishi mumkin. Masalan, musiqiy cholg`ular mavzusini o`tganda o`quvchilarga turli xildagi musiqa cholg`u asboblari surati solingan kartochkalar beriladi. O`qituvchi magnitafon yordamida biror bir milliy cholg`u asbobida ijro etilgan musiqani eshittiradi. Oquvchilar o`z navbatida musiqiy asar qanday cholg`u asbobida ijro etilganligini qo`llaridagi kartochkalar orqali ko`rsatadilar. Eng faol qatnashgan va topqir o`quvchilar baholanadilar va rag`batlantiriladilar. Viktorina, konsert, bahs – munozara, kuyni top kabi darslar o`quvchilarning nazariy va amaliy o`zlashtirgan bilimlariga asoslangan holda o`tkaziladi. Dars – sayohat esa ijodiy jamoalarga, turli madaniy – ma`rifiy tadbirlarga yoki bo`lmasa video tasma yordamida tabiat qo`yniga, shaharlarga musiqiy sayohat tarzida uyushtiriladi.

Musiqa darslarini tshkiliy tuzilishi va shakllariga ko`ra yana keng qo`llaniladigan quyidagi turlarini ham ko`rsatib o`tish mumkin:


  1. Tashkiliy darslar;

  2. Aralash darslar;

  3. Dominantali (darsdagi biron bir faoliyat turi qo`shiq kuylash, musiqa tinglash, musiqa savodxonligi, musiqiy ijodkorlik boshqalaridan ustunroq bo`ladi) darslar;

  4. Kontrol – tekshiruvchi darslar;

  5. Umumlashgan darslar;

  6. Intervyu darslar;

  7. Himoya darslari;

  8. Yakunlovchi darslar.

II BOB: Musiqa madaniyati darslariga ilg`or pedagogik texnologiyalarni. tadbiq etish yo`llari.

    1. 2.1. Musiqa o`qituvchilarini innovatsion faoliyatga tayyorlash mazmuni.

O`zbekiston Respublikasining taraqqiyoti va istiqbolini ta`minlash iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy va madaniy sohalarda bo`layotgan o`zgarishlarga bog`liq bo`lib, bunday o`zgarishlarda faol ishtirok etish uchun kasbiy soha egalaridan yuqori darajadagi umumiy va maxsus bilimlar, intelektual salohiyat, keng dunyoqarash va axborot kommunikatsiyalaridan ustalik bilan foydalanish malakalariga ega bo`lishlik talab etiladi. Ana shu talablar asosida pedagog kadrlarni tayyorlash bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir.

O`zbekiston Respublikasi Prezidenti ta`kidlaganidek: “Bugungi kunda oldimizga qo`ygan buyuk maqsadlarimiz, ezgu niyatlarimizga erishishimiz, jamiyatimizning yangilanib borishi, hayotimizning taraqqiyoti va istiqboli amalga oshirayotgan islohotlarimiz, rejalarimizning samarasi, taqdiri, bularning barchasi, avvalambor, zamon talablariga javob beradigan, yuqori malakali,ongli mutaxasis kadrlar tayyorlash muammosi bilan chambarchas bog`liqligini barchamiz anglab yetmoqdamiz1”!

Shuning uchun ham “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” maqsad va vazifalarini amalgam oshirishning birinchi bosqichida “Pedagog va ilmiy pedagog kadrlar tayyorlash hamda ularning malskasini oshirishni zamon talablariga javob berdigan darajada tashkil etish” belgilangan.

Ikkinchi bosqichda ta`lim muassasalarining texnika va axborot bazasini mustahkamlash davom ettiriladi, o’quv –tarbiya jarayoni yuqori sifatli o’quv adabiyotlari va ilg’or pedagogik texnologiyalar bilan ta’minlanadi. Shu ma’noda ilg’or pedagogik texnologiyalarni amalga joriy etish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Shuning uchun ham o’qituvchi kasb mahoratini yanada takomillashtirish, pedagogik kadrlarni tayyorlash jarayonini texnologik yondashuv asosida tashkil etish bilan bo’lg’usi o’qituvchilarni mazkur faoliyatga tayyorlash bugungi kunning muhim talablaridan biridir.

Ta’limga texnologik yondashuv pedagogik jarayonga faol ta’sir etuvchi va uning samaradorligi, bir butunligi va muvoffaqiyatini belgilab beruvchi omillardan biri bo’lib hisoblanadi.

Oliy o’quv yurtlarida tahsil olayotgan bo’lajak o’qituvchilarni shu jumladan musiqa o’qituvchilarini ham, xozirgi zamon talablari asosida puxta kasbiy tayyorgarlikga ega, o’z kasbining mohir ustasi bo’lib yetishlariga asosiy e’tiborini qaratmoq fan va ta’lim qolaversa kadrlar tayyorlash tizimi oldiga qo’yilayogann eng dolzarb vazifalardandir.

O’qituvchi qanchalik bilimdon o’z kasbini puxta egallagan va zamonaviy pedagogik texnologiyalardan mahironi foydalana oladigan bo’lsa, u kelajak avlodni ham shunchalik bilimdon har tomonlama barkamol inson qilib tarbiyalay oladi. Oliy pedagogik ta’limda bo’lajak musiqa o’qituvchilarni pedagogik faoliyatga tayyorlashda va musiqiy fanlardan –musiqa o’qitish metodikasi, musiqa nazariyasi va taxlili, xor va xorshunoslik, dirijyorlik, solfedjio kabilardan bilim va malakalari va eng muhimi o’z tanlagan kasblariga munosabati muhim o’rin tutadi. Bu borada musiqiy ta’lim yo’nalishida tahsil olayotgan talabalarni bilim, saviya, musiqiy tayyorganrlik va kasbga munosabatlari turlicha bo’lishini ham ta’kidlab o’tishi joiz. Bu o’rinda ularni uch toifaga ajratish mumkin:


  1. Musiqa bo’yicha bazaviy ma’lumotga ega bo’lgan, kasbini sevadigan, kelgusida o’qituvchi bo’lish orzulari amalga oshishi uchun zarur bilim, ko’nikma va malakalarni chuqur egallashga astoydil intilib o’qiydigan talabalar;

  2. Musiqaga ixtidori va qobiliyati mavjud, lekin, barcha fanlarga ham astoydil qiziqavermaydigan va o’zlarini kelajak faoliyatida zarurligini his qilmaydigan talabalar. Bular pedagogik faoliyatning turli tomonlarini puxta o’zlashtirib ololmaydilar.

  3. Bu toifadagi talabalar o’quv yurtiga o’z xoxish – istaklariga qarshi majburan kirib qolgan bo’lib, bu ularni o’qishiga o’z ta’sirini o’tkazadi. Ular pedagoglik kasbida o’qib turib kelajakda bu sohada ishlashni asosiy maqsad qilib qo’ymaydi.

Bo’lajak o’qituvchilarni o’qish davomida innovasion faoliyatga tayyorlash ularni pedagogik faoliyatga tayyorlash ishlari bilan yaxlit bir butunlikda olib borilsagina bu faoliyat samarali va maqsadga muvofiq bo’ladi. Musiqiy ta’lim yo’nalishida fanlar integrasiyasi shunday ko’rinish kasb etadiki har bir fan o’z navbatida ikkinchi, uchinchi va h.k. barcha musiqiy, amaliy – nazariy bilimlar jamlanmasini o’zida mujassamlashtirgan holda kerakli ko’nikma va malakalarni o’zlashtirishni taqozo etadi. Masalan cholg’u asbobida ijrochilik mahoratini egallash uchun musiqa nazariyasi (musiqani ifoda vositalari), solfedjio, (nota o’qish) musiqa asarlari tahlilini, xor va xorshunoslik fanida esa vokal kuylash, nazariy savodxonlik, dirijyorlik, xor aranjirovkasi, asarlar tahlili bo’yicha ma’lum bilimlar zahirasi talab qilinadi. Shu bois har bir fan o’qituvchisi o’zi dars berayotgan fanning o’ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqib talabalarni pedagogik texnologiya faoliyatiga tayyorlab borishi kerak bo’ladi. Hozirgi kunda oily ta`lim tizimida buy o`nalishdagi ishlarni kuzatish va tahlil qilish shuni ko`rsatadiki musiqiy ta`limy o`nalishida faoliyat yuritayorgan professor – o`qituvchilarni aksariyati talabalarni texnologik faoliyatga tayyorlashga o`zini hech bir aloqasi yo`q deb biladi. Bu ish bilan shug`ullanishni “Pedagogika” fani yoki “Musiqa o`qitish nazariyasi va metodikasi” fani o`qituvchilarining ishi deb qarashadi, yoki umuman bu ishga e`tibor berishmaydi. Bunga sabab birinchidan professor – o`qituvchilarni o`zlarini ushbu faoliyatga tayyor emasliklari bo`lsa, ikkinchidan bo`lg`usi pedagog – kadrlarni texnologik faoliyatga tayyorlab borishning ijtimoiy, siyosiy zarurat sifatidagi mohiyatini tushunmasligidir.

Bo`lajak musiqa o`qituvchilarini texnologik faoliyatga tayyorlash bir fan doirasida emas, barcha fanlarni o`qitilishida yaxlit tizim asosida tashkil etilsagina kutilgan natijaga erishish mumkin. Ya`ni musiqani xor va xorshunoslik, dirijyorlik, vocal ijrochiligi, cholg`u ijrochiligi, musiqa tarixi, musiqiy asarlar tahlili, musiqa o`qitish metodikasi (bu fanlar talabaning kelajakdagi musiqa o`qituvchilik faoliyatida muhim o`rin tutuvchi fanlar hisoblanadi) kabi fanlar o`qitilishi jarayonida kasbga tayyorlash va texnologik jarayonga tayyorlash ishlari bir – biri bilan uzviy bog`liq holda amalga oshirilsa va tadbirlarning (mashg`ulotlarning) har biri bosqichma – bosqich bo`lajak o`qituvchilarni ta`lim jarayonini mohirona ilg`or pedagogik texnologiya asosida tashkil etishga tayyorlasagina u bir butun tizim sifatida samaradorlik kasb etadi.

Bo`lajak o`qituvchilarni ta`lim jarayonida texnologik yondashuvga tayyorlashda ayniqsa pedagogik amaliyot muhim o`rin egallaydi. Hozirgi kunda musiqiy ta`lim ixtisosligining har bir bosqichida talabalar o`quv, malakaviyamaliyotga chiqadilar. Birinchi kursda 2 hafta, 2-3-kurslarda 4 haftalik, 4 – kursda esa 14 haftalik pedagogik amaliyotlar ularni kasbga tayyorlashda muhim davrni tashkil etadi. Agar mana shu jarayonda talabalarni pedagogik texnologik tayyorgarligiga e`tabor qilinmasa, u holda xuddi biz yuqorida ta`kidlaganimizdek muammo vujudga keladi. Chunki amaliy ish faoliyatidagiga nisbatan talabalik davrida pedagogik texnologiyalar va ularni dars jarayonida qo`llash, tadbiq etish malakalarini egallash ancha qulay, samarali va zamonaviy talablarga mos bo`ladi.

Pedagogik amaliyotlar jarayonida talabalar o`zlarida yetishmayotgan kamchiliklarni aniqlaydilar, ularni tuzatish ustida ishlaydilar, bu jarayon ular uchun obrazli qilib aytganda “katta konsart oldidan generalniy repetitsiya” vazifasini o`taydi. Bu jarayonda ular erkin holda o`zlarini sinab ko`radilar, ularning kasbiy tayyorgarligi, pedagogic faoliyatni ilg`or pedagogik texnologiyalar bilan bog`liqlikda olib bora olishi yoki yo`qligi masalasi oydinlashadi. Shu bilan birga talabalar faqat pedagogik amaliyot jarayonidagina o`qituvchilik kasbining turli – tuman, qiyin va ijodiy tomonlarini bevosita ko`rib, boshdan kechiradilar.

Kuzatuvlarimiz yaxshi tashkil etilgan pedagogik amaliyot jarayonida bo`lajak o`qituvchilarni kasbiy shakllanishi yanada faol kechishini ko`rsatdi. Chunki, doimiy ravishda ilg`or, tajribali o`qituvchilar bilan bo`lgan aloqa, ularning ijodiy ishlarini bevosita kuzatish, o`rganish, eng yaxshi tajribalarni egallashlari va o`zlashtirishlariga yordam beradi.



Hozirgi davrda har bir o`qituvchi egallashi lozim bo`lgan eng muhim ko`nikmalardan biri darslarni pedagogik texnologiyalar asosida tashkil qilish va o`tkaza olish ko`nikmasidir. O`z tarkibiga ko`ra bu ko`nikma anchagina murakkabdir. Buning uchun:

  • Talabalarni innovatsion faoliyatga tayyorlash va unga oid ko`nikma va malakalarni shakllantirish uchun avvalo o`quv – biluv faoliyatidan unumli foydalana bilish, talabalarni har bir fan o`qitilishida pedagogik texnologiyalarni qo`llay olish mahoratlarini egallab borishlariga erishish zarur. Masalan, dirijyorlik mashg`ulotlari jarayonida “Talaba treningi”, “Men dirijyor”, “Klaster”, Musiqa nazariyasi fanini o`tishda “Aqliy hujum”, “Skarabey”, “Bahs - munozara”, “Muloqot”, “Guruh bo`lib ishlash”, Xor va xorshunoslik asoslari mashg`ulotlarida “Kichik guruhlar holiday ishlash”, “Individual ishlash”, “Differensial guruhlarga bo`lish”, “Multimedia texnologiyasi”, “Konsert darsi”, Musiqa tarixi fanini o`tishda “Muammoli vaziyat”, “Viktorina darsi”, “Savol - javob”, Cholg`u ijrochiligi darsini o`qitishda “Kuyni davom ettir”, “Dars sayohat”, “Konkurs darslar” texnologiyalarini qo`llash va talabalarni bunday faoliyatga tayyorlab borish mumkin.

  • Pedagogik faoliyatga texnologik jihatdan talabalarni tayyorlash talaba o`quv mashg`ulotlari davomida egallagan va amaliy mashg`ulotlar, pedagogik amaliyotlar davomida mustahkamlab borish lozim bo`lgan nazariy psixologik, pedagogik va metodik bilimlarni amalda ongli, ishonchli va muvaffaqqiyatli qo`llay olishiga ko`p jihatdan bog`liqdir.


Download 0.85 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
guruh talabasi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika universiteti
matematika fakulteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
bilan ishlash
махсус таълим
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
fanining predmeti
Buxoro davlat
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
tabiiy fanlar