Reja: Xamsachilik tarixidan. «Hayrat yl-abror», «Farhod va Shirin» bo’limlari



Download 41,89 Kb.
bet1/6
Sana05.01.2022
Hajmi41,89 Kb.
#319769
  1   2   3   4   5   6

Reja:

1.Xamsachilik tarixidan.

2.«Hayrat yl-abror», «Farhod va Shirin» bo’limlari.

3.«Saddi Iskandariy» dostoni.

Navoiyning epik asarlari deyilganda, birinchi navbatda, ko’z oldimizga “Xamsa” keladi. “Xamsa” –beshlik degani. Sharq adabiyotida birinchi bo’lib “Xamsa” yozgan kishi buyuk ozarbayjon shoiri Nizomiy Ganjaviydir. 1173-1201 yillar oralig’ida-28 yil davomida besh doston dunyo yuzini ko’radi va ular “Panj ganj” (Besh xazina) nomi bilan shuhrat topadi. “Panj ganj” quyidagi dostonlardan iborat: “Maxzan ul-asror” (Sirlar xazinasi), “Xusrav va Shirin”,“Layli va Majnun”,“Haft paykar” (Etti go’zal), “Iskandarnoma”.



Keyingi “Xamsa” muallifi Xusrav Dehlaviydir. Uning “Xamsa”si quyidagi dostonlardan iborat: “Matla’ ul-anvor” (Nurlarning boshlanmasi),“Shirin va Xusrav”, “Majnun va Layli”, “Hasht behisht” (Sakkiz jannat), “Oynayi Iskandariy” (Iskandar oynasi). Xusrav Dehlaviy Nizomiy ishini davom ettirdi va natijada Sharq adabiyotida xamsachilik an’anasi paydo bo’ldi. Shunga ko’ra, har bir asar “Xamsa” deb atalmog’i uchun:

    1. Besh dostondan tashkil topmog’i;

    2. Birinchi doston, albatta, pand-nasihat ruhidagi ta’limiy-axloqiy, falsafiy bo’lmog’i;

    3. Ikkinchi doston Xusrav va Shirin mojarolariga bag’ishlanmog’i;

    4. Uchunchi doston Layli va Majnun muhabbatini mavzu qilib olmog’i;

    5. To’rtinchi doston Bahrom, beshinchi doston Iskandar haqida yozilmog’i shart edi.

Qariyib ikki yuz yildan keyin ikki buyuk xamsanavis maydonga chiqdi. Bular Alisher Navoiy va Jomiy edilar. Alisher Navoiyning “Xamsa”si boshqalardan farqli ravishda turkcha yozildi va faqat o’zbek emas, umumturk adabiyotining ham yuksak cho’qqisi bo’lib qoldi. Jomiy keyinroq “Xamsa”siga yana ikki doston qo’shib, uni “Haft avrang” (Etti taxt) deb atadi.

Jami 54 ming misradan iborait Navoiyning «Xamsa»si 1483-1485-da yozilgan bo'lib, besh dostondan iborat, ular quyidagilar:


Download 41,89 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish