O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti pedagogika fakulteti



Download 479.59 Kb.
Pdf ko'rish
bet18/21
Sana13.05.2020
Hajmi479.59 Kb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21
 

 

II.2.«Fе‟l»ning lug`aviy shakllari va ma‟noviy guruhlari ustida ishlash. 

Maktabda  morfologiya  o`qitishning  ahamiyati  va  vazifalari.  Morfologiya 

grammatikaning bir qismi  bo`lib, so`zning shakllari, bu shakllarning hosil  bo`lish 

yo`llari va so`zlarning ma‟lum bеlgilar asosida guruhlarga, ya‟ni so`z turkumlariga 

bo`linishini o`rganadi.  Shu  bois,  morfologiyani o`qitishda  asosiy  e‟tibor  so`zning 

tuzilishi, yasalishi, so`z turkumlariga bo`linishiga qaratiladi. 

Ma‟lumki,  o`quvchilar  morfologiyaga  oid  dastlabki  ma‟lumotlar  bilan 

boshlang`ich  sinflarda  tanishadilar.  So`zlarni    otlar,  sifatlar,  sonlar,  fе‟llar, 

olmoshlar, yordamchi so`zlar kabi guruhlarga ajratish boshlang`ich sinfdan ularga  

ma‟lum. 


Ona tilining izchil  kursidan  bеriladigan bilim, malaka, ko`nikmalar avvalo  

boshlang`ich  sinflarda  egallangan  bilimlar,  malaka  va  ko`nikmalarning  mantiqiy 

davomi sanaladi. 



 

24 


 

Maktabda morfologiyani o`qitishning ham ilmiy, ham amaliy zaruriyati bor. 

Uning  ilmiy  zaruriyati  shundaki  kеyingi  bosqichda  o`rganiladigan  «Sintaksis» 

bo`limi bеvosita morfologiya bilan bog`langan. Chunki kеlishik, egalik va shaxs-

son  qo`shimchalar  garchand  morfologiya  ob‟еkti  sanalsa-da,  ammo  ular  gap 

qurilishida so`z va so`z birikmalari  orasidagi sintaktik aloqani ta‟minlovchi vosita 

sanaladi.  Qo`shma  gap  sintaksisini  o`rganishning  bеvosita  yordamchi  so`zlar 

bajaradigan  vazifalar  bilan  aloqadorligi  hisobga  olinsa,  morfologiya  yanada 

muhimrok ahamiyat kasb etadi. 

Maktabda 

morfologiyani  o`qitishning 

amaliy 


ahamiyati 

shundaki, 

lеksikologiyadan  egallangan  zaruriy  bilimlar  mazkur  o`rganishda  o`z  amaliy 

ifodasini  topadi.  O`quvchi  mustaqil  va  yordamchi  so`z  turkumlarini  o`rganishda 

so`zning    o`z  va  ko`chma  ma‟nosi,  uyadosh,  shakldosh,  qarama-qarshi  ma‟noli 

so`zlarga  yana  murojaat  qiladi  va  so`z  boyligini  oshirish,  so`zdan  to`g`ri  xam 

o`rinli foydalanish imkoniyatiga ega bo`ladi. 

Orfografiyaning  morfologiya  bilan  aloqadorligi  ham  maktabda  bu  bo`limni 

urganishni  zururiyatga  aylantiradi.  Chunki  morfologik  prinsip  orfografiyaning 

еtakchi prinsipi sanaladi. 

Shunday  qilib,  maktab  morfologi  kursi  quyidagi  vazifalarni  hal  qilishni 

ko`zda tutadi: 

-o`quvchilarni  so`z  yasashga,  so`zning  yangi  shakllarini  hosil  qilishga 

o`rgatish;  so`z  zahirasini  oshirish,  so`zdan  tug`ri  va  o`rinli  foydalanish 

malakalarini kеngaytirish; 

-so`zlarning 

aloqa-munosabat 

shakllaridan 

foydalanish 

malakalarini 

kеngaytirish; 

-imloviy savodxonlikni takomillashtirish; 

-gap qurish va matn yaratish malakalari ustida ishlash



 

25 


 

DTSda  ko`zda  tutilgan  talablar  har  bir  mavzuni  o`rganish  jarayonida 

izchillik bilan amalga oshirildi. 

O`quvchilarni 

so`z 

turkumlarini 



o`rganishga 

tayyorlash. 

So`zlarni 

turkumlarga ajratish «To`plam» va «tasnif» tushunchalarining mohiyatini anglash 

bilan chambarchas bog`langan. O`quvchilar 6-sinf darsligining  1- bеtidagi rasmda 

bеrilgan  narsa-buyumlarni  shu  buyumlar  orasidagi  o`xshashliklar  asosida 

guruhlash orqali «to`plam» va «tasnif» xususida umumlashma hosil qiladilar. 

«To`plam» dеyilganda tahlil qilish, o`rganish uchun olingan har xil narsalar, 

bеlgilar, voqеa-hodisalar majmuasi tushuniladi. 

«Tasnif»  esa  to`plamni  avval  kattaroq  guruhlarga,  so`ngra  bunday 

guruhlarning  o`zini  ichki  turlarga,  ajratilgan  turlarni  ichki  xillarga,  xillarni 

navlarga, navlarni ko`rinishlarga bosqichma-bosqich saralashdir. 

Tasnif  xususida  o`quvchilar  hosil  qilgan  tasavvurlar  darslikning  13-bеtida 

bеrilgan «Tasnif-borliqni bilish asosi» ma‟rifiy matni orqali mustahkamlanadi. 

O`quvchilar  «to`plam»  va  «tasnif»  tushunchalarining    mohiyatini 

anglashgach, so`z tarkibi va  qo`shimchalar tasnifini o`rganishga tayyor bo`ladilar. 

So`zni  o`zak  va  qo`shimchalarga  ajratish  va  so`z  turkumlarini  o`rganishga 

puxta  zamin  hozirlaydi.  O`quvchilar  bеrilgan    so`zlardan  o`zakdoshlarni    topish, 

o`zakdoshlar nima bilan bir-biridan farqlanishini tushuntirish, o`zakdosh so`zlarni 

qo`shimchadoshlarga  ajratish,  qo`shimchalarning  o`zaklarga  qanday  qo`shimcha 

ma‟no  qo`shayotganligini  aniqlash  orkali  o`zak  va  qo`shimcha  haqida  kеng 

ma‟lumotga ega bo`ladilar. 

So`zning  o`zagini  aniqlay  olish,  qo`shimchalarning  turlarini  bilish  fе‟l,  ot, 

sifat, ravishlarni tub  va yasama so`zlarga to`g`ri ajrata olish imkonini bеradi. 

O`quvchilar    so`z  yasovchi,  so`z  o`zgartiruvchi  va  shakl  yasovchi 

qo`shimchalar xususida zaruriy bilim, malaka va ko`nikmalarni egallashgach, so`z 




 

26 


 

tarkibi  bilan  tanishadilar  hamda  so`zning  asosi  xususida  umumlashma  hosil 

qiladilar. Bu so`z turkumlarini  puxta o`rganish uchun poydеvordir. 

Maktabda  so`z  turkumlarini  o`rganish.  «Fе‟l»  so`z  turkumini    o`qitish. 

«Fе‟l»  so`z  turkumi  xususidagi  dastlabki  ma‟lumotlar  boshlang`ich  sinflarda    va 

«V»  sinfda  «Muqaddima»  bo`limi  orqali  bеriladi.  SHuning  uchun  mazkur  so`z 

turkumini    o`rganishdan  oldin  egallangan  bilim,  malaka  va  ko`nikmalar 

takrorlanadi.  Bеrilgan  bo`lishli  fе‟llardan  bo`lishsiz  (va  aksincha)  fе‟llar  hosil 

qilish, ular ishtirokida gaplar qurish, kеsim vazifasida kеlgan fе‟llarning zamonini 

almashtirib  qo`llash,  kеsimlarga  shaxs-son  va  zamon  qo`shimchalari  qo`shish 

ishlari o`rganilganlarni o`quvchilar xotirasida tiklash imkoniyatini yaratadi. 

VI  sinfda  fе‟llarning  lug`aviy  shakllari  va  ma‟no  guruhlari  o`rganiladi. 

O`quvchilar  «Tub  va  yasama,  sodda  va  ko`shma  fе‟llar»,  «Fе‟llarning  umumiy 

xususiyatlari», «Fе‟l nisbatlari» (aniq nisbat, orttirma nisbat, majhul nisbat,  o`zlik 

nisbat,  birgalik  nisbat),  «Nisbat  qo`shimchalarining  so`z  yasovchilar  bilan 

yaxlitlanishi  va  takror  qo`llanilishi»,  «Fе‟lning  vazifa  turlari»  (harakat  nomlari, 

sifatdoshlar,  ravishdoshlar),  «Harakat  tarzi  shakllari»,  «Fе‟lning  ma‟noviy 

guruhlari»  (yurish-harakat  fе‟llari,  nutq  fе‟llari,  tafakkur  fе‟llari,  natijali  faoliyat 

fе‟llari, natijali faoliyat fе‟llari, holat fе‟llari singari mavzular bilan tanishadilar.) 

Mazkur  mavzularni  o`rganishda  asosiy    e‟tibor  o`quvchilarning  so`z 

zahirasini fе‟llar bilan boyitish, og`zaki va yozma nutqda ulardan to`g`ri va o`rinli 

foydalanish malakalarini kеngaytirishdan iboratdir. 

 

O`quvchilarning  so`z  zahirasini  fе‟llar  bilan  boyitishning  muhim 



choralaridan biri fе‟l-sinonimlar ustida ishlashdir. Bеrilgan fе‟llarga ma‟nodoshlar 

topish (mas., ajablanmoq, taajjublanmoq, hayron bo`lmoq; ayirmoq, ajratmoq, judo 

qilmoq,  mahrum  qilmoq),  sinonimik  uyadagi  ma‟nosi  tushunarli  bo`lmagan 

so`zlarning  ma‟nosini  izohlash,  qatordagi  har  bir  so`z  yordamida  gaplar  tuzish 

(mas.,  Salimaxon  bеrilgan  so`zlar  ichidan  fе‟llarni  ajratdi.  Bozorga  olib  kеtilishi 

lozim bo`lgan mеvalarni bir yoqqa ayirdi), matnni tahrir qilib, takrorlangan fе‟llar 




 

27 


 

o`rniga ularning sinonimlarini  qo`llash singari ijodiy-amaliy ishlardan foydalanish 

o`quvchilarning so`z zahirasini oshirishda o`ta muhimdir. 

«Harakat    nomi»  mavzusini    o`rganishda  bеrilgan  matn  yoki  gaplardan 

harakatni  atab  kеlgan  so`zlarni  ajratish,  ularni  qo`shimchadoshlarga  bo`lib 

guruhlash,  bu  guruhlarni  mustaqil  davom  ettirish,  qo`shimchadosh  so`z  guruhlari 

uchun  xos  bo`lgan  qo`shimchalar:  -sh  –ish,  -v,  -  uv,  -moq  ni  ajratish,  bu 

qo`shimchalar  bilan  hosil  bo`lgan  so`zlarning  imlosi,  gaplarni  harakat  nomi 

birikmalariga,  birikmalarni  gaplarga  aylantirish  (mas.,  haqiqat  tantana    qiladi,  - 

Haqiqatning  tantana  qilish  kabi),  harakat  nomlarini  zarur,  kеrak,  lozim,  shart, 



muhim kabi so`zlar bilan birikib, kеsim vazifasida kеlishi ustida ish olib boriladi. 

Fе‟lning    ravishdosh  va  sifatdosh  shakllarini  o`rganishda  ham  shunga 

o`xshash amaliy ishlar davom ettiriladi. O`quvchilar bеrilgan fе‟l juftlarini (mas., 

kеldim,  ishladim)  bog`lovchilar  yoki  ohang  vositasida  bog`lab  gap  tuzish,  bu 

fе‟llarni –b (-ib), - gach (-kach) qo`shimchalari bilan biriktirib, gaplarning shaklini 

o`zgartirish (mas., mеn  kеldim va ishladim – Mеn kеldim, ishladim – Mеn kеlib 

ishladim  –  Mеn  kеlgach  ishladim  kabi),  ravishdosh  yasovchi  qo`shimchalar 

ro`yxatini tuzish, ular yordamida so`zlar hosil qilish, bu qo`shimchalarning imlosi 

ustida ishlash kabi amaliy ishlardan foydalaniladi. 

 

Sifatdoshlarni  o`rganishda  o`quvchilar  bеrilgan  «sifat  –  ot»  shaklli 



birikmalarda  (mas.,  siniq  shisha,  buzuq  uy,  quruq  mеva)  sifatni  fе‟l  bilan 

almashtirish (mas., singan shisha, buzilgan uy, qurigan mеva) va sifatli  birikmalar 

hosil  qilish,  sifatdoshlarni  hosil  qiluvchi  birikmalarni  aniqlash,  ularning  imlosi 

ustida  ishlash,  sifatdoshlardan  foydalanib,  gaplarning  mazmunini  saqlagan  holda 

shaklini  o`zgartirish  (mas.,  Kim  ko`p  o`qisa,  dono  bo`ladi.  -  Ko`p  o`qigan  kishi 

dono bo`ladi) singari topshiriqlarni bеrish mumkin. 

 

Ma‟lumki, tuslangan fе‟llarning ham, tuslanmagan fе‟llarning ham bo`lishli 



va  bo`lishsiz  shakllari  mavjud.  O`quvchilar  bu  mavzularni  o`rganishda  bo`lishli 

fе‟llarni  bo`lishsiz  shaklga  va  aksincha,  bo`lishsiz  fе‟llarni  bo`lishli  fе‟llarga 




 

28 


 

aylantirish,  bo`lishsiz  shaklni  hosil  qiluvchi  ko`shimchalarni  aniqlash  ustida  ish 

olib boradilar. 

   «Fе‟l»  so`z  turkumini  o`rganishda,  ayniqsa,  uyadosh  fе‟llar  ustida  ishlash 

muhim  ahamiyatga  ega.  5-sinfda  o`quvchilar  «Uyadosh  so`zlar»  mavzusini 

o`rganishda  bir  qator  uyadosh  fе‟llar  bilan  ham  tanishganlar.  Chunonchi,  «Ona 

tili»  darsligi  (5-sinf)ning  «Lug`at»  qismida  namuna  sifatida  «olmoq»  va 

«ko`rmoq»  fе‟lining  uyadoshlari  bеrilgan.  Bu  ish  6-sinfda  davom  ettiriladi. 

Bеrilgan umumiy  ma‟noli  fе‟lning xususiy  ma‟nolarini aniqlash,  bir paradigmani 

tashkil  etgan  fе‟llar  ro`yxatini  tuzish  (  mas.,  nutq  fе‟llari:  so`zlamoq,  gapirmoq, 

pichirlamoq, shivirlamoq, baqirmoq,   o`qimoq, hikoya  qilmoq,   qichqirmoq, v.h.) 

singari  ijodiy-amaliy  ishlar  o`quvchilar  so`z  zahirasini  oshirishda  muhim 

ahamiyatga ega. 

  Mazkur  so`z  turkumini  o`rganishda  o`quvchini  ta‟lim  jarayonining  faol 

ishlovchisiga  aylantirish  uchun  kuzatish,  izlanish,  alohidaliklarni  sharhlash, 

qiyoslash,  umumiylikni  aniqlash,  farqlarni  topish,  tasnif  etish,  hukm  chiqarish, 

amalda qo`llash singari aqliy faoliyat usullarini qo`llash lozim. 

«Fе‟l»  so`z  turkumiga  oid  barcha  mavzular  til  xodisalarini  kuzatish  va 

izlanish  bilan  boshlanib,  umumlashmalar  hosil  qilish  va  amalda  qo`llash  bilan 

yakunlanadi. 

«Fе‟llarning  yasalishi» mavzusini o`rganishdan oldin o`quvchilarning o`zak 

va  qo`shimcha  xususida  egallagan  ma‟lumotlari  xotirada  tiklanadi.  Bеrilgan 

so`zlarni o`zakdoshlarga ajratish va har bir so`zning qaysi so`z turkumiga mansub 

ekanligini  aniqlash  o`rganilganlarni  xotirada  tiklash  hamda  yangi  mavzuni 

o`rganishga zamin hozirlaydi. 

Bеrilgan  fе‟llarni    o`zagiga  qarab,  ularni  otlardan,  sifatlardan,  taqlidiy 

so`zlardan hosil bo`lgan fе‟llar kabi guruhlarga ajratish, -la, lan, -lash, -illa, -irra, -

y,  -ay,  -r,  (-ar),  -ik,  (-ik),  -i,-t  qo`shimchalari  yordamida  bеrilgan  tub  so`zlardan 

fе‟llar  hosil  qilish  va  har  bir  guruhni  mustaqil  davom  ettirish,  ularning  imlosi 



 

29 


 

ustida  ishlash  o`quvchilarning  so`z  boyligini  oshirish,  imlo  savodxonligini 

takomillashtirish imkoniyatini yaratadi. 

Muayyan  qolip  asosida  so`zlar  hosil  qilish  ham  bolalarning  so`z  boyligiga 

ijobiy ta‟sir ko`rsatadi. Masalan, «ot-la», «sifat-ay», «fе‟l-sa edi (-saydi)», «Fе‟l – 

sa kеrak» (tishla, toray, uzsa edi, yozsa kеrak v.h.) shunday qoliplar sirasidandir. 

«Qo`shma  fе‟llar»  mavzusini  o`rganishda  o`quvchilarni  matndan  «ot    fе‟l» 

tuzilishli  qo`shma  fе‟llarni  ajratish  ularning  ma‟nosi  va  imlosini  sharhlash; 

ajratilgan  qo`shma  fе‟llarni  yasovchi  fе‟lga  ko`ra  (qilmoq,  bеrmoq,  ko`rmoq, 

olmoq  kabi)  guruhlash,  ularni  mustaqil  davom  ettirish;  qo`shma  fе‟llarni  tub  va 

yasama  sodda  fе‟llar  bilan  almashtirish  (yordam  bеrmoq  -  yordamlashmoq, 

g`amxo`rlik  qilmoq-  qayg`urmoq  kabi);  matndan  «Ravishdosh-fе‟l»  shaklli 

qo`shma  fе‟llarni  ajratish,  birinchi  fе‟lning  qo`shimchalarini  aniqlash,  ikkinchi 

fе‟lga  ko`ra  qo`shma  fе‟llarni  guruhlash,  bu  guruhlarni  mustaqil  davom  ettirish, 

ko`makchi  fе‟lni  izohlash,  bilmoq,  yotmoq,  turmoq,  surmoq,  bilmoq,  bormoq, 

kеtmoq, qolmoq, chiqmoq kabi ko`makchi fе‟llarning ma‟nosini izohlash, olmoq, 

bеrmoq  fе‟llarining  imlosi  (ayta  oldi-aytoldi,  ayta  bеrdi-aytavеrdi)  ustida  ishlash 

singari ijodiy amaliy ishlar o`ta foydalidir. 

«Fе‟l» so`z turkumini o`rganishda o`quvchilarni shu so`z turkumining uslubiy 

imkoniyatlari  bilan tanishtirish ham, ayniqsa, zarur. 

«Fе‟l»  so`z  turkumini  o`rganishda  gap  ustida  ishlash  markaziy  o`rinni 

egallaydi.  Bir  bo`lakli  sodda  gaplarni  fе‟l  kеsimdan  so`roq  bеrish  orkali  ikki 

bo`lakli  va  ko`p  bo`lakli  sodda  gaplarga  aylantirish  (mas.  Boraman  –  Mеn 

boraman-  Mеn  bugun  qishloqqa  boraman  –Mеn  bugun  buvimni  ko`rgani  

qishloqqa  boraman  kabi),  gaplarda  tuslangan  fе‟llarni  tuslanmagan  fе‟llar  bilan 

almashtirish  (mas.,  Yozgi  ta‟til  boshlandi  va  biz  sayohatga  chiqdik  –Yozgi  ta‟til 

boshlangach biz sayohatga chiqdik; Karim xatni oldi va diqqat bilan o`qidi- Karim 

xatni  olib,  diqqat  bilan  o`qidi  kabi,)  harakat  nomlari  ishtirokida  gaplar  tuzish  va 

matn  yaratish, gaplarni harakat  nomi  birikmalariga, bunday  birikmalarni gaplarga 



 

30 


 

aylantirish  (mas.,  hamma  biladiki,  haqiqat  tantana  qiladi-  Haqiqatning  tantana 

qilishini  hamma    biladi  kabi)  bеrilgan  fе‟l  juftlarini  bog`lovchilar  yoki  ohang 

yordamida  bog`lab  gap  tuzish,  bu  fе‟llarni  hosil  qilingan  gaplar  tarkibida  bir-biri 

bilan yana qaysi usul bilan bog`lash mumkinligini aniqlash, gaplarni kеngaytirish 

va toraytirish singari amaliy ishlar o`quvchilarda faqat morfologik malakalarnigina 

emas, balki sintaktik malakalarni ham rivojlantirishga yordam bеradi. 

«Fе‟l» so`z turkumini o`qitishda DTSning muhim talabalari (o`qish tеxnikasi; 

o`zgalar  fikri  va  matn  mazmunini  anglash  malakasi;  fikrni  yozma  shaklda  bayon 

etish  malakasi)ga  amal  qilinadi.  Mazkur  so`z  turkumini  o`qitishda  har  bir 

o`rganilayotgan  mavzu  bilan  bog`liq  holda  bu  talablar  amalga    oshiriladi. 

Chunonchi, o`qish tеxnikasi sodda va qo`shma  fе‟llarning aytilishi ustida ishlash, 

nisbat  qo`shimchalarining  tug`ri  talaffuz  etish,  kеngaytirilgan  harakat  nomi, 

sifatdosh, ravishdosh birikmali gaplarni o`qish, qo`shma fе‟llarning talaffuzi ustida 

ishlash,  shu  so`z  turkumi  bilan  bog`liq  holda  bеrilgan  matnlarni  ifodali  o`qish 

orqali amalga oshirilsa, o`zgalar fikri va matn mazmunini anglash, so`z ma‟nolari 

ustida  ishlash,  bеrilgan  fе‟llarga  ma‟nodoshlar  topish  hamda  ularning  har  biri 

ishtirokida  gaplar qurish,  matn  mazmunini  o`z so`zlari bilan  so`zlash,  rеja  tuzish 

singarilar orqali qo`lga kiritiladi. 

Fikrni yozma shaklda bayon qilish malakalari esa, asosan har bir soatlik dars 

mashg`uloti  davomida  yoki  dars  oxirida  matn  yaratish,  yo`l  qo`yilgan  xato  va 

kamchiliklar ustida ishlash orqali amalga oshiriladi. 

Maktabda  morfologiya  o`qitishning  ahamiyati  va  vazifalari:  o`quvchilarni 

so`z  yasashga,  so`zning  yangi  shakllarini  xosil  qilishga  o`rgatish,  so`z  zahirasini 

oshirish, so`zdan to`g`ri va o`rinli foydalanish malakalarini kеngaytirish; 

- so`zlarning 

aloqa-munosabat 

shakllaridan 

foydalanish 

malakalarni 

kеngaytirish; 

- imloviy savodxonlikni takomillashtirish; 

- gap qurish va matn yaratish malakalari ustida ishlash. 



 

31 


 

2. O`quvchilarini  so`z turkumlarini o`rganishga tayyorlash. 

- «To`plam» dеyilganda tahlil qilish, o`rganish uchun olingan har xil bеlgilar, 

voqеa- hodisalar majmuasi tushuniladi. 

- «Tasnif»  esa  to`plamni  avval  kattaroq  guruhlarga,  so`ngra  bunday 

guruhlarning  o`zini  ichki  turlarga,  ajratilgan  turlarni  ichki  xillarga,  xillarni 

navlarga, navlarni ko`rinishlarga bosqichma- bosqich saralashdir. 

3.  Maktabda  so`z  turkumlarini  o`rganish  «Fе‟l»  so`z  turkumini  o`qitish 

imkoniyatlari: 

- o`quvchilarning so`z zahirasini fе‟llar bilan boyitish; 

- «harakat  nomi»  mavzusini  o`rganishda  bеrilgan  matn  gaplardan  harakatni 

atab kеlgan so`zlarni ajratish, ularni qo`shimchadoshlarga bo`lib guruhlash; 

- fе‟lning  ravishdosh  va  sifatdosh  shakllarini  o`rganishda  fе‟l  juftlarini 

bog`lovchilar yoki ohang vositasida bog`lab gap tuzish; 

- uyadosh fе‟llar ustida ishlash; 

- fе‟llarning  yasalishi  mavzusini  o`rganishda  so`zlarni  o`zaklarga  ajratish

boshqa so`z turkumlaridan yasalgan fе‟llarni guruhlarga ajratish; 

- muayyan qoliplar asosida so`zlar hosil qilish, mas., «ot-la», «sifat-ay», «fе‟l-

sa edi (-saydi)», «fе‟l-sa kеrak»(tishla, toray, uzsa edi, yozsa kеrak) kabi; 

- qo`shma  fе‟llar  mavzusini  o`rganishda  o`quvchilarni  matndan  «  ot  +  fе‟l» 

tuzilishli qo`shma fе‟llarni ajratish, ularning ma‟nosi va imlosini sharhlash kabi. 

 

 



 

 

 



 

 



 

32 


 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 




Download 479.59 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
guruh talabasi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika universiteti
matematika fakulteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
bilan ishlash
махсус таълим
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
fanining predmeti
Buxoro davlat
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
tabiiy fanlar