O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta‘lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti



Download 0,71 Mb.
Pdf ko'rish
Sana12.03.2020
Hajmi0,71 Mb.
#42268
Bog'liq
boshlangich sinf darslarida axborot texnologiyalardan foydalanish (1)
Календарно-тематические планы 6-10, Календарно-тематические планы 6-10, Календарно-тематические планы 6-10, futbol oyini texnikasi, 5555, БОЛАЛАР НУТҚИНИ РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ ДИДАКТИК ТАМОЙИЛЛАРИ диплом иши учирмела, Chirchiq shahar 15, МАТЕМАТИКА Документ Microsoft Word, МАТЕМАТИКА Документ Microsoft Word, МАТЕМАТИКА Документ Microsoft Word, МАТЕМАТИКА Документ Microsoft Word, МАТЕМАТИКА Документ Microsoft Word, Alifbe bayrami senariy, Евгений Онегин» Знакомство с романом

 

        



 

 

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O`RTA MAXSUS TA‘LIM 



VAZIRLIGI 

NIZOMIY NOMIDAGI TOShKENT DAVLAT PEDAGOGIKA 

UNIVERSITETI 

 

 



Boshlang`ich ta‘lim pedagogikasi va tarbiyaviy ishlar metodikasi 

kafedrasi 

 

 



 

 

 

Sherbekova Kamolot G`anijonovna 

 

Boshlang`ich sinf darslarida axborot texnologiyalardan foydalanish  



 

mavzusidagi 



 

 

 

 

BITIRUV MALAKAVIY ISHI 

 

 



 

Ilmiy rahbar: ________________________ 



 

 

 

 

 

 

 

TOShKENT 2013 

 

MUNDARIJA 

KIRISH 



I bob. Boshlang’ich sinf matematika darslarida axborot texnologiyalardan 



foydalanishni nazariy asoslari.                                                                    3                                                           

 

 



1.1. Axborot texnologiyalarning ahamiyati                                               3 

 

I bob xulosasi 



 

II BOB.  Boshlang’ich sinf matematika darslarida o axborot 

texnologiyalardan foydalanish metodikasi                                                  9 

 

 



2.1.Masala yechishni o’rgatishda axborot   texnologiyalaridan foydalanish 

 

2.2. 4-sinflar uchun qiziqarli geometriya mavzusini o’tkazish bo’yicha 



multimediyali dars ishlanmasi                                                                  11 

 

II bob xulosasi                                                                                         16 



 

III BOB. Boshlang’ich sinf matematika darslarida tashkil etilgan tajriba-

sinov ishlari                                                                                            17 

 

3.1.  Tajriba sinov ishlari                                                                     17 



 

III bob xulosasi                                                                                     21 

 

UMUMIY XULOSA                                                                             22 



 

FOYDALANILGAN  ADABIYOTLAR RO’YXATI                          23 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



KIRISH 

 

O’zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  I.A.Karimovning  O’zbekiston 



Respublikasi Oliy  majlisi Qonunchilik  palatasi va Senatining 2010 yil 27 yanvar 

kuni  bo’lib  o’tgan  qo’shma    majlisidagi  ―Mamlakatni  modernizatsiya  qilish  va 

kuchli  fuqarolik  jamiyati  barpo  etish  –  ustivor  maqsadimiz‖  hamda  Vazirlar 

mahkamasining  2010  yil  29  yanvar  kuni  bo’lib  o’tgan  majlisidagi  ―Asosiy 

vazifamiz-Vatanimiz  taraqqiyotini  va  xalqimiz  faravonligini  yanada  yuksaltirish‖ 

mavzularidagi  ma’ruzalari  mazmun-mohiyati  va  undagi    xulosalarni  o’rganish 

yuzasidan Vazirlar mahkamasining 2010 yil 23 fevraldagi 101-F –sonli farmoyishi 

bilan    bilan  tasdiqlangan  tashkiliy  tadbirlarni  amaliyotga  joriy  etish  

jamiyatimizdagi kun tartibidagi bosh masalalardan biridir. [1] 

Prezidentimiz  o’z  ma’ruzasida  ―  ....mamlakatni  modernizatsiya  qilish  va 

kuchli  fuqаrolik  jamiyati    barpo  etish  ustivor  maqsadimiz‖  degan  fikr 

mulohazalaridan  jamiyatimizda  barkamol  avlodni  tarbiyalash  boshlang’ich 

ta’limning  asosiy  vazifalardin  biri  ekanligi  gavdalanadi.  Ayniqsa,  bo’lajak 

boshlang’ich sinf o’qituvchlari ta’lim va tarbiyaning tub maqsadi kuchli fuqarolik 

jamiyatining  barpo  etilishiga  xizmat  qilishi  asosiy  maqsadimiz  ekanligi  Sharqona 

tarbiya mazmunida  his etilishi zaruriyati mavjuddir. 

Shuningdek, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining ―Barkamol avlod yili‖ 

davlat  dasturi  to’g’risidagi  Qarorida    mamlakatimizda  sog’lom  va  barkamol 

avlodni  tarbiyalash  yoshlarning  o’z  ijodiy  va  intelektual  saloxiyatini  ro’yobga 

chiqarish  bo’yicha  qo’yilgan  vazifalarda  ―....ta’lim  jarayoniga  yangi  axborot 

kommunikatsiya    va  pedagogik  texnologiyalarni,  elektron  darsliklar,  multimediya 

vositalarini  keng  joriy  etish  orqali  mamlakatimiz  maktablarida,  kasb-hunar 

kollejlari, litseylari va Oliy o’quv yurtlarida o’qitish sifatini  tubdan yaxshilash ... 

samarali    tizimini  yanada  rivojlantirish‖  ko’zda  tutilganligi    dolzarb 

vazifalarimizdan biridir. [1] 

Prezidentimiz I.A.Karimov o’z asarlarida ―Yoshlar uchun,ular chin inson,o’z 

diyorimiz,o’z mamlakatning chinakam vatanparvarlari bo’lib o’sishlari uchun faol 


 

kurashmog’imiz  lozim‖-  deb  ta’kidlaganlar.Shuning  uchun  biz  yoshlarni 



tarbiyalashda  boshlang’ich  sinf  o’qituvchilarining  ma’suliyatiga  yuklatilganligini 

aytishimiz darkor.[6,62 b] 

         O’qituvchining pedagogik mahoratida uning nutqi, notiqlik qobiliyati muhim 

ahamiyatga ega. Ayniqsa ushbu muammoga mustaqillikdan keyingi yillarda jiddiy 

e’tibor  qaratildi.  Yosh  avlodni  vatanparvarlik  ruhida  tarbiyalashda  avvalo  milliy 

istiqlol  mafkurasi  muhim  ahamiyatga  ega.  Mafkuramizning  yuksak  ustunlaridan 

biri 

─ 

millat  tilidir.  Respublikamizning  ―Davlat  tili  haqida‖gi,  ―Ta’lim 



to’g’risida‖gi Qonunlari, ―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi‖ va boshqa hujjatlarda 

barkamol  avlod  tarbiyasida  o’z  ona  tiliga  nisbatan  mehr

muxabbat  tuyg’ularini 



shakllantirish  e’tirof  etilgan.  Yosh  avlodning  ma’naviy-ma’rifiy  tarbiyasida 

o’qituvchining  nutqi,  uning  notiqlik  san’ati  alohida  e’tibor  kasb  etadi. 

Prezidentimiz I.A.Karimov O’zbekiston Respublikasi Oliy majlisining 1997 yil 29 

avgustdagi  IX  sessiyasida  so’zlagan  nutqida  ta’kidlaydiki,  ―O’z  fikrini  mutlaqo 

mustaqil  ona  tilida  ravon,  go’zal  va  lo’nda  ifoda  eta  olmaydigan  mutaxassisni, 

avvalambor,  rahbarlik  kursisida  o’tirganlarni  bugun  tushunish  ham,  oqlash  ham 

qiyin‖. 

Bitiruv  malakaviy  ishning    mavzusini    Boshlang’ich  sinf  darslarida 

aхborot texnologiyalardan foydalanish   deb nomladik. 



Bitiruv  malakaviy  ishning      maqsadi:  Boshlang’ich  sinf  darslarida  

aхborot texnologiyalardan foydalanish     metodikasini ishlab chiqish 



Bitiruv malakaviy ishning  vazifalari:  

-    Boshlang’ich  sinf  darslarida    aхborot  texnologiyalardan  foydalanishni 

nazariy asoslarini o’rganish; 

-  Boshlang’ich  sinf  darslarida    aхborot  texnologiyalardan  foydalanish   

metodikasini amaliyotga tadbiq etish. 

 Bitiruv malakaviy ishning   ob’ekti:  Boshlang’ich sinf matematika o’qitish 

jarayoni. 

Bitiruv malakaviy ishning  predmeti: Boshlang’ich sinf darslarida  aхborot 

texnologiyalardan foydalanishni uslubiy asoslari. 



 

Bitiruv  malakaviy  ishning    metodlari:  Mavzuga  oid  ilmiy  –  nazariy, 

pedagogik  –  psixologik,  ilmiy  -  uslubiy  manbalarini  o’rganish  va  tahlil  qilish, 

Respublikamizda  nashr  qilingan  adabiyotlar,  internet  saytlari  hamda  o’quv 

jarayonini tahlili, kuzatish, suhbat, pedagogik tajriba. 

Bitiruv 

malakaviy 

ishning 

metodologik 

asoslari: 

O’zbekiston 

Respublikasining  Konstitutsiyasi,  ―Ta’lim  to’g’risida‖  gi  qonun,  ―Kadrlar 

tayyorlash  milliy  dasturi‖,  umumiy  o’rta  ta’lim  muassasalari  uchun  darsliklar  va 

o’quv-metodik komplekslarni tanlov asosida tanlab olish tartibi to’g’risida Nizom, 

umumiy  o’rta  ta’limni  yanada  takomillashtirishni  ta’minlashga  doir  qo’shimcha 

chora-tadbirlar  to’g’risida  O’zbekiston  Respublikasi  Vazirlar  Mahkamasining 

qarorlari,  O’zbekiston  Respublikasi  Prezidenti  I.A.Karimovning  ta’lim-tarbiya 

jarayonini  takomillashtirishga  oid  yondashuvlari,  tadqiqot  mavzusiga  oid  ilmiy-

pedagogik, falsafiy, psixologik manbalar. 



Bitiruv  malakaviy  ishning    amaliy  ahamiyati:  Bitiruv  malakaviy  ishida 

ishlab  chiqilgan  metodik  tavsiyalardan  bo’lajak  boshlang’ich  sinf  o’qituvchilari 

foydalanishlari mumkin. 

Bitiruv  malakaviy  ish  kirish,  3  bob,  xulosa  va  foydalanilgan  adabiyotlar 

ro’yxatidan iborat. 

 

 



 

 

I  bob.  Boshlang’ich  sinf  matematika  darslarida  axborot  texnologiyalardan 



foydalanishni nazariy asoslari

 

1.1.Axborot texnologiyalarning ahamiyati 

Jamiyatning  har  bir  a’zosi,  o’zining  kundalik  faoliyatida,  uzluksiz  ravishda 

turli  axborot  resurslaridan  foydalanadi.  Doimiy  ravishda  ortib  borayotgan 

axborotlar  hajmi  jamiyatdagi  intellektual  salohiyatning  oshishiga  xizmat  qiladi. 

Modomiki  shunday  ekan,  o’qituvchi  ham  o’z  kasbiy  va  pedagogik  mahoratini 

zamonaviy axborot texnologiyalari oqimi asosida oshirib borishi mumkin. Har bir 

o’qituvchi  mehnat  faoliyati  jarayonida  axborot  texnologiyalaridan  unumli 

foydalanishi  uchun  avvalo  o’z  axborot  muhitini  shakllantirishga  zamin  yaratishi 

lozim.  Zamonaviy  axborot  texnologiyalari  o’z  muhitida  axborot  ob’ektlarini, 

ularning  o’zaro  aloqasini,  axborotlarni  yaratish,  tarqatish,  qayta  ishlash,  to’plash 

texnologiyalari  va  vositalarini,  shuningdek  axborot  jarayonlarining  tashkiliy  va 

huquqiy tarkibini mujassamlashtiradi. [41] 

Hozirgi  kunda  o’qituvchi  ta’lim-tarbiya  jarayonida  o’quvchilarning 

imkoniyatlari  va  talablarini  inobatga  olishi  zarur.  O’qituvchi  tomonidan  targ’ib 

etilayotgan ta’lim va tarbiya tizimi shaxsga yo’naltirilgan xarakterda ega bo’lishi, 

ya’ni  shaxsning  har  xil  xususiyatlari  va  sifatiga  e’tibor  qilgan  holda 

tabaqalashtirilgan bo’lishi kerak. 

Har  qanday  ta’lim  va  tarbiya  tizimi  ma’lum  bir  ijtimoiy,  ilmiy-texnik, 

iqtisodiy,  madaniy  va  nihoyat,  siyosiy  muhitda  shakllanadi  va  rivojlanadi.  Bu 

muhitlarning  eng  ustuvori  ijtimoiy-iqtisodiy  omildir.  Ilmiy-texnik  taraqqiyot, 

madaniy  va  siyosiy  muhit  ijtimoiy-iqtisodiy  o’zgarishlarni    rivojlantirishi  yoki 

sekinlashtirishi  mumkin.  Ta’lim  tizimi  jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy  va  madaniy 

rivojlanishining  asosiy  vazifalarini  amalga  oshirishga  xizmat  qiladi,  chunki 

umumta’lim  maktablari,  oliy  ta’lim  muassasalari  insonni  iqtisodiyot,  madaniyat, 

siyosiy hayotda qizg’in faoliyat ko’rsatish uchun tayyorlaydi. SHuning uchun ham  

ta’lim  muassasalari  o’qituvchisi  ta’lim-tarbiya  jarayonining  tayanch  bo’g’ini 

sifatida muhim ahamiyat kasb etadi. 


 

SHu  bilan  bir  qatorda  umumta’lim  maktablari  va  oliy  ta’lim  muassasalari 



o’qituvchilari  o’rtasida  ijtimoiy-iqtisodiy  o’zgarishlar  va  ilmiy-texnik  taraqqiyot 

o’zining ifodasini kechikib topmoqda.  O’qituvchi  va  o’quvchilarning  fikrlashi  va 

qabul qilish faoliyatida  yangi g’oyalar, yangi zamonaviy axborot texnologiyalarini 

o’zlashtirish ma’lum bir vaqtni talab etadi. 

SHaxsga  yo’naltirilgan  o’qitish,  birinchi  navbatda,  ta’limning  paradigmasini 

o’zgartiradi.  Agar  ta’lim  tizimida    o’qitish  ustuvor  sanalgan  bo’lsa,  hozir  kunda 

jamiyatning axborotlashuvi davrida ustuvorlik o’qishga o’rgatishga yo’naltirilgan. 

SHu  sababdan  ta’limning  o’qituvchi-darslik-o’quvchi  paradigmasi  o’quvchi-

darslik-o’qituvchi  paradigmasi  bilan  o’rin  almashmoqda.  O’qituvchi  endilikda 

yangi statusga ega bo’ladi, endi uning vazifasi o’quvchilarni mustaqil bilim olish 

faoliyatini  tashkil  etish,  bilimlarni  mustaqil  egallash  va  ularni  amaliyotda 

qo’llashga  o’rgatishdan  iborat.  O’qituvchi  bunday  maqsadlarda  o’qitishning 

metodlari,  texnologiyalarini  shunday  tanlashi  kerakki,  u  o’quvchilarga  nafaqat 

tayyor  bilimlarni  o’zlashtirishlarida,  balki  bilimlarni  turli  manbalardan  izlash,  

mustaqil egallash, o’zlarida shaxsiy nuqtai nazarning shakllanishi, uni asoslashi va 

avvalgi  egallangan  bilimlardan  yangilarini  olishda  foydalanish  imkoniyatini 

yaratish kerak. Bunday o’qitishni ―rivojlantiruvchi‖ ham deb atash mumkin. 

Bilimlarni  o’zlashtirish  fikrlashni  rivojlantiruvchi  muhim  omil  hisoblansada, 

bilimlarni  har  qanday  o’zlashtirish  yoki  egallash  o’quvchining  fikrlashiga 

rivojlantiruvchi  ta’sir  ko’rsatmaydi.  Buning  uchun  bilimlarni  faoliyat  shakllarini 

faollashtirish  lozim.  Egallangan  bilimlarni  oddiy  qaytarish  o’quvchi  va 

o’quvchilarning  mustaqil  fikrlashlarini  rivojlantirishda  yetarli  bo’lmaydi.  Faol 

bilish,  mustaqil  fikrlash  faoliyati  juda  zarurdir.  Bilimlarni  mustaqil  egallash 

faoliyati  va  olingan  bilimlarni  qo’llash  jarayoni  yangi  bilimlarni  shakllanishiga, 

o’quvchining samarali fikrlash manbaiga aylanadi. 

SHu  sababdan  mamlakatimizda  va  jahonning  rivojlangan  davlatlarida  ta’lim 

sohasini  isloh  qilish  jarayonida    pedagogik  texnologiyalarning  rivojlanishi,  zarur 

axborotlarni mustaqil izlab topish, muammoni qo’ya bilish va uning yechimini hal 

etish, olingan bilimlarni tanqidiy tahlil eta olish va bu bilimlarni yangi masalalarni 


 

yechishda  qo’llash  uchun    yo’naltirilgan.  Endilikda  shaxsga  yo’naltirilgan 



ta’limning zaruriyligi barchaga ayon bo’lmoqda.   

SHaxsga  yo’naltirilgan  o’qitish  –  bu  o’quvchining  shaxsiy  xususiyatlarini, 

qobiliyati  va  imkoniyatlarini  inobatga  oluvchi,  ilg’or  pedagogik  va  axborot 

texnologiyalaridan  o’quvchi  shaxsini  rivojlantirishda  samarali  foydalanuvchi 

o’qitishdir.  SHunday  qilib,  shaxsga  yo’naltirilgan  o’qitishda  o’qitishni 

tabaqalashtirish va individuallashtirish asosiy tamoyil sifatida qaraladi.  

Zamonaviy  axborot  texnologiyalari  shakl  va  mazmunining  rang-barangligi  – 

o’quvchining  qiziqishi,  imkoniyati  va  shaxsiy  xususiyatidan  kelib  chiqib  taklif 

etilayotgan  hollardan  tanlash  imkoniyatini  beradi.  Bunday  imkoniyat  ta’lim 

tizimida  ham  o’z  aksini  topishi  zarur.  O’qituvchining  har  xil  sathli  o’qitishni 

zamonaviy  axborot  texnologiyalari  asosida  tashkil  etishi    bunday  muammoning 

yechimi bo’la oladi. 

O’quv  mashg’ulotlarining  o’quvchilarni  kundalik  fanlar  majmuasi  va  ular 

bo’yicha  berilgan  topshiriqlar  majmuasi  bilan  hisoblashishga  to’g’ri  keladigan 

qilib  tashkil  etilishi  ko’plab  muammolarni  keltirib  chiqaradi.  Bunday  holda 

o’quvchilar  biron  bir  fanga  o’zlarining  diqqat  e’tiborini  to’liq  qarata  olmaydilar. 

Bunday  notugalliklarni  bartaraf  etishda,    modulli  o’qitish  eng  yaxshi  yechim 

hisoblanishi mumkin. 

Zamonaviy  jamiyatda  ta’lim  tizimini  rivojlantirishning  strategik  yo’nalishi  – 

bu  insonning  turli  sohalarda  maqsadli  mustaqil  faoliyat  asosida    intellektual  va 

axloqiy rivojlanishidir. Bunda 3 ta asosiy vazifaga e’tibor qaratiladi: 

1.  Ta’lim tizimini isloh etish. 

2.  Mustaqil  faoliyat  tamoyilini  ta’lim  va  tarbiyaning  asosiy  tamoyili  sifatida 

e’tirof etish. 

3.  Ta’lim jarayoniga zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etish. 

Zamonaviy  insonning  o’qish  jarayoni  faqat  bog’cha,  maktab,  litsey  yoki 

kollej, oliy ta’lim muassasalari bilan tugamaydi. Inson butun umri davomida ta’lim 

olishi  zarur,  ya’ni  ta’lim  uzluksiz  bo’lishi  kerak.  Demak,  uzluksiz  ta’lim  –  davr 



 

talabidir.  Bu  muammo  zamonaviy  axborot  texnologiyalariga  bo’lgan  ehtiyojni 



yanada shakllantiradi. [41] 

XXI asr axborotlashtirish asrida ta’lim sohasini axborotlashtirish, har bir 

ta’lim muassasasidan: 

             - o’qitish va o’qish jarayonining;  

             - ta’lim muassasasi boshqarilishining;  

             - ta’lim muassasasi bo’linmalarining; 

             - ta’lim muassasasi faoliyati muhitining axborotlashtirilishini  talab qiladi. 

Hozirgi  ta’lim  muassasalarida  kompyuter  texnologiyalaridan  foydalanish 

imkoniyatining  mavjudligini  belgilash,  ta’lim  jarayonida  bunday  texnologiyalarni 

qo’llashning eng muhim ko’rsatkichlaridan hisoblanadi. Bu sohada erishilayotgan 

yutuqlarni  hisobga  olib,  kompyuter  texnologiyasini  quyidagi  jihatlarda  ta’lim 

muassasasi  umumiy faoliyati jarayonlarida qo’llash samarali bo’lishini ta’kidlash 

lozim: 

- ta’lim muassasasi hujjatlarini kiritish va shakllantirish; 



- dars jadvallarini tuzish; 

- muassasa o’qituvchilari hamda o’quvchilar bo’yicha ma’lumotlar bankini   

  yaratish va undan foydalanish; 

- o’qituvchilar faoliyatining monitoringini yaratish; 

-o’quv  muassasasi  faoliyatini  tezkor  boshqarishni  interfaol  telekonferentsiya, 

virtual  maslahatlar,  muhim  axborotlarni  o’qituvchilarning  jamoaviy  yoki 

shaxsiy kompyuterlari displeyi ekraniga tashlash orqali tez tashkil etish; 

-ta’limni  boshqarish  yoxud  boshqa  mutasaddi  tashkilotlar  bilan  elektron 

pochta orqali bog’lanish sharoitini yaratish; 

-  boshqa  o’quv  muassasalari,  jumladan  chet  el  muassasalari  bilan  ijodiy 

bog’lanishni tashkil etish; 

- Internet tizimi yordamida axborot izlash va uni tanlash. 



 Ta’lim muassasasining  o’quv faoliyatida esa: 

- axborot va axborot texnologiyalarini majburiy o’rganishni tashkil etish; 

- barcha fanlar bo’yicha o’rgatuvchi dasturlardan foydalanish; 


10 

 

- kompyuter testlari yordamida o’quvchilarning o’zlashtirishini nazorat qilish; 



-  kutubxonalar  kataloglaridan  foydalanish  va  ommabop  kutubxona-lardagi 

kitoblarga Internet orqali buyurtma berish; 

-  o’qituvchilarning  metodik  ishlanmalari,  ma’ruza  matnlari  va  boshqa  o’quv 

qo’llanmalarini nashrga tayyorlash; 

-  Internet  tizimidagi  ma’lumotlardan  foydalanib,  o’quvchilar  tomonidan 

ma’ruzalar va referatlarni mustaqil tayyorlashga erishish

- o’quv va badiiy adabiyotlarning elektron matnlaridan foydalanish; 

- maxsus entsiklopedik  lug’atlardan foydalanish imkoniyatini yaratish lozim. 

Kompyuter  texnologiyalaridan  foydalanishda,  o’qituvchi  uning  mazmuniga 

ko’ra bir qancha vazifalarni bajarish mumkin. Faol foydalanish imkoniyatiga ega 

kompyuter texnologiyalari quyidagi asosiy didaktik funktsiyalarni bajaradi: 

-  multimedia  texnologiyasini  qo’llash  evaziga  o’quvchilarda  fanlarga 

qiziqishni rivojlantiradi; 

- bunda ta’limning interfaolligi tufayli o’quvchilarning fikrlash qobiliyatlarini 

faollashtiradi va o’quv materialini o’zlashtirilishining samaradorligi oshadi; 

-  real  holatlarda,  namoyish  qilinishi  qiyin  yoxud  murakkab  bo’lgan 

jarayonlarni  modellashtirish  va  ko’rish  imkoniyatini  berishi  bilan  muhim 

hisoblanadi; 

-  o’quv  materiallarini  o’zlashtirilishi  faqat  darajasiga  ko’ragina  emas,  balki 

o’quvchilar  erishgan  mantiq  va  qabul  qilishlarining  darajasiga  ko’ra  ham 

samarali hisoblanadi; 

-  masofadan  turib  ta’lim  olishni  faqat  sirtdan  o’qiyotgan  o’quvchilar  yoxud 

internet  ta’lim  uchungina  emas,  balki  sababli  dars  qoldirgan  o’quvchilar 

uchun ham tashkil etish imkoniyatini beradi; 

-  o’quvchilarga    mustaqil    izlanish    yo’li  bilan  materiallarni  izlash,  topish 

hamda muammoli masalalarga javob topish orqali ma’lum tadqiqot ishlarini 

bajarish uchun imkoniyat yaratadi; 

- o’quvchilarlarning  yangi mavzuni  o’zlashtirishi,  misollar yechishi,  insho, 

bayon  yozish  ishlarida,  o’quv materiallari bilan mustaqil tanishish, tanlash 


11 

 

va  axborot  hamda  ma’lumotlarni  tahlil  etish  kabi  masalalarni  tez  bajarish 



uchun sharoit yaratadi. 

Ma’lumki  ta’lim  mazmunini  takomillashtirishning  bosh  xususiyatlaridan  biri 

kompyuter bilan muloqot jarayonida uning doimiy murojaat qilinadigan «qo’llab-

quvvatlovchi axboroti»ni ko’paytirish, kompyuter axborot muhiti va hozirgi zamon 

talablariga  javob  bera  oladigan  darajadagi  axborot  bazasining  yaratilganligi, 

gipermatn va multimedia, o’qitishda immitatsiya,  kommunikatsiya tizimlari qabul 

qilingan. 

Ma’lumotlar  bazasi  deganda,  axborotni  kompyuter  texnikasi  yordamida 

kiritish, tizimlashtirish, saqlash va foydalanish uchun tavsiya qilish tushuniladi.  

Bir  qator  axborotlarni  an’anaviy  qayta  ishlash  uchun  ularni  tayyorlashning 

standart  shakllari  mavjud  bo’lib,  ularga  bibliografiya,  statistik  ma’lumotlar, 

referatlar  kiradi.  Ma’lumotlar  bazasi  axborot  tarkibiga  statistik,  matnli,  grafik  va 

ko’rinishli axborotlarni cheksiz ko’p miqdorda va albatta, belgilangan shakllardagi 

ko’rinishlarini qabul qiladi. [41] 

Bilimlar  bazasi  esa,  yopiq  tizimda,  mazkur  mavzu  bo’yicha  qo’shimcha 

axborotlarga  ehtiyoj  sezmagan  holda  va  uning  har  bir  elementi,  mantiq  jihatdan 

bog’langan boshqa elementlarga chiqa olishi bo’yicha tuzilmali axborotlashtirilgan 

tizimga  ega  bo’ladi.  Bunda  ushbu  bilimlar  bazasiga  kiritilmagan,  ya’ni  undan 

tashqi  elementlarga  murojaat  qilinishiga  imkon  bo’lmaydi.  Bilimlar  bazasining 

birlamchi bibliografik o’xshashlari sifatida turli entsiklopediyalar, lug’atlar xizmat 

qiladi. 

O’quvchilar  bilimi  sifatlarini  test  savollari  yordamida  aniqlash  va 

psixofiziologik  rivojlanayotganligini  tashxis  qilish  maqsadida  kompyuter  tizimiga 

eksport  tizimi  qo’shimcha  kiritilgan  bo’lib,  bu  tizim  yordamida  elektron  tarmoq 

orqali  bilimlarni  baholash  va  bu  masala  bo’yicha  yetarlicha  natijalarni  aniqlash 

mumkin. 


Bunday  dasturiy  vositalardan,  ta’limdagi  holat  va  uning  maqsadiga  ko’ra, 

ba’zan o’quvchilarning ehtiyojlarini chuqurroq anglash zaruriyati nuqtai nazaridan, 

ularning ma’lum fan sohasida bilimlarini tahlil qilish bo’yicha boshqa bir hollarda 


12 

 

esa,  o’qitishning  psixologik  tamoyillarini  hisobga  olish  maqsadida  keng 



foydalaniladi. 

Kompyuter  yordamida  turli  ilmiy  axborotlar,  o’quv  materiallari  bo’yicha 

axborotlarni  tavsiya  etishning  boy  imkoniyatlari,  xususan  ularga  integrativ 

kurslarni  kiritish,  fanning  tarixi  va  metodologiyasi  bilan  tanishish,  turli  fanlar 

bo’yicha ularning zamonaviy darajasiga oid bilimlar, madaniyat va ijtimoiy ongga 

dahldor  bilimlarni  kiritish,  ta’lim  mazmunini  sezilarli  o’zgartirish  va  keskin 

boyitishga  yordam  beradi,  uni  faollashtirish  va  rivojlantirishda  muhim  omil 

bo’ladi. 

Kompyuter  vositalari  yordamida  mustaqil  ta’limni  tashkil  etish  nuqtai 

nazaridan tahlil etadigan bo’lsak, aksariyat uning interfaolligini, bevosita muloqot 

yordamida  o’quvchi  o’quv  rejasida  ko’rsatilgan  istalgan  fan  sohasida  maxsus 

o’quv  dasturlari  yordamida  bilim  olish  imkoniga  ega  ekanligi  ma’lum  bo’ladi. 

Kompyuter vositasi, o’quvchi yoxud o’qituvchi murojaatlariga «javob beradi», ular 

bilan bemalol «muloqotga kiradi», bular kompyuter ta’limi metodikasining asosiy 

xususiyatlaridan sanaladi. 

Ayniqsa,  kompyuter  texnologiyasining  ma’lum  mavzuni  o’qitish  bo’yicha 

yoxud  alohida  didaktik  masalalarni  hal  etishda  foydalanish  kabi  holatda  («kirib 

boruvchi»  texnologiya  nomi  bilan  mashhur),  shuningdek  o’qitishda  ma’lum 

texnologiyaning  asosiy,  aniqlovchi  va  eng  muhim  tavsiflovchisi  sifatida 

kompyuterni  qo’llanish  holatida  kompyuter  va  boshqa  texnologiyalar  orasidagi 

munosabatlar masalasi juda dolzarb sanaladi. [41] 

Kompyuterli o’qitish metodikasining boshqa bir muhim xususiyati, u o’qitish 

jarayonining  barcha  bosqichlarida,  jumladan  yangi  o’quv  materialini 

tushuntirishda,  qaytarishda,  umumlashtirishda,  o’quvchilarning  ma’lum  fan 

bo’yicha erishgan bilim, malaka va ko’nikmalarini tekshirishda namoyon bo’ladi. 

Bunday  jarayonda  o’qituvchi  kompyuterning  o’quvchi  uchun  turli  vazifalarni, 

xususan  o’qituvchilik,  ishchi  qurol,  ta’lim  ob’ekti,  o’zaro  muloqot  kabi 

funktsiyalarni  bajarishini  bilishi  kerak.  Bunda  o’qituvchining  vazifasi  dars 



13 

 

jarayonida o’quvchilarni kompyuterdan to’g’ri foydalanishlarini nazorat qilishdan 



iborat: 

Kompyuterning  o’qituvchilik  vazifasini  bajarishi  quyidagi  jarayonlarda 

namoyon bo’ladi: 

 



o’quv  axborotining  manbai  (o’qituvchini  yoki  darslikni  qisman,  ba’zan 

to’la o’rnini bosuvchi sifatida); 

 

ko’rsatmali  qo’llanmalar  (multimedia-telekommunikatsiya  imkoniyati 



bo’lgan yangi sifat darajasida); 

  individual axborot fazosining yaratilganligi; 



  mashq qildirgich; 

 

o’quvchi bilimi, ko’nikma va malakasi tashxisi va nazorati muhiti. 



Ishchi qurol  sifatida kompyuter quyidagi vazifalarni bajaradi: 

  matnlarni tayyorlash va saqlash muhiti; 



  matnlar muharriri

  grafiklar quruvchi va ularning muharriri; 



 

keng imkoniyatli hisoblash mashinasi (olingan natijalarni turli ko’rinishda 



ifoda etuvchi); 

  modellashtirish vositasi. 



Kompyuterning ta’lim ob’ekti sifatidagi vositachilik vazifasi: 

 



dasturlashtirish  (vazifali  jarayonlar  bo’yicha  kompyuter  yordamida 

o’qitish); 

  dasturiy mahsulotlarni yaratish; 



  turli axborot muhitidan foydalanish. [41] 

 

I bob xulosasi 



Kompyuter va Internet  yordamida keng auditoriya bilan bog’lanish va uning 

natijasi sifatida o’zaro muloqotlashuvchi jamoa muhiti yaratiladi. 

  Ta’limni  intensivlashtirishda  axborot  texnologiyalaridan  foydalanish  o’quv 

jarayonining samaradorligini oshirishadi, bunda: 



14 

 



  talabalar, o’qituvchilar, ilmiy xodimlar jahonning salmoqli ilmiy, metodik  

adabiyotlaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo’ladilar; 

 

uzoq  hududlarda  joylashgan  yetakchi  ta’lim  muassasalarining  ilmiy 



laboratoriyalari bilan tanishadilar; 

  turli mavzularda videokonferentsiyalar tashkil qilish amalga oshiriladi; 



 

o’qituvchilarning o’zaro seminar va treninglari o’tkaziladi;  



 

masofaviy  ta’lim,  axborotlar  almashinish  va  shunga  o’xshash  juda  ko’p 



imkoniyatlarga ega bo’ladilar.  

Axborot  texnologiyalarini    ta’lim  tizimiga  tatbiq  etish  o’quv  jarayonida 

zamonaviy o’qitish metodlarini  qo’llashga keng  imkoniyatlar ochadi.  

 

 



15 

 

II BOB.  Boshlang’ich sinf matematika darslarida axborot texnologiyalardan 



foydalanish metodikasi 

2.1.Masala yechishni o’rgatishda axborot   texnologiyalaridan foydalanish 

         Umumta’lim  maktablarning  moddiy–texnika  resurslari  ortib  borishi  bilan 

matematika  darsida  o’qituvchi  an’anaviy  ko’rsatmali  vositalarni  kompyuter 

slaydlari  bilan  almashtirish  imkoniyatiga  ega  bo’lmoqda.  Bunday  imkoniyatlar 

ayniqsa  masala  yechishni  o’rgatish  jarayonida  qo’l  keladi.  Masala  syujetining 

dinamikasi  slaydlarda  yoki  multiplikatsiya  orqali  ko’rsatib  berilishi  mumkin. 

Bunday vositalar ayniqsa, murakkab masala ustida ishlashda, o’zaro proportsional 

bog’langan  miqdorlarga  oid  masalalarni tushuntirishda va  ayniqsa  harakatga  doir 

masalalarni  yechishda  qo’l  keladi.  O’qituvchi  eng  oddiy  slaydlarni  o’zi  yaratish 

imkoniga ega. Keyinchalik esa, bunday ko’rsatmali elektron vositalar mutaxasislar 

yordamida tayyorlanib, maktablarga tarqatilishi ham mumkin bo’ladi. 

        Biz quyida ba’zi bir masalalar uchun slaydlar namunalarini keltirishga harakat 

qildik. 

        Masala. Do’konda birinchi  kun 160 kg olma sotildi, bu barcha olmaning 1/3 

qismi, ikkinchi kun qolgan olmaning 4/5 qismi sotildi. Uchinchi  kun sotish uchun 

necha kg olma qolgan? 

        Bu butun va kasr qismi orasidagi munosabatni topishga oid masala. 

        Yechish.  Ekranda  masalaning  matni  keltirilgach,  rasmlar  paydo  bo’ladi.  

Birinchi  bo’lib,  birinchi  kun  barcha  olmalarning  3/1  qismiga  teng  ekanligi 

ko’rsatilib, hamma olmalar massasi topiladi va yechimi yoziladi.  



16 

 

 



 

Keyin  qolgan  olmalar  hisoblanadi.  Uning  uchun  hamma  olmalar  massasidan 

birinchi kungi olmalar massasi ayriladi.  

 

Masalani yechishda ekranda ― 1/3-160 ‖ –birinchi kunda sotilgan  olmalar massasi, 



― 4/5-? ‖ – ikkinchi kunda sotilgan  olmalar massasi ekanligi yozilib, uchinchi kun 

qancha olma sotilganligini topish kerakligi ko’rsatiladi. 

So’ngra ekranda yechimi va javobi beriladi. Uchinchi kun 64 kg olma sotilganligi 

ko’rsatiladi. 



17 

 

 



 

       Demak,  slayddan  foydalanish  o’quvchiga  amaliy  ishlab  (ko’z  oldiga  keltirib) 

masalaning  yechimini  topishga  yordam  beradi.  Ma’lumki,  ko’z  bilan  ko’rish 

eshitishdan  ko’ra  o’quvchi  xotirasida  yaxshi  saqlanadi.  SHuningdek,  kompyuter 

orqali  bir  marta  ko’rsatilib,  o’tilgan  taqdimot  va  slaydlarni  qayta  ko’rib  chiqish 

mumkin.  Bu  esa  masalalarning  yechish  jarayonini  va  shunga  o’xshash 

tushunchalarning  ta’riflanish  holatini  takroran  ko’rish  imkoniyatini  beradi. 

O’quvchilarga  kompyuter  vositalari  asosida  amaliy  mashqlar  bajarishga  shart-

sharoit yaratish o’quv materiallarini o’zlashtirish darajasini oshirishga olib keldi. 

 

2.2. 4-sinflar uchun qiziqarli geometriya mavzusini o’tkazish bo’yicha 



multimediyali dars ishlanmasi 

 

Darsning mavzusi: «To’g



ri to’rtburchak va kvadratning perimetri» 

Darsning maqsadlari: 

O’quvchilarga   geometriya va geometrik shakllar haqida  tushuncha berish, 

to’rtburchak va kvadratning perimetrini topishni o’rgatish, og'zaki matematik hisob 

ko’nikmasini  va  o'z  fikrini  mustaqil  bayon  etishni  rivojlantirish,  yo'1  harakati 

qoidalarini  yana  ham  mustahkamlash,  Vatanga  bo’lgan  muhabbatni  va  o’zaro 

do’stona munosabatlarni tarbiyalash. 



18 

 

Jihozi:  jadvallar,  parovoz,  geometrik  shakllardan  yasalgan  qo’g’irchoq, 

geometrik jismlar, krossvord, test-gantellari, svetofor maketi, mo"jlzalar maydoni, 

jetonlar (qizil, yashil, sariq), magnitofon. 



Darsning turi: multimediya darsi. 

Darsning  uslubi:  interfaol,  fanlararo  o’zaro  bog’liqlik,  musobaqa, 

muammoli vaziyatlar. 

Darsning borishi: 

Tashkiliy qism. 

O’qituvchi:  Bolalar,  bugun  biz  sizlar  bilan  geometriya  saltanatiga  quvnoq 

parovozda  sayohat  qilamiz.  Darsimiz  davomida  sizlar  bilan  daryolarni  (rasmlar) 

kechamiz, tog’lardan (rasmlar) oshamiz, osmonda biz uchun quyosh (rasmlar) nur 

sochadi, onda-sonda yomg'ir (rasmlar) yog’ishi mumkin. Sayohatimizda bular bari 

bizga geometrik shakllar haqida tushunchalar olishimizga yordam beradi. 

«Geometriya»  yunonchadan  tarjima  qilinganda  «geo»-yer,  «metriya»-

o’lchov, ya'ni yerni o’lchash demakdir. 

Geometriya  bu  -  turli  geometrik  shakllar  xossalarini  o’rganuvchi  fan,  U  — 

matematikaning  ajralmas  bolagidir.  E'tibor  berib  qaralganda  tabiatda  tabiiy  holda 

ko’pburchaklar  mavjud  emas.  Mavjudlari  ham  insonlar  tafakkuri  asosida 

yaratilgan. Demak, inson ilmi va fan taraqqiyqti bo’lmaganda edi yer yuzi bu qadar 

go’zal bo’lmas edi.  



1-slayd 

 


19 

 

Sizlar  butun  sayohat  davomida  jetonlar  yig’ishingiz  kerak  bo’ladi. 



Qaranglar,  bu    jetonlarning  xar  xilligi  sizlarga  nimadir  eslatyaptimi?  Barakalla, 

bular  haqiqatan  ham  svetofor  ranglarini  eslatadi.  Ana ko’rdingizmi,  darsimizning 

dastlabki  soniyalaridanoq  «GEOMETRIYA»  saltanati  mo’jizalarini  ko’rsatishni 

boshlayapti. 



Darsimizning  shiori: 

«Matematikasiz fikr yutq, fikrsiz esa inson». 

Sinf o’quvchilari kichik guruhlarga bo’linadilar 

2-slayd 

Uy   vazifasini   tekshirish 

(Kitob,  daftar,  ruchka,  chizglch, 

qalam,  o’chirg’ich  haqidagi 

topishmoqlarni  topib,  yo’lda 

kerakli 


bo’ladigan 

dars 


qurollarini tayyorlab olishadi). 

3-slayd 

Og'zaki hisob (aqliy Hujum). 

Birinchi bekat: «Nuqta, nuqta, vergulcha». 

«Maqolni 

«...kishi maydonda jangchi emas»  

«...o'lchab,... kes».  

«...kishi hamma uchun, hamma ... kishi uchun». 

« . . . k a l l a yaxshi...undan ham yaxshi», 

«Siyosiy daqiqa» (Xotirani tekshirish).  

«Qiziqarli matematika». 

Mana,  «GEO»ning  fikrlash  uchun  haqiqiy  boshi  bor.  Endi  mana  bu 

krossvordni yechsak, unga tana hadiya etgan bo’lamiz. 


20 

 

 



 

Demak,  bizning  bugungi  mavzuimizning  nomi:  «To’g’ri  to’rtburchak  va 

kvadratning perimetri». 

4-slayd 

Husnixat daqiqasi 

Hozir  biz  «Geo»ga  chiroyli  yozish  uchun  mehnatsevar  qoo’lchalar  sovg'a 

qilamiz. Buning uchuri daftarlarimizga 2 va 1 raqamini yozib chiqamiz. 



 

 

5-slayd 

 

Yangi mavzu bayoni: 

2-Bekat.   

Endi  ―Geo‖ga yurish 

uchun 

oyoqchalar 



kerak bo’ladi. 

Matematik diktant. 

Har 

bir 


guruh 

ishtirokchisi  4  va  5 

xonali son aytadi. 

2  1 


21 

 

O’qituvchi:   Kvadrat  -  bu nima? To’g’ri to’rtburchak-chi? Demak, barcha 



tomonlari teng to’g’ri to’rtburchak kvadrat deyiladi. Kvadratning perimetri 

P=a+a+a+a=4*a  

 

 

6- slayd 



 

 

7- slayd 

Bo’sh  kataklarni  to’ldiring.  Ushbu  jadval  har  bir  guruhga  bittadan 

tarqatiladi. 



















A+B 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

22 

 

A*B 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



8- slayd 

Dam olish daqiqasi: 

Gulla, yashna mustaqil O’zbekiston! (musiqiy). 

Muammoli vaziyat – 1  

―Bor  ekanda  yo’q  ekan.  To’rtburchak  va  Uchburchak  bo’lgan  ekan. 

Uchburchak    bo’lgan  ekan.  Uchburchak  to’rtburchakka  doim  xasad    bilan  qarar 

ekan. Bir kuni kechqurun  To’rtburchak uxlab yotganda Uchburchak qaychi bilan 

to’rtburchakning bir uchini qirqib tashlabdi. Tongda turishganida qanday g’aroyib 

hodisa yuz berdi?‖  

 

9- slayd 

A+B=10 sm 8 mm 

P=? sm  


Yechish: 

1.  10 sm 8 mm *2=20 sm 16 mm = 21 sm 6 mm 

Javobi: 21 sm 6 mm 

10- slayd 

Muammoli vaziyat – 2  

―Kvadrat  bu  –  barcha  tomonlari  teng  bo’lgan  to’rtburchak‖.  Ushbu  jumla 

to’g’rimi? 

Mustaqil ish 

Kvadratning  perimetrini  toppish  uchun  biz  uning  bir  tomoniin  4  ga 

ko’paytirar  edik.  Demak,  kvadratning  tomonini  topish  uchun  perimetrni  4  ga 

bo’lish kerak. 



11- slayd 

Qiziqarli test 

1.  Eng kichik uzunlik o’lchovi, bu - … 



23 

 

A) mm; 



B) dm; 

C) sm 


D) m 

2.  Eng katta uzunlik o’lchovi, bu - … 

A) sm; 

B) dm; 


C) m; 

D) km. 


3.  P=4*a bu ... perimetri. 

A) kvadrat; 

B) to’g’ri to’rtburchak. 

4.  60 va 80 sonlarining  yig’indisini toping. 

A) 800; 

B) 140; 


C) 4800; 

D) 360; 


5.  50 va 60 sonlarining ko’pytmasini toping. 

A) 300; 


B) 3000; 

C) 60; 


D) 10000. 

 

12 – slayd. 

Darsni yakunlash. 

‖Ortiqcha‖ shaklni toping (metaplon bilan ishlash); 



24 

 

 



—  Nimaga  tanlangan   shakl «ortiqcha»? 

—  Nima bilardingiz, nima bildingiz, nima bilmoqchi edingiz? 



13-slayd 

Baholash 

Yig’ilgan jetonlarga qarab o’quvchilar reyting asosida baholanadilar. 

Uyga vazifa: 

-  Keyingi  sayohatga  chiqish  uchun  uyda  tayyorgariik  ko’rib  kelasizlar, 

buning uchun 87-betdagi 17- va 18- mashqlarni bajarasizlar. 



II bob xulosasi 

Kompyuterning  o’qituvchilik  vazifasini  bajarishi  quyidagi  jarayonlarda 

namoyon bo’ladi: 

 



o’quv  axborotining  manbai  (o’qituvchini  yoki  darslikni  qisman,  ba’zan 

to’la o’rnini bosuvchi sifatida); 

 

ko’rsatmali  qo’llanmalar  (multimedia-telekommunikatsiya  imkoniyati 



bo’lgan yangi sifat darajasida); 

  individual axborot fazosining yaratilganligi; 



  mashq qildirgich; 

 

o’quvchi bilimi, ko’nikma va malakasi tashxisi va nazorati muhiti. 



Ishchi qurol  sifatida kompyuter quyidagi vazifalarni bajaradi: 

  matnlarni tayyorlash va saqlash muhiti; 



  matnlar muharriri; 

  grafiklar quruvchi va ularning muharriri; 



  keng imkoniyatli hisoblash mashinasi (olingan natijalarni turli ko’rinishda 

ifoda etuvchi); 


25 

 



  modellashtirish vositasi. 

Kompyuterning ta’lim ob’ekti sifatidagi vositachilik vazifasi: 

 

dasturlashtirish  (vazifali  jarayonlar  bo’yicha  kompyuter  yordamida 



o’qitish); 

  dasturiy mahsulotlarni yaratish; 



  turli axborot muhitidan foydalanish. 

   2.2.  –faslda  4-sinflar  uchun qiziqarli geometriyani  o’rgatish maqsadida  «To’g

ri 



to’rtburchak va kvadratning perimetri»mavzusini o’tkazish bo’yicha multimediyali 

dars ishlanmasi keltirildi. 



    O’quvchilarga      geometriya  va  geometrik  shakllar  haqida  tushuncha  berish, 

to’rtburchak va kvadratning perimetrini topishni o’rgatish, og'zaki matematik hisob 

ko’nikmasini  va  o'z  fikrini  mustaqil  bayon  etishni  rivojlantirish,  yo'1  harakati 

qoidalarini  yana  ham  mustahkamlash,  Vatanga  bo’lgan  muhabbatni  va  o’zaro 

do’stona  munosabatlarni  tarbiyalash  darsning  maqsadlari  belgilab  olinib,ushbu 

maqsadlarga erishildi. 



26 

 

 

III BOB. Boshlang’ich sinf matematika darslarida tashkil etilgan tajriba-sinov 

ishlari 


3.1.  Tajriba sinov ishlari 

Men  Toshkent  shahar  Yakkasaroy    tumanidagi  26-maktabda  pedagogik 

amaliyotni o’tadim. Pedagogik amaliyot davrida boshlang’ich sinf o’quvchilariga 

mavzularni  o’qitishda  kompyuter  texnologiyalardan  foydalanib    darslar  o’tdim. 

Boshlang’ich  sinf  matematika  darslarini  o’tishda  noan’anaviy  usullardan 

foydalandim.  Bitiruv  malakaviy  ishimda  o’tkazilgan  darslardan  namunalar 

keltiraman.  

Mavzu: «Qavslar». 

Maqsad: 

-qavsli misollarni yechishni o’rgatish, 

-hisoblash malakalarini va og’zaki nutqni rivojlantirish;  

-bilish faoliyatini tarbiyalash; 

-qavsli ifodalarni o’rgatish;  

- qavsli ifodalarni hisoblashni o’rgatish; 

-  20  ichida  sonlarni  qo’shish  va  ayirish  amallarini  bajarish  malakalarini 

shakllantirish. 

Ko’rgazmali texnik vosita: «Matematika» darsligi, «Qavslar»mavzusini taqdimoti 

 

                                       Darsning borishi 



 

1.Tashkiliy qism.(slayd 1) 

 

 

2. Uy vazifasini tekshirish.(slayd 2) 



 

27 

 

3. Og’zaki hisob.(slayd 3) 



 

4.Mavzuga kirish.(slayd 7) 

 

10-4+3=9 



10-4+3=3 

-Bolalar qarang Botir va Dildora misolni to’g’ri yechishdimi 

 -Bu misollar nimasi bilan o’xshaydi? (Misolning chap tomonlari o’xshash) 

-Ular nima bilan farqlanadi? (javoblari bilan) 

-Bu misollarni yechishda kim xato qildi? 

-Dildorani xatosi qaerda? 

-Bolalar, amallarni tartibini bilish kerak. 

-Nima uchun amallar tartibini bilish kerak?(to’g’ri natijani topish uchun) 

-Siz nima deb o’ylaysiz, faqat bu misolni yechishda amallar tartibini bilish 

kerakmi? 

-Barakalla bolalar! 

-Dildora birinchi 4 va 3 sonlarini qo’shganda misolni yechimi to’g’ri bo’lar edi. 

Bu amalni qanday qilib birinchi bajarish kerakligini ko’rsatish mumkin? 

O’quvchilarni javoblari eshitiladi. 

 -Sonlarni o’rnilarini almashtira olmaymiz, shuning uchun matematikada yangi 

belgi paydo bo’lgan. 

5.Yangi mavzuni bayoni. 

-Qadimda  odamlarga  shunga  o’xshash  misollarni  yechishda  birinchi  amal 

qo’shishni  bajarishda  oval  bilan  belgilashgan.(slayd  8).  Vaqt  o’tishi  bilan 

matematika rivojlanib oval ko’p joyni egallagani uchun chizish noqulay bo’lgan,  

ovalning  yuqori  chiziqlari  olib  tashlangan,faqat  yon  chiziqlari  qolgan  va  ularni 

qavslar deyilgan.(slayd 9) 

 

6. Qoidalarni o’rganamiz.(slayd 10) 



28 

 

 



7.Darslik bilan ishlaymiz 119 betdagi 2 misolni yechiladi.(slayd 12) 

Misollarni yechamiz. 

9+(7+3) 

(6+4)-5 


 

8.Dam olish daqiqasi. 

9.Doskada misollarni yechamiz.(slayd 13) 

(18-8)+2                              (13-3)+10                      30+(10-2) 

19+(10-9)                             10-(4+4)                       (8-2)+40 

10.Didaktik o’yin. 

-O’quvchilar +; -; =; ( ; ); 2; 5; 6; 7; 9; 10;  50; 57 belgi va sonlar yozilgan 

kartochkalar bilan chiqishadi. 

-Misolni tuzishadi 

a) 7 soniga 9 va 6 sonlarning ayirmasi qo’shiladi. 

b) 50 soniga 5 va 2 sonlarining yig’indisi qo’shiladi. 

 11. Dars yakuni. 

-Nima yangi tushunchani bildingiz? 

-Nima qiyin bo’ldi? 

12.Uyga vazifani tushuntiriladi. 

III bob xulosasi 

Ushbu  bobda  Toshkent  shahar  Yakkasaroy    tumanidagi  26-maktabda 

pedagogik  amaliyot  davrida  boshlang’ich  sinf  o’quvchilariga  mavzularni 

o’qitishda ko’pgina ko’rgazmali qurollardan foydalanilgan darslardan namunalar 

keltirilgan.  

 «Qavslar»  mavzusini  o’qitishda  qavsli  misollarni  yechishni  o’rgatish,hisoblash 

malakalarini  va  og’zaki  nutqni  rivojlantirish,bilish  faoliyatini  tarbiyalash,qavsli 

ifodalarni  o’rgatish,qavsli  ifodalarni  hisoblashni  o’rgatish,  20  ichida  sonlarni 

qo’shish  va  ayirish  amallarini  bajarish  malakalarini  shakllantirish  maqsad  qilib 



29 

 

olib,ko’rgazmali  texnik  vositalar  «Matematika»  darsligi,  «Qavslar»mavzusini 



taqdimoti slaydlar bilan o’tkazilgan dars ishlanmasi keltirilgan. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


30 

 

 



UMUMIY XULOSA 

Boshlang’ich  sinf  o’qituvchisi  kompyuter  texnologiyasi  (kompyuter 

savodxonligi)  mazmunining  quyidagi  tuzilmalari    to’g’risida  ma’lumotga  ega 

bo’lishi kerak lozim deb hisoblaymiz: 

 informatika va hisoblash texnikasining asosiy tushunchalarini bilishi; 



 kompyuter texnikasining  funktsional imkoniyatlarini bilishi; 

 zamonaviy  operatsion  tizimlarni  bilish  va  ularning  asosiy  buyruqlarini 



o’zlashtirishi; 

 zamonaviy dasturiy vositalar va operatsion tizimlarni (Norton Commander, 



Windows,  ularning  versiyalarini)  bilish  va  ularning  vazifalarini 

o’zlashtirishi; 

 

kamida bitta matn muharriri bilan tanish bo’lishi; 



 algoritmlar,  tillar  va  dasturlashtirish  haqida  dastlabki  tushunchalarga  ega 

bo’lishi; 

  amaliy dasturlardan foydalanish to’g’risida dastlabki tajribaga ega bo’lishi. 



       

Kompyuter  texnologiyalari  asosida  o’qituvchi  o’zining  kasbiy  mahoratini 

oshirish uchun mustaqil faoliyatida quyidagi vazifalarni bajarishi lozim ekan: 

1.  O’quv  jarayonini  bir  butun  guruh  va  bir  butun  fan  (o’quv  jarayonining 

grafigi,  tashqi  tashxis,  joriy,  oraliq  va  yakuniy  nazorat  va  boshqalar)  sifatida 

tashkil etish. 

2. O’quv jarayonida guruhni faollashtirish va muvofiqlashtirish, ish joylarini 

taqsimlash, ko’rsatmalar, guruh ichida boshqarish va boshqalar. 

3.  O’quvchilarni  individual  kuzatish,  individual  yordam  ko’rsatish,  har  bir 

o’quvchi bilan individual muloqot olib borish. Kompyuter yordamida eshitish va 

ko’rish imkoniyatlari, individual o’qitishning eng samarali shakllariga erishiladi. 

4.  Axborot  muhitini  tashkil  etuvchilari  (shaxsiy  kompyuter,  o’quv  va 

namoyish  qurilmalarining  har  xil  turlari,  dasturiy  vositalar  va  tizimlar,  o’quv-

metodik ko’rsatma, qo’llanmalar va boshqalar) ma’lum o’quv kursining mazmuni 



31 

 

bilan aniqlangan bog’liqlik asosida tayyorlanadi. 



Boshlang’ich sinf matematika darslarida masala yechishga o’rgatishda axborot   

texnologiyalaridan ya’ni kompyuter vositasidan foydalanish metodikasini 

keltirdik.

 

         Ikkinchi  bobda  boshlang’ich  sinf  matematika  darslarida  axborot 



texnologiyalardan 

foydalanish, 

ya’ni 

masalalarni 



yechishda 

axborot 


texnologiyalardan  foydalanish  metodikasi,  4-sinflar  uchun  qiziqarli  geometriya 

mavzusini o’tkazish bo’yicha multimediyali dars ishlanmasi keltirildi. 

Kompyuter va Internet  yordamida keng auditoriya bilan bog’lanish va uning 

natijasi sifatida o’zaro muloqotlashuvchi jamoa muhiti yaratiladi. 

  Ta’limni  intensivlashtirishda  axborot  texnologiyalaridan  foydalanish  o’quv 

jarayonining samaradorligini oshirishadi, bunda: 

 

talabalar, o’qituvchilar, ilmiy xodimlar jahonning salmoqli ilmiy, metodik  



adabiyotlaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo’ladilar; 

  uzoq  hududlarda  joylashgan  yetakchi  ta’lim  muassasalarining  ilmiy 



laboratoriyalari bilan tanishadilar; 

  turli mavzularda videokonferentsiyalar tashkil qilish amalga oshiriladi; 



 

o’qituvchilarning o’zaro seminar va treninglari o’tkaziladi;  



 

masofaviy  ta’lim,  axborotlar  almashinish  va  shunga  o’xshash  juda  ko’p 



imkoniyatlarga ega bo’ladilar.  

Axborot  texnologiyalarini    ta’lim  tizimiga  tatbiq  etish  o’quv  jarayonida 

zamonaviy o’qitish metodlarini  qo’llashga keng  imkoniyatlar ochadi.  

Uchinchi  bobda  pedagogik  amaliyot  davrida  boshlang’ich  sinf  o’quvchilariga 

mavzularni  o’qitishda  kompyuter  texnologiyalardan    foydalanilgan  darsdan 

namuna keltirilgan. 



 

32 

 

FOYDALANILGAN  ADABIYOTLAR RO’YXATI 

1.  Karimov  I.A.  ―Mamlakatni  modernizatsiya  qilish  va  kuchli  fuqarolik 

jamiyati barpo etish-ustivor maqsadimiz‖. O’zbekiston Respublikasi Oliy 

majlisi  Qonunchilik    palatasi  va  Senatining  2010  yil  27  yanvar  kuni 

bo’lib  o’tgan  qo’shma    majlisidagi  ma’ruzasi.  Adolat  gazetasi  – 

Toshkent.: 2010 yil, 29 yanvar. №4 (761)   1-3 bet 

2.  ―Barkamol  avlod  yili‖  davlat  dasturi.  O’zbekiston  Respublikasi 

prezidentining Qarori. Adolat gazetasi – Toshkent.: 2010 yil , 29 yanvar. 

№4 (761), 1-2 bet 

3.  Karimov I.A.Yuksak ma’naviyat-engilmas kuch – Toshkent.: 2008.  

4.  Karimov  I.A.  ―Yuksak  malakali  mutaxasislar  -  taraqiyot  omili  ‖- 

Toshkent.: O’zbekiston, 1995-24 bet 

5.  Karimov I. Barkamol avlod – O’zbekiston taraqqiyotining poydevori.-T.: 

―Sharq‖ nashriyot - matbaa konserni. 1997. 

6.  Karimov I.A ―O’zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida‖- Toshkent.: 

O’zbekiston, 2011, 440 bet. 

7.  O’zbekiston  Respublikasining  ―Ta’lim  to’g’risidagi  qonun‖  //  Barkamol 

avlod - O’zbekiston taraqqiyotining poydevori.- Toshkent.: Sharq, 1997, 

20-29 bet. 

8.  O’zbekiston  Respublikasining  ―Kadrlar  tayyorlash    milliy  dasturi 

to’g’risida‖  gi  qonun  //  Barkamol  avlod-  O’zbekiston  taraqqiyotining 

poydevori.- Toshkent.: Sharq, 1997, 31-61 bet. 

9.  Abdullayeva  B.S  va  b  Oliy  matematika  asoslari  -  Toshkent.  ―Iqtisod-

moliya‖, 2011, 392- b. 

10. Abdullayeva  B.S  va  b  Boshlang’ich  sinf  o’quvcnilariga  geometrik 

materiallarni  o’rgatish  metodikasi  -Toshkent:OOO  ―Jahon  print‖, 

2011,90 b. 

11. Abdullayeva  B.S  va  b  Boshlang’ich  sinflarda  matematikadan  sinfdan 

tashqari ishlarni tashkil etish-Toshkent.: OOO ―Jahon print‖,2011,146- b. 



33 

 

12. Azizxodjayeva  N.H    ―Pedagogik  texnologiya  va  pedagogik  maxorat‖- 



Toshkent.: TDPU, 2003, 174 bet. 

13. Axmedov  M  va  boshqalar  Matematika  1,  Toshkent.:  O’zinkomsentr, 

2003, 160-bet. 

14. Axmedov  M  va  boshqalar  1-sinfda  matematika  darslari  –  Toshkent.: 

O’zinkomsentr, 2003, 96-bet. 

15. Ahmedov  M.,  Ibragimov  P.,  Abdurahmonova  N.,  Jumayev    M.  E. 

―Birinchi sinf matematika darsligi.‖ – T.: ‖Sharq‖, 160-bet. 

16. A’zamov  A.  ‖Yosh  matematika  qomusiy  lug’at‖-  Toshkent.:  Qomuslar 

bosh tahririyati, 1991, 478 bet. 

17. Bikbayeva N.U va boshqalar ‖Boshlang’ich sinflarda matematika o’qitish 

metodikasi ‖- Toshkent.: O’qituvchi, 2007, 208 bet. 

18. Bikbayeva  N.U  va  boshqalar  Matematika  2  –  Toshkent.:  O’qituvchi, 

2010, 208 bet. 

19. Bikbayeva  N.U  va  boshqalar  Matematika  3  –  Toshkent.:  O’qituvchi, 

2010, 206 bet. 

20. Bikbayeva N.U, Yangabayeva E, K.Girfanova ‖Kichik yoshdagi maktab 

o’quvchilarini  boshlang’ich  matematik  ta’limning  Davlat  ta’lim 

standartlari asosida o’qitish‖  Toshkent.: – 2008, ‖Turon - Iqbol‖, 8 bet. 

21. Jumayev  M.E.  va  boshqalar.  Matematika  o’qitish    metodikasi  (kasb-

hunar  kollejlari  o’quvchilari  uchun  o’quv  qo’llanma)  –  T.:  ‖Ilm-Ziyo‖, 

2003, 240b 

22. Jumayev  M.E.,  „Matematika  o’qitish  metodikasidan  praktikum―- 

Toshkent.: O’qituvchi, 2004, 328 bet. 

23. Jumayev  M.E.,  Tadjiyeva  Z      „Boshlang’ich  sinflarda  matematika 

o’qitish metodikasi― Toshkent.: Fan va texnologiya, 2005, 312 bet. 

24. Jumayev  M.E.  Bolalarda  matematika  tushunchalarni  shakllantirish 

nazariyasi.-T.: ‖Ilm-Ziyo‖, 2005, 240-bet 

25. Jumayev  M.E.  va  boshqalar  1-sinf  daftari-  Toshkent.:  Sharq,  2006,    64 

bet. 


34 

 

26. Jumayev  M.  „Boshlang’ich  sinflarda  matematika  o’qitish  metodikasidan 



labaratoriya mashg’ulotlari ― Toshkent.: Yangi asr avlodi, 2006, 256- bet. 

27. Jumayev M.E. ‖O’quchining ijodiy shaxs sifatida rivojlanishida bo’lajak 

boshlang’ich sinf o’qituvchilarining metodik  – matematik tayyorgarligi‖ 

– Toshkent.: Fan, 2009, - 240 b. 

28. Tadjiyeva  Z.G’.  Boshlang’ich  sinf  matematika  darslarida  tarixiy 

materiallardan foydalanish.-T.: ‖Uzkomsentr‖, 2003, 24- bet. 

29. Tadjiyeva  Z.G’.    va  boshqalar  „Boshlang’ich  sinf  matematika,  ta’lim 

samaradorligini oshirishda tarixiy materiallardan foydalanish―-Toshkent.: 

Jahon Print, 2007, 100 bet. 

30. Stoylova  L.  va  boshqalar  „Boshlang’ich  matematika  kursi  asoslari―  – 

Toshkent.: O’qituvchi, 1991, 336 bet. 

31. Mardonova  G’.I.  „Matematikadan  test  topshiriqlari  1-sinf‖-  Toshkent.: 

O’qituvchi, 2007,   48 bet. 

32. Mardonova  G’.I.  „Matematikadan  test  topshiriqlari  2-sinf‖-  Toshkent.: 

O’qituvchi, 2007,   60 bet. 

33. Mardonova  G’.I.  „Matematikadan  test  topshiriqlari  3-sinf‖-  Toshkent.: 

O’qituvchi, 2007,   64 bet. 

34. Mardonova  G’.I.  „Matematikadan  test  topshiriqlari  4-sinf‖  -Toshkent.: 

O’qituvchi, 2007,   56 bet. 

35. Qo’chqorov va boshqalar Matematika 4. – Toshkent.: Yangi yo’l poligraf  

servis, 2007, 208 bet. 

36. Xoliqov A  ‖Pedagogik mahorat‖  – Toshkent.: Iqtisod – moliya, 2010 – 

yil, 350 b. 

37. Tolipov O’ ‖Pedagogik texnologiya‖ –Toshkent.: Fan, 2005, 205 bet. 

38. Yo’ldoshev 

J.G’.  Yangi  pedagogik  texnologiya  yo’nalishlari, 

muammolari//Xalq ta’limi, 1999. N 4. –B. 4-11. 

 

 



 

Download 0,71 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
Ўзбекистон республикаси
pedagogika instituti
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
tashkil etish
O'zbekiston respublikasi
махсус таълим
toshkent davlat
vazirligi muhammad
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
saqlash vazirligi
vazirligi toshkent
bilan ishlash
Toshkent davlat
fanidan tayyorlagan
uzbekistan coronavirus
sog'liqni saqlash
respublikasi sog'liqni
vazirligi koronavirus
koronavirus covid
coronavirus covid
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
vaccination certificate
covid vaccination
sertifikat ministry
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
moliya instituti
ishlab chiqarish
fanining predmeti