O’zbekisтon respublikasi oliy va o’rтa maхsus тa’lim vazirligi o’zbekisтon respublikasi davlaт soliq qo’miтasi soliq akademiyasi



Download 3.05 Mb.
bet21/41
Sana11.01.2017
Hajmi3.05 Mb.
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   41

Buxgalteriya hisoboti ma’lumotlarining buzib ko’rsatilishi va balansning «Nomoddiy aktivlar» moddasi ishonchliligini tasdiqlash imkoni yo’qligi quyidagi sabablardan kelib chiqadi:

0400 - «Nomoddiy aktivlarni hisobga oladigan schyotlar» (0410-0490) da asossiz ravishda nomoddiy aktivlar qatoriga olib borilganligi, ob’ektlar tegishli hujjatlar bilan rasmiylashtirilmaganligi; nomoddiy aktivlarning inventar (balans) qiymatiga ularni sotib olish yoki yaratish bilan bog’liq bo’lmagan xarajatlarning qo’shilganligi; analitik hisob yuritilmasligi.

Quyidagi faktlar korxonada ichki nazoratning past darajada ekanligidan dalolat beradi: yillik buxgalteriya hisobotini tuzishdan oldin nomoddiy aktivlar inventarizatsiya qilinmasligi, hisob siyosatida belgilangan inventarizatsiya o’tkazish muddatlariga rioya qilinmasligi; inventarizatsiya natijalari tegishli hujjatlar bilan rasmiylashtirilmaganligi; inventarizatsiya natijalari yillik buxgalteriya hisobotida o’z vaqtida aks ettirilmasligi; nomoddiy aktivlarning foydali xizmat qilish muddatlarini noto’g’ri (noqonuniy) belgilash oqibatida korxona xo’jalik faoliyatining moliyaviy natijalari buzib ko’rsatishi; amortizatsiya hisoblanmaydigan toifaga kiruvchi nomoddiy aktivlarga ham amortizatsiya hisoblanishi; noishlab chiqarish sohasida ishlatiladigan nomoddiy aktivlar bo’yicha hisoblangan amortizatsiya ajratmalarini mahsulot (ish, xizmat) lar tannarxiga olib borish; nomoddiy aktivlarni hisobdan chiqarishga doir muomalalarni hisobda aks ettirish uslubiyotining buzilishi.

Nomoddiy aktivlar harakatiga doir muomalalarni hisobda aks ettirish uslubiyotiga rioya qilmaslik soliq bilan bog’liq noxush holatlarni keltirib chiqaradi.


  1. Moliyaviy investitsiyalar auditi

O’zbekistonda ro’y berayotgan iqtisodiy islohotlar qimmatli qog’ozlarga bo’lgan qiziqishni qayta uyg’onishiga sabab bo’ldi. Qimmatli qog’ozlarning turli bozori shakllandi va rivoj topdi.

Milliy iqtisodiyotimizda xo’jalik yuritishni bozor usullariga o’tkazish jarayonida qimmatli qog’ozlar bozorini shakllantirish va mukammal faoliyat olib borishini ta’minlash muammosi, qimmatli qog’ozlar bozori sub’ektlarining muhim xususiyatlarini va ma’lum bir sohadagi o’ziga xos qiziqishlarini aniqlash juda dolzarb masala bo’lib turibdi.

Mamlakatimizda qimmatli qog’ozlar bozorini rivojlanish xususiyatlari shundan iboratki: birinchidan u bozor iqtisodiyotiga asoslangan qonunlar asosida shakllanmoqda; ikkinchi tomondan esa O’zbekistonda mavjud o’ziga xoslikni ifodalaydi.

Korxonaning vaqtincha bo’sh turgan pul mablag’laridan samarali foydalanish usullaridan biri - bu ularni qimmatli qog’ozlar sotib olishga yo’naltirishdir.

«Qimmatli qog’ozlar – bu ularni chiqargan shaxs bilan ularning egasi o’rtasidagi mulkiy huquqlarni yoki qarz munosabatlarini tasdiqlovchi dividend yoki foiz ko’rinishida daromad to’lashni hamda ushbu hujjatlardan kelib chiqadigan huquqlarni boshqa shaxslarga o’tkazish imkoniyatini nazarda tutuvchi pul hujjatlaridir»4. Boshqacha aytganda, qimmatli qog’ozlar – uni bir shaxsdan ikkinchi shaxsga berish orqali abstrakt mulkchilik huquqini ifodalaydi. Qimmatli qog’ozlarga quyidagilar kiradi: aksiyalar, obligatsiyalar, g’azna majburiyatlari, depozit va jamg’arma sertifikatlari, hosila qimmatli qog’ozlar, veksellar.

Mablag’larni moliyaviy investitsilarga yo’naltirish o’z tavsifiga ko’ra yuqori tavakkalchilik faoliyati bilan bog’liq bo’lib, tavakkalchilik darajasini imkoni boricha pasaytirish maqsadida emitentning moliyaviy holatini va bozor kon’yunkturasini bilish fond birjasi ma’lumotlarini muntazam ravishda monitoring qilib turishni taqozo etadi.



Aksiya, obligatsiya, g’azna majburiyatlari va hosila qimmatli qog’ozlarning rekvizitlari O’zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi xuzuridagi qimmatli qog’ozlar va fond birjalari bo’yicha Davlat komissiyasi tomonidan belgilanadi, depozit sertifikatlari va veksellarni rekvizitlari esa O’zbekiston Respublikasi Markaziy Banki tomonidan belgilanadi. Qimmatli qog’ozlarning majburiy rekvizitlarining yo’qligi yoki qimmatli qog’ozni belgilangan shakliga to’g’ri kelmasligi uni bekor qilinishiga olib keladi. Qimmatli qog’oz ifodalaydigan huquqlar uni taqdim etuvchiga tegishli bo’lishi mumkin (taqdim etiluvchi qimmatli qog’oz) yoki qimmatli qog’ozda ko’rsatilgan shaxsga tegishli bo’lishi mumkin (egasi ko’rsatilgan qimmatli qog’oz). Тaqdim etiluvchi qimmatli qog’ozga egalik qilish huquqini boshqa shaxsga o’tkazish uchun qimmatli qog’ozni o’zini berish kifoya. Egasi ko’rsatilgan qimmatli qog’oz bir shaxsdan boshqasiga o’tishi hisob yozuvlaridagi tegishli qaydlarni o’zgartirish bilan amalga oshiriladi.

Qimmatli qog’ozlar qatoriga kiritiluvchi pullik hujjatlar tarkibiga quyidagilar kiritiladi: egalik huquqini yoki qarz olish munosabatlarini belgilab beradigan, yoki ularni chiqaruvchi shaxs va egasi orasidagi munosabatlarni belgilaydigan, dividend yoki foiz ko’rinishida daromad to’lovlarini amalga oshiradigan, yoki pullik hujjatni o’zini berish yo’li bilan unda zikr etilgan pullik yoki boshqa huquqlarni bir shaxsdan boshqasiga o’tishi belgilangan.

Moliyaviy investitsiyalar auditini o’tkazish jarayonida «Buxgalteriya hisobi to’g’risida», «Qimmatli qog’ozlar bozori va fond birjasi to’g’risida» va «Auditorlik faoliyati to’g’risida» gi O’zbekiston Respublikasi qonunlari, 12-son «Moliyaviy investitsiyalar hisobi» nomli BHMS va auditorlik faoliyatining milliy standartlariga rioya qilish lozimdir.

Moliyaviy investitsiyalar auditini o’tkazganda uchraydigan asosiy atamalarni «Qimmatli qog’ozlar va fond birjalari to’g’risida» gi O’zbekiston Respublikasi Qonuniga asoslanib aniqlab olamiz.

Aksiya – amal qilish vaqti belgilanmagan qimmatli qog’oz bo’lib, yuridik yoki jismoniy shaxs tomonidan ma’lum ulushni aksioner jamiyatini nizom jamg’armasiga kiritilishini, uning egasini mazkur jamiyatga egalik qilishda qatnashishini va dividend olish, shuningdek jamiyatni boshqarish huquqiga ega bo’lishini tasdiqlaydi. Daromad olish ketma-ketligi bo’yicha aksiyalar oddiy va imtiyozlilarga bo’linadi.

Oddiy aksiyalarga korxonaning yillik faoliyati natijasi bo’yicha dividend to’lash mo’ljallanadi. Ular boshqarishga ta’sir ko’rsatish huquqi bo’yicha farqlanadi: ovoz berish huquqiga ega bo’lmagan va bir yoki bir nechta ovozga ega bo’lgan aksiyalar. Imtiyozli aksiya ovoz berish huquqiga ega emas, lekin doimiy qat’iy belgilangan dividendlar bilan ta’minlanadi va korxona tugatilganda birinchi navbatda qoplanadi. Qimmatli qog’ozlar bozorida qo’llanilish turi bo’yicha nomli va taqdim etiluvchi aksiyalar farqlanadi.

Obligatsiya – bu uning egasi ma’lum miqdorda pul to’laganini va unda belgilangan muddatda nominal qiymatini va aniq belgilangan foizini so’ndirish bo’yicha majburiyatlar ko’rsatilgan qimmatli qog’oz (agarda chiqarish shartlarida boshqa narsa ko’zda tutilmagan bo’lsa).

Obligatsiyalarni korxonalarning nizom jamg’armasini shakllantirish va to’ldirish uchun, shuningdek xo’jalik faoliyati bilan bog’liq zararni qoplash uchun chiqarish mumkin emas.

Aksionerlik jamiyatlar hamma chiqarilgan aksiyalari to’liq to’langanidan keyingina xususiy kapital hajmining 100 foizidan miqdorda korporativ obligatsiyalar chiqarish huquqiga ega. Boshqa mulkchilik shakliga ega bo’lgan korxonalarga korporativ obligatsiyalar chiqarish mumkin emas.

G’azna majburiyatlari – taqdim etiladigan qimmatli qog’ozlar bo’lib, ularning egalari byudjetga pul mablag’lari o’tkazganini va bu qimmatli qog’ozlarga egalik qilish muddati davomida aniq belgilangan daromad olish huquqini beruvchi ko’rsatuvchi egalik qiladigan Davlat qimmatli qog’ozlaridir.

G’azna majburiyatlari quyidagi turlarda chiqariladi: uzoq muddatli – 5 yil va undan uzoq bo’lgan muddatga, o’rta muddatli – 1 yildan 5 yilgacha, qisqa muddatli 1 yilgacha bo’lgan muddatga. Uzoq va o’rta muddatli g’azna majburiyatlarini chiqarish bo’yicha qaror O’zbekiston Respublikasining Vazirlar Mahkamasi tomonidan qabul qilinadi. Qisqa muddatli g’azna majburiyatlarini chiqarish bo’yicha qarorni O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi qabul qiladi. G’azna majburiyatlarini chiqarish to’g’risidagi qarorda daromad to’lash va majburiyatlarni bajarish shartlari belgilanadi.

Depozit sertifikati – bu pul mablag’lari omonatga qo’yilganligi to’g’risida, omonatchiga belgilangan muddat tugaganidan keyin depozit summasi va unga tegishli foizlarni olish huquqini beruvchi kredit muassasasining guvohnomasidir.

O’zbekistonda sertifikatlar ikki turda chiqariladi: depozit sertifikatlari (yuridik shaxslar uchun, 1 yilgacha muddatga); depozit (jamg’arma) sertifikatlari (jismoniy shaxslar uchun, 3 yilgacha muddatga).

Veksel deb shunday qimmatli qog’ozga aytiladiki, unda veksel chiqaruvchi yoki vekselda ko’rsatilgan to’lovchini belgilangan muddat kelganda belgilangan mablag’ni veksel egasiga so’zsiz to’lanish majburiyatini tasdiqlovchi qimmatli qog’ozdir.

Hosila qimmatli qog’ozlar – bu shartnomalar bo’lib, ular bo’yicha bir tomon qimmatli qog’ozlarning ma’lum bir miqdorini ma’lum muddatda kelishilgan narxda sotib olish yoki sotish huquqi yoxud majburiyatini oladi. Hosila qimmatli qog’ozlar opsion, fyuchers va boshqa moliyaviy instrument ko’rinishida bo’lishi mumkin.

Opsion – shunday shartnomaki, uning egasiga qimmatli qog’ozlar yoki tovarlarni kontraktda kelishilgan narxda kelishilgan muddatda xarid qilish huquqini beradi.

Fyuchers–kelajakda, kelishilgan aniq vaqtda kontraktda belgilangan narxda ma’lum bir qimmatli qog’ozlar yoki boshqa moliya instrumentlari yoki tovarlarni so’zsiz sotib olish yoki sotish majburiyatini belgilovchi qimmatli qog’oz (kontrakt).

Qimmatli qog’ozlar emissiyasi - qimmatli qog’ozlarni ularni birinchi egalari (investorlari), yuridik yoki jismoniy shaxslarga sotish orqali muomalaga chiqarish.

Emissiya quyidagi holatlarda amalga oshiriladi: aksionerlik jamiyati ta’sis etilib uning aksiyalari ta’sischilar orasida joylashtirilganda; aksionerlik jamiyati aksiyalar chiqarish yo’li bilan boshlang’ich nizom kapitali (jamg’armasi) miqdori oshirilganda; obligatsiya va boshqa qarz majburiyatlarini chiqarish orqali yuridik shaxslar, davlat hokimiyati va boshqarish organlari tomonidan qarz kapitali jalb qilinganida; o’zaro respublika miqyosida korxonalarning qarz majburiyatlarini to’lash (so’ndirish) jarayoni amalga oshirilganda.

Har bir yuqorida sanab o’tilgan holda vakolatli davlat organi emissiyaning minimal va maksimal o’lchamini belgilaydi.

Ma’lumki, qimmatli qog’ozlar muomala jarayonida uchta bosqichdan o’tadi. Bulardan birinchisi, emissiya bosqichi bo’lib, unda qimmatli qog’ozlar birlamchi joylashtiriladi va o’zining birinchi egasi (anderraytor yoki investor) ga o’tadi. Ikkinchi bosqich deganda, ularning ikkilamchi, ya’ni aktiv bozordagi harakati tushuniladi. Yakuniy - uchinchi bosqichda qimmatli qog’ozlarning so’ndirilishi (emitent tomonidan qaytarib olinishi) amalga oshiriladi. Ushbu muomala jarayonida qimmatli qog’ozlar harakati fond birjalarida amalga oshirilib, vaqtga teskari mutanosib (proporsional) ravishda nominal va haqiqiy (bozor) narxlari o’zgaradi. Ushbu o’zgarish iqtisodiyotda bozor kotirovkasi deb ham ataladi.

Bozor kotirovkasiga ega qimmatli qog’ozlar deganda, fond birjalari va birjadan tashqari bozorlarda faol savdo qilinadigan aksiyalar va obligatsiyalar tushuniladi, ularning kotirovkasi esa keng chop etiladi. Bunday qimmatli qog’ozlarning ro’yxati qimmatli qog’ozlar (fond) birjasi ekspert komissiyasi tomonidan e’lon qilinadi. Bunda qimmatli qog’ozlar javob berishi lozim bo’lgan quyidagi mezonlarga qaraladi: birja savdosiga ruxsat etish shartlari (listing shartlari) ga mos kelish; bitta fond birjasida rasmiy kotirovka qilishga ruxsat etish.

Korxonaning qimmatli qog’ozlar listingiga kiritilishi tavsiya etilayotgan qimmatli qog’ozlar sifati haqida potensial investorlarga aniq tasavvur berishdan iborat. Bozor ishtirokchilari emitentning iqtisodiy rivojlanish istiqbollarini va shu bilan birga uning qimmatli qog’ozlari ishonchliligini baholash imkoniyatlariga ega bo’lishlari lozim.

Qimmatli qog’ozlar bilan birjada savdo qilishga ruxsat etish uchun korxona ishlab chiqarish jarayonlari va boshqaruvining eng muhim sohalarini tahlil qilish zarurligini alohida ta’kidlab o’tish lozim. Bunda tahlil quyidagi axborotlarni umumlashtirish va ishlashga tayanadi: ustav kapitalining miqdori, bitta aksiyaga to’g’ri keladigan daromad, xavf-xatarni baholash, bozorning holati, ishlab chiqarish samaradorligi, to’lov qobiliyati va pul mablag’lari bilan ta’minlanganlik.

Ishlab chiqarish samaradorligini tahlil qilishda birinchi navbatda, xarajat va natijalar nisbati, bu nisbatni bir me’yorda tutib turish va yaxshilash layoqati baholanadi.

Ishlab chiqarish xarajatlari strukturasi batafsil tahlil qilinganidan so’ng asosiy ishlab chiqarish fondlarining faoliyati, material va mehnat resurslari ko’rib chiqiladi.

Boshqaruv samaradorligini baholashda: ishlab chiqarish va moliyaviy muomalalar natijalari puxta tahlil qilinadi; korxona faoliyatini strategik va joriy rejalashtirishning sifati; rejalarning kompleksligi va ular bajarilishining sifati; ichki boshqaruv, moliyaviy, shuningdek tashqi nazorat ham baholanadi. Korxonaning firmalar bilan qo’shilib ketishi, boshqa kompaniyalarni o’ziga qo’shib olish, boshqa firmalarni sotib olish hisobiga kengayish imkoniyatlari ko’rib chiqiladi. Nomoddiy aktivlar, boshqaruv, tashkiliy resurslar, firmaning bozordagi amaliy shuxrati, sotish shaxobchalarini nazorat qilish va shu kabilar alohida baholanadi. Hisobni tahlil qilishda hisob yuritish siyosati, asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarga amortizatsiya hisoblashda qo’llaniladigan metodlar, moddiy qiymatliklarni baholash, daromadlarni aniqlash va boshqalar umumiy tarzda baholanadi. shuningdek, firma moliyaviy ahvolini aks ettirishning to’laligi ko’rib chiqiladi.

Daromadlilikni tahlil qilish korxonaning uzoq kelajakdagi daromadliligini, soliqlarni to’lashda oldingi va keyingi kapitalga to’g’ri keladigan daromadlarni tavsiflaydigan asosiy ko’rsatkichlarni ko’rib chiqishni nazarda tutadi. Inflyatsiya va o’z-o’zini moliyalashtirish imkoniyatlari o’sishining ta’siri baholanadi. Тo’lovga layoqatlilikni tahlil qilish korxona qisqa muddatli va uzoq muddatli qarzlari tarkibini, kreditor qarzlarni o’rganib chiqish, o’z aylanma mablag’larining tarkibi va manbalarining qo’shimcha o’sishini o’rganishdan iborat. Korxona jami qarzlarining o’z kapitaliga nisbati dinamikasi ya’ni kapital strukturasi koeffitsiyentlari; pul mablag’lari va boshqa joriy aktivlarning joriy majburiyatlariga nisbati, ya’ni tez va mutloq likvidlik koeffitsiyentlari aniqlanadi va baholanadi.

Pul mablag’lari bilan ta’minlanganlik korxonaning barcha ehtiyojlarini o’z mablag’lari bilan qondira olish imkonini bildiradi. Bunday imkoniyatni baholash bir necha yillardagi naqd pullar harakati rejasini va hisobotini shuningdek, kapital investitsiyalarga bo’lgan ehtiyojni va boshqalarni tahlil qilish yo’li bilan amalga oshiriladi.

Ko’rinib turibdiki, o’z qimmatli qog’ozlarini birjaga chiqarish haqida qaror qabul qilgan korxona bozorda yaxshi sharoitlarga shuningdek, yaqin kelajakdagi rivojlantirishning aniq strategiyasi, mahsulot ishlab chiqarishning zamonaviy texnologiyasi, ishlab chiqarish va menejmentning yuqori saviyada tashkil etilishiga ega bo’lishi lozim.

Rasmiy ravishda kotirovka qilishga ruxsat etish, korxonada mustaqil auditorlik kompaniyalari tomonidan ishonchliligi tasdiqlangan hisobotlarni taqdim etish bo’yicha ma’lum majburiyatlar bajarilishini va asosiy hisobot ko’rsatkichlarini rasmiy birja byulletenlarida chop etilishini ko’zda tutadi.

Ushbu barcha choralarning qat’iyligi aksiyadorlarni maksimal himoya qilish bilan bog’liq. shuning uchun auditor qimmatli qog’ozlarni inventarizatsiya qilishda ularning emitentlarini va rasmiy birja kotirovkasining mavjudligini puxta tahlil qilishi zarur. Agar korxona mablag’lariga qo’yilgan qimmatli qog’ozlar fond birjalarida muomalada bo’lmasa va bozor kotirovkasiga ega bo’lmasa, u holda auditor bunday qimmatli qog’ozlarni sotib olishda vujudga keladigan xavf-xatarlarni baholashi zarur. Bunda auditor qimmatli qog’ozlarning haqiqiy sotib olish bahosini ularning daromadliligini tahlil qilishda asos bo’ladigan muqobil kursi bilan qiyoslashi zarur. Afsuski, bizning amaliyotimizda daromadlilikni bunday tahlil qilish o’tkazilmayapti. SHuni inobatga olgan holda, qimmatli qog’ozlar bozori rivojlangan mamlakatlar tajribasidan foydalanish mumkin.

Bu quyidagilarni ko’zda tutadi:

soliqlar chegirib tashlanganidan so’ng taqqoslanuvchan, tasodifiy, vaqti-vaqti bilan o’zgarib turmaydigan daromad miqdori aniqlanadi. Bu miqdor bitta aksiyaga hisoblab chiqariladi;

taqqoslanayotgan korxonalar aksiyalari bozorining o’rtacha foydaliligiga yo’naltirilgan foyda multiplikatori hisoblab chiqariladi. Korxonada emitentning moliyaviy hisoboti yo’q bo’lsa, bunday tahlilni o’tkazish imkoni bo’lmaydi. Auditor bu holda birjada kotirovka qilinmagan aksiyalarga investitsiyalar qilish haqida qaror nimaga asosan qabul qilinganligi, korxona rahbariyati va ichki auditorlik xizmati tomonidan hisobotlar va emitentning hozirgi va kelajakdagi moliyaviy holati tahlil qilinganligi bilan ham tanishishi zarur.

Moliyaviy investitsiyalar inflyatsiya sharoitida pul mablag’lari qadrsizlanishining oldini olish, qo’shimcha daromad olish va boshqa korxona faoliyati ustidan nazorat o’rnatish maqsadida amalga oshiriladi.



Auditning maqsadi, vazifalari va manbalari. Moliyaviy investitsiyalar auditining asosiy maqsadi - ular bo’yicha muomalalar qonuniy amalga oshirilganligi, to’g’ri baholanganligi va buxgalteriya hisobida to’g’ri yuritilayotganligini tasdiqlash hamda boshqa aktivlar tekshiruvidagi kabi quyidagilarni ta’minlashdan iborat:

to’liqligi - barcha moliyaviy investitsiyalarning buxgalteriya hisobi va hisobotida to’liq aks ettirilishi, hisobga olinmay qolgan moliyaviy investitsiyalar yo’qligi;

korxona tomonidan sotib olingan qimmatli qog’ozlar va berilgan qarzlarning barchasi buxgalteriya hisobi va hisobotida to’liq aks ettirilishi;

moliyaviy investitsiyalar hisobga olinadigan sintetik schyotlar qoldig’i va oborotlarining tegishli analitik hisob schyotlari qoldiq va oborotlariga mos kelishi;

schyotlar bo’yicha qoldiq va oborotlarning buxgalteriya hisobi registrlaridan Bosh daftarga va buxgalteriya hisobotlariga to’liq hajmda o’tkazilishi;

moliyaviy investitsiyalar kirimi va hisobdan chiqarilish faktlarining barchasi buxgalteriya hisobi va hisobotida aks ettirilishi;

moliyaviy investitsiyalar harakatiga doir barcha muomalalarning buxgalteriya hisobida o’z vaqtida ro’yxatdan o’tkazilishi;

mavjudligi - barcha moliyaviy investitsiyalar karxona uchun ahamiyatli bo’lib, balans tuzish sanasiga mavjud va kelajakda daromad keltiradi;

moliyaviy investitsiyalar mavjudligi belgilangan tartibda o’tkazilgan inventarizatsiya va zarur dastlabki hujjatlar bilan tasdiqlangan;

huquq va majburiyatlar - korxona moliyaviy investitsiyalar uchun tegishli huquqlarga ega va ushbu huquqlar bilan bog’liq xavf-xatar uchun mas’uldir:

buxgalteriya hisobida aks ettirilgan moliyaviy investitsiyalar (qimmatli qog’ozlar va berilgan qarzlar) korxonaga qonun asosida tegishlidir;

buxgalteriya balansida aks ettirilgan qimmatli qog’ozlar korxonaga mulkiy huquq asosida tegishli bo’lib, tegishli huquq talablariga mos shartnomani amalga oshirish natijasida olgan hamda korxona qimmatli qog’ozlar olinganligini tasdiqlovchi barcha zarur guvohliklarga ega;

buxgalteriya hisobi schyotlaridagi barcha yozuvlar amaldagi qonunchilik va me’yoriy hujjatlar talablariga muvofiq rasmiylashtirilgan. Isbotlovchi va dastlabki hujjatlar bilan rasmiylashtirilgan;

moliyaviy investitsiyalarga doir barcha muomalalar amaldagi qonunchilikka zid bo’lmagan munosabatlar sharoitidan kelib chiqadi;

moliyaviy investitsiyalar bilan bog’liq muomalalarni amalga oshirish belgilangan tartibda vakolatli shaxslar tomonidan ruxsat etilganligi;

baholashlar - moliviy investitsiyalar (qimmatli qog’ozlar) buxgalteriya hisobi va hisobotida me’yoriy hujjatlar talablariga muvofiq baholangan;

chet el valyutasidagi qimmatli qog’ozlarni so’mda baholash amaldagi qonunchilik talablariga muvofiq o’tkazilgan;

qimmatli qog’ozlarni sotib olish usuliga ko’ra ularning haqiqiy qiymati me’yoriy hujjatlar talablariga muvofiq shakllantirilgan;

qimmatli qog’ozlar qiymati buxgalteriya hisobotiga kiritish uchun me’yoriy hujjatlar talablariga muvofiq va to’g’ri hisoblab chiqarilgan (bozor bahosi pasayishini hisobga olgan holda);

qimmatli qog’ozlarni sotishdan olingan tushum buxgalteriya hisobida dastlabki hujjatlardagi ma’lumotlarga mos bahoda aks ettirilgan;

aniqligi - moliyaviy investitsiyalarga doir xarajatlar buxgalteriya hisobi qoidalariga muvofiq hisobga olingan, buxgalteriya hisoboti ma’lumotlari sintetik hisob registrlaridagi yozuvlarga mos keladi:

dastlabki hujjatlarda, buxgalteriya hisobi registrlarida, ma’lumotlarni buxgalteriya hisobotlariga o’tkazishda ko’rsatkichlarning arifmetik aniqligiga rioya qilingan;

chet el valyutasida ifodalangan qimmatli qog’ozlarning so’mdagi qiymatini aniqlashda O’zbekiston Respublikasi Markaziy Banki tomonidan belgilangan va muomala sodir bo’lgan kunda amalda bo’lgan chet el valyutasi kursidan foydalanilgan; buxgalteriya hisobotida haqiqiy ma’lumotlar asosida aniqlangan moliyaviy natijalar aks ettirilganligi;

hisob davrining cheklanganligi - moliyaviy investitsiyalarni hisobga qabul qilish va hisobdan chiqarishga doir barcha muomalalar tegishli hisob davrida hisobga olingan;

taqdim qilish va bayon qilish - barcha moliyaviy investitsiyalar to’g’ri turkumlangan va buxgalteriya hisobotida mohiyati ochib berilgan:

moliyaviy investitsiyalar turlari va qaytarish muddatlariga ko’ra turkumlangan;

moliyaviy investitsiyalarni sotish va qaytarish bilan bog’liq daromadlar va xarajatlar moliyaviy natijalar to’g’risidagi hisobotda to’g’ri turkumlangan;

moliyaviy investitsiyalar to’g’risidagi axborotlar buxgalteriya hisobotlariga beriladigan tushuntirishlarda ochib berilgan va h.k.

Belgilangan maqsadga muvofiq, auditor auditorlik tekshiruvining quyidagi asosiy vazifalarini belgilaydi:

barcha hujjatlar o’z vaqtida va to’g’ri rasmiylashtirilganligini aniqlash;

qo’yilmalar to’g’ri baholanganligi va buxgalteriya hisobi to’g’ri yuritilayotganligini tasdiqlash;

moliyaviy investitsiyalar bo’yicha daromadlar to’g’ri va o’z vaqtida hisoblanishi va olinishini aniqlash;

uzoq muddatli va qisqa muddatli moliyaviy investitsiyalar bo’yicha buxgalteriya hisobi ko’rsatkichlari haqiqiyligini tasdiqlash.

Moliyaviy investitsiyalarni auditorlik tekshiruvidan o’tkazish vaqtida hal etiladigan vazifalar quyidagi jadvalda keltirilgan.

1-jadval

Moliyaviy investitsiyalar auditida hal etiladigan vazifalar

Auditorning vazifalari


Тekshiriladigan masalalar

1


2

1. Moliyaviy investitsiyalarni hisobga olish va nazorat kilishning holatini tekshirish.

Korxona aktivlarini moliyaviy kuyilmalar qatoriga olib borishning to’g’riligi.

Muomalalarini hujjatlashtirishni tekshirish.

Moliyaviy investitsiyalarni baholashning to’g’riligi.

Moliyaviy investitsiyalarni inventarizatsiya qilish.

Buxgalteriya hisoboti ko’rsatkichlarining sintetik va analitik hisob ma’lumotlariga mosligi.


2. Moliyaviy investitsiyalar harakatini buxgalteriya hisobida aks ettirishga doir muomalalar sintetik hisobining to’liqligi va to’g’riligi hamda soliq qonunchililiga rioya qilinishini tekshirish.

Moliyaviy investitsiyalar kirimi va hisobdan chiqarilishini sintetik hisob registrlarida aks ettirish.

Qimmatli qog’ozlar analitik hisobini tashkil etish.

Moliyaviy investitsiyalarini hisobdan chiqarishga doir muomalalar bo’yicha soliq qonunchililiga rioya qilinishi.

Qimmatli qog’ozlar qadrsizlanishining oldini olish maqsadida rezerv tashkil etishga doir muomalalarni aks ettirish.

Qarz shartnomasi bo’yicha berilgan mablag’lar hisobi.


3. Moliyaviy investitsiyalariga doir daromadlarining to’liq aks ettirilishi va ularning soliqqa tortilishini tekshirish.

Hisoblangan daromadlarini aks ettirish.

Ushbu muomalalarni soliqqa tortishning to’g’riligini tekshirish.




Do'stlaringiz bilan baham:

1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   41


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa