“Она тили ў?итиш махсус методикаси” номли дарслик


 Yordamchi mehnat ta’limi maktabida savod o‘rgatishning alifbe



Download 0,75 Mb.
Pdf ko'rish
bet8/83
Sana29.12.2021
Hajmi0,75 Mb.
#77395
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   83
Bog'liq
ona tili oqitish metodikasi
7-sinf-OZBEKISTON-TARIXI, 7-sinf-OZBEKISTON-TARIXI, ona tili oqitish metodikasi, ona tili oqitish metodikasi
 
2.3. Yordamchi mehnat ta’limi maktabida savod o‘rgatishning alifbe 
davri 
Reja 
1.Tahlil-tarkib tovush usuli - savod o‘rgatishning asosiy usuli sifatida. 
2.Yordamchi mehnat ta’limi maktabida  Alifbeni o‘qitish bosqichlari 
3. Barcha bosqichlarda tovush-harf ustida ishlash tartibi. 
4.Alifbe davrida ishlatiladigan o‘qituv vositalari. 


 
42 
Birinchi  sinf  dasturining  ikkinchi  bo‘limini  alifbe  davri  tashkil  etadi.  Bu 
davrda o‘quvchilar tovush-harflarni tahlil-tarkib asosidagi usul bilan o‘zlashtiradilar. 
Yordamchi  maktabda  tovush  -harflarni,  bo‘g‘in  hamda  so‘zlarni  o‘rgatish  tartibi 
o‘zbek  tilidagi  tovushlarning  fonetik  hususiyatlari,  ya’ni  hosil  bo‘lish  o‘rni,  usuli, 
talaffuzi,  bo‘g‘inga  birikishi  va  boshqalar  hamda  oligofren  bolalarning 
rivojlanishidagi o‘ziga hos hususiyatlarini hisobga olgan holda belgilanadi.  
Yordamchi maktab 1 sinf o‘quvchilari tovushlarni eshitish yo‘li bilan nutqdan  
ajrata oladigan, ularni aniq va to‘g‘ri talaffuz etadigan, boshqa tovushlardan farqlay 
oladigan bo‘lishi kerak.  
Har  bir  harf  yordamchi  maktabda    quyidagi  tartibda  o‘rgatilishi  maqsadga 
muvofiqdir:  
1.Gap  tuzib,  uning  ichidan  o‘rganiladigan  harf  ishtirokidagi  so‘zni  ajratib 
olish; 
2. so‘z ichidan tovushni ajratib olish va uning o‘rnini aniqlash;  
3.  tovushning  artikulatsiyasi,  ya’ni  qanday  talaffuz  etilishi  (havo  oqimi 
qanday chiqadi, lablar qay holatda, til uchi qayerda turibdi, un paychalari tebranishi 
yoki tebranmasligi) aniqlanadi;  
4.bir necha so‘z, bo‘g‘in ichidan tovushni ajratib olish, o‘rnini aniqlash; 
5.tovushning yozuvdagi belgisi -harf shakli bilan tanishtirish;  
6.tovush va harfni solishtirish;  
7.harfni avval yopiq, so‘ngra ochiq bo‘g‘inlarda qo‘shib, bir nafas chiqarishda 
o‘qish. 
  
Ongli  bo‘g‘inlab  o‘qishga  o‘rgatish  maqsadida  rasmlar  ustida  ishlash,  alifbe 
darsligidagi  har  bir  betni  to‘g‘ri  o‘qish  ishlari  olib  boriladi.  Savod  o‘rgatish 
qiyinligini inobatga olib, ishni soddadan murakkabga qarab tashkil etish muhimdir. 
 
Yozuv  darslarida  dastlab  to‘g‘ri  tayoqchalar,  ilmoq,  oval  va  shular 
ishtirokidagi  hoshiyalarni  yozishga  odat  qilib,  so‘ngra  harf  elementlari,  bosh  va 
kichik harflar bilan tanishtiriladi. 


 
43 
Yordamchi  mehnat  ta’limi  maktabida  savod  o‘rgatish  darslarida  kesma 
harflar,  bo‘g‘inlar,  harflar  terish  tahtasi,  bo‘g‘in,  so‘z  jadvallari,  shartli  belgilar 
doimiy ravishda ishlatilishi shart. 
 
Nutq  o‘stirish  jarayonida  ertak,  she’r,  topishmoq,  tez  aytishlar  ustida  ishlab, 
o‘quvchilarning  hotirasini  o‘stirish,  yod  oldirish,  kichik  hajmdagi  asarlarni 
sahnalashtirish mashg‘ulotlari uyushtiriladi. 
     Yordamchi  maktabda  savod  o‘rgatish  darslarida  tilga  oid  materiallarni  tahlil 
qilishga  o‘rgatish  orqali  o‘quvchilarning  aqliy  va  nutqiy  qobiliyati  o‘stiriladi. 
O‘quvchilar  so‘zning  fonetik    tuzilishi,  so‘zni  bo‘g‘inlarga  bo‘lish,  ma’noli 
qismlarga  ajratish,  ayrim  so‘z  turkumlari  va  ularning  muhim  belgilari        bilan 
tanishadilar,  gap  va  gap  bo‘lakliri  haqida  ma’lumot  oladilar,    mahsus  mavzularga 
aloqador    imlo  va  tinish  belgilari  qoidalarini  o‘rganadilar.  Dasturda  o‘quvchilarni 
so‘zning leksik  ma’nosi,  ko‘p  ma’noli,  ma’no  jihatidan  bir-biriga  yaqin  ma’nodosh 
so‘zlar  bilan  tanishtirishga  alohida  e’tibor  beriladi.  Shu  bilan  birga  o‘quvchilarda 
nutqni  tinglash      iqtidori  o‘stiriladi,  adabiy  tilda  muloqatda  bo‘lish  ko‘nikmalari 
hosil  qilinadi,  tilning  asosiy  belgilariga  –tovush,  so‘z,  gapga    ongli  munosabatda  
bo‘lishga  o‘rgatiladi.  Aqli  zaiif    o‘quvchilarda  kuzatiladigan  fonetiko-fonematik 
harakterdagi nuqsonlar, nutqning umumiy rivojlanishi va grammatik komponentdagi 
nuqsonlar  savodni  o‘zlashtirilishini  ancha  qiyinlashtiradi.  Shuni  hisobga  olib, 
“Yordamchi    maktablar  uchun  ona  tili,  o‘qish  va  nutq  o‘stirish”  dasturida  barcha 
sinflarda  tovush-harflarni  tahlil  qilish  ,  lug‘at  ustida  olib  boriladigan  ishlarga  juda 
katta  e’tibor  berilgan.  O‘quvchilar  tovushlarni  idrok  etish  va  talaffuz  qilishga,  bir 
biridan  ajratish,    analiz  va  sintez  qilishga,  ovozning  kuchayishi  va  pasayishini  
nazorat  qilishga,  pauza  qilishga  urganadilar,    unli  va  undosh,  jarangli  va  jarangsiz 
tovushlarni    farqlashga  o‘rganadilar.  Dasturning  savod  o‘rgatish  bo‘limida  
o‘quvchilar  nutq  tovushlarini    eshitib  va  talaffuz  qilib,  ularni  bir  biridan  farq 
qiladigan  holatlarni,  adabiy  til  talaffuzi  qoidalarini    o‘rganadilar.  So‘zni  fonetik  va 
morfologik tahlil qilishga asoslanuvchi imlo qoidalarini   o‘zlashtirgan holda hatosiz 
yozish  ko‘nikma  va  malakalarini  hosil  qilish  ishlariga  ham  dasturda    alohida  o‘rin 
ajratilgan.  Amaliy  mashqlar  asosida  o‘quvchilar  buyum  va  narsalarning  nomi, 


 
44 
harakati, sifatini  bildiradigan so‘zlarni o‘zlashtirib oladilar. So‘z voqelikdagi buyum 
yoki  hodisani  ifodalab,  ma’no  bildirishini,  gap  tarkibida,  ayniqsa,  bog‘lanishli 
matnlarda  yangi-yangi  ma’no  kasb  etilishi  mumkinligini,  shakl  jihatdan    turlicha  
bo‘lgan so‘zlar  bir hil  yoki yaqin ma’no bildirishini, shuningdek, ba’zi so‘zlarning 
ma’no  jihatidan  bir-biriga  qarama-qarshi  bo‘lishini  o‘rganadilar,  fikrni  anniq 
ifodalash  uchun  ma’no    jihatidan  mos  so‘zni    tanlash  zarurligini  anglab  oladilar. 
Leksik  mashqlar birinchi sinfdanoq boshlanib, muntazam ravishda  izchillik  bilan 
mantiqiy mashqlar bilan qo‘shib olib  boriladi. Yordamchi maktab o‘quvchilarining 
bog‘lanishli  og‘zaki  va  yozma  nutqini    o‘stirish  ishlari  debil    bolaning  o‘ziga  hos 
hususiyatlarini  hisobga  olgan  holda  belgilangan.  Tovush  va  so‘zlarni  aniq,  to‘g‘ri 
talaffuz  etishga  va  yozishga,  lug‘atni  boyitish,  nutqni  grammatik  tomondan  to‘g‘ri 
ifodalash, o‘z fikrlarini og‘zaki va yozma shaklda  bayon etishga o‘rgatishga alohida 
e’tibor  berilgan.  Buning  uchun    savolga  javob  qaytarish,  rasmlar  tagiga  yozish, 
berilgan  so‘zlardan  gap  tuzish  kabi  va  boshqa  turdagi  ishlar    uyushtirilishi  tavsiya 
etilgan. 
Yordamchi maktabda alifbe davrida tovush va harflar soddadan murakkabga qarab 
to‘rt bosqich bo‘yicha  o‘rgatiladi.  

Download 0,75 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   83




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
axborot texnologiyalari
ta’lim vazirligi
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
guruh talabasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
toshkent davlat
tashkil etish
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
bilan ishlash
O'zbekiston respublikasi
matematika fakulteti
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
ta’limi vazirligi
fanining predmeti
saqlash vazirligi
moliya instituti
haqida umumiy
pedagogika universiteti
fanlar fakulteti
fanidan tayyorlagan
umumiy o’rta
samarqand davlat
ishlab chiqarish
fanidan mustaqil
Toshkent axborot
universiteti fizika
fizika matematika
uzbekistan coronavirus
Darsning maqsadi
sinflar uchun
Buxoro davlat
coronavirus covid
Samarqand davlat
koronavirus covid
sog'liqni saqlash