Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti q



Download 1.06 Mb.
Pdf ko'rish
bet28/65
Sana13.05.2020
Hajmi1.06 Mb.
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   65
Uchinchi  blokda  –  talabalarning  mustaqil  ishlarni  bajarishga 

tayyorgarligini  (kutubxonada  ishlash  malakasi,  kompyuter  texnikasini  ishlata 

bilish,  konspekt  yoza  bilish  sohasidagi  bilim  va  malakalar,  darsga  tayyorlanish 

jarayonida  yangi  ma’lumotlar  izlash  tashabbuskorligi)ni  hosil  qilish  bilan 

bog‘liq  savollar  va  topshiriqlar.  Shuningdek,  talabalar  mustaqil  ishlariga 

o‘qituvchilarning  rahbarlik  qilish  xususiyatlari  (mustaqil  ishni  o‘tkazishga 

yo‘naltirilgan  topshiriqning  doimiyligi  va  samaradorligi,  topshiriqning  asosiy 

turi,  kurs  materiallari  bo‘yicha  ijodiy  masalalar,  o‘qituvchining  mustaqil 

topshiriqni  bajarilishini  tekshirish  xususiyatlari)ni  aniqlashga  yo‘naltirilgan 

savollar tashkil etadi. 

So‘rovnomada  Nizomiy  nomidagi  Toshkent  davlat  pedagogika 

universitetining  tasviriy  san’at  va  muxandislik  grafikasi  bakalavriat  ta’lim 

yo‘nalishining  birinchi  bosqich  talabalari  ishtirok  etdi.  Mustaqil  ta’lim 

xususiyatlarini  baholashda  ob’ektivlikka  erishish  uchun  javoblar  anonim  holda 

berildi. Olingan materiallarni tahlil qilishda foydalanish zaruriyati tufayli talaba 

javoblar  varaqasida  oliy  o‘quv  yurtiga  qaysi  o‘rta  ta’lim  muassasasi  (o‘rta 

umumta’lim maktabi, akademik litsey, san’at maktabi yoki kasb-hunar kolleji)ni 

tugallaganligini, albatta, qayd etdi.  

Olingan  natijalar  (1-blok  bo‘yicha)  guvohlik  beradiki,  talabalarning 

yarmidan ko‘prog‘i (63%) fiziologik xususiyati sababli (ota-onasi tasviriy san’at 

va  chizmachilik  o‘qituvchisi,  bezakchi-rassom,  arxitektor,  dizayner  duradgor-

usta, haykaltarosh va h.k. kasbdagilar), ya’ni rasm chizishga yoshlikdan qiziqish 

bo‘lganligi, bir qism (24%) talabalar tasodifiy sabablar (ijodiy imtihon va undan 

yuqori  ball  olish  imkoniyati  mavjudligi)  va  qolgan  13%  talabalar  pedagogik 

faoliyatiga kuchli ishtiyoqda bo‘lib, tasviriy san’atni rassom faoliyatining asosi 

deb bilgan va bu fanni chuqur o‘zlashtirganlar, ya’ni bu faoliyatni chuqur idrok 

etuvchi talabalar tashkil etdi. 

Ikkinchi  blok  savolnomalari  natijalarini  tahlil  qilish  tasdiqlamoqdaki, 

auditoriya darslari (ma’ruza, amaliy mashg‘ulot)ga etarli darajada qatnashganda 

talabalar  mustaqil  ish  bilan  etarli  darajada  shug‘ullanmaydilar.  Respodentlar 



28 

 

javobi ko‘rsatmoqdaki, auditoriyadan tashqari tizimli mustaqil ish bilan doimiy 



ravishda  faqat  43%  respodentlar  shug‘ullanishar  ekan.  Bu  ish  uchun  12% 

talabalar  kuniga  1-2  soat,  34%  respodentlar  esa  1  soatdan  kamroq  vaqt  sarflar 

ekan.  Doimiy  ravishda,  asosan  amaliy  darslarga  tayyorlanishda,  shuningdek, 

sinov  vaqtida  auditoriyadan  tashqari  mustaqil  ishlar  bilan  61%  talabalar 

shug‘ulanishadi.  Mustaqil  ishlar  intensivligi  o‘quv  yarim  yilligi  (semestri) 

oxirida,  ya’ni  sinov  davrida  oshadi.  Yakuniy  sinov  davrida  aksariyat  (86%) 

talabalar kuniga 8 soatdan ko‘proq shug‘ulanadi. 

Mustaqil  ta’lim  olish  talabalar  tomonidan  aksariyat  hollarda  o‘quv-

uslubiy qo‘llanmalar va ma’ruza matnlaridan foydalanish asosida uy, yotoqxona 

sharoitida (74%) olib boriladi. Ma’lum bir qism (26%) talabalar esa o‘quv yurti 

o‘quv zallarida shug‘ullanadilar. 

Ko‘pchilik  hollarda  talabalar  mustaqil  ta’lim  olish  sharoitidan  qoniqmas 

ekan:  oliy  ta’lim  muassasasi  axborot-resurs  markazi  fondi  (70-80%  atrofida), 

darslik,  o‘quv  qo‘llanmalar,  ilmiy-uslubiy  adabiyotlar  bilan  ta’minlanganlik 

(65%  talabalar).  Bu  esa,  afsuski,  o‘quv-uslubiy  materiallar  nashr  etish  ishlarini 

jadallashtirish an’anasi o‘sganligiga qaramay hozirgi vaqtda darsliklar va o‘quv 

qo‘llanmalarining,  kompyuter  o‘quv-muloqot  dasturlarining  etarli  darajada 

ishlab chiqilmaganligi bilan bog‘liqdir. 

Shunisi  e’tiborga  molikki,  “Siz  auditoriyadan  tashqari  mustaqil  ish 

deganda  nimani  tushunasiz?  -  degan  savolga  javoblarning  46  %  ma’ruza 

konspekti  va  adabiyotlar  bilan  ishlash  -  deb  javob  bergan  bo‘lsalar,  37  % 

talabalar  begonalar  yordamisiz  mustaqil  ishlarni  bajarish  deganlar.  17  % 

respodentlar esa bu savolga javob berishga qiyinchilik his qilgan. 

Olingan natijalarni tahlil qilish tasdiqlamoqdaki, aksariyat hollarda 1 kurs 

talabalari auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarni bajarish sohasi bo‘yicha etarli 

bilim  va  malakalarni  egallamaganlar.  Kechagi  maktab o‘quvchilari  aftidan  oliy 

maktabda o‘qishning tashkiliy xususiyatlarini noto‘g‘ri baholaydilar. Ma’lum bir 

qismi  ma’ruza  konspekti  bilan  ishlashni  uddalay  olmaydi,  qiziqqan  muammo 

bo‘yicha adabiyotlarni mustaqil topish va o‘rganishni bilmaydilar. 



29 

 

Tadqiqotda  talabalarning  auditoriyadan  tashqari  mustaqil  ishlarni 



bajarishga moyilligini o‘rganish muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. Ularning fikriga 

qaraganda  auditoriyadan  tashqari  mustaqil  ish  uchun  shart-sharoit  yaratilgan 

bo‘lsa quyidagi hollarda zarurdir: 

 



ma’lum muammoga o‘ta qiziqish bo‘lganda (34% respodentlar), 

     alohida  fanlar  bo‘yicha  ma’lumotlarni  kengaytirish  va  bilimlarni 



chuqurlashtirishga qiziqish bo‘lganda (26% respodentlar), 

 



o‘qituvchi  topshirig‘ini  bajarishda,  oraliq  va  yakuniy  nazoratga 

tayyorlanishda (40% respodentlar). 

Bironta  ham  talaba  qayd  etmadiki,  faqat  auditoriya  darslariga  qatnashish 

mutaxassislar  tayyorlashni  etarli  darajada  ta’minlaydi,  deb.  Ular  auditoriyadan 

tashqari faol mustaqil ishlar zarurligini ta’kidlashdi. 

Uchinchi blok savollaridan biri “Auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarni 

bajarishda qanday qiyinchilik sezayapsiz?” - degan savolga javoblarda talabalar 

quyidagilarni qayd etdilar: 

  mustaqil ishni bajarishda malakaning etishmasligi (48% talabalar), 



  vaqtning etishmasligi (12 % talabalar), 

  auditoriyadan  tashqari  mustaqil  ishlarni  tashkil  etish  uchun  sharoitga 



ega emasligi (16 % talabalar). 

  bir  qancha  talabalar  (24%  talabalar)  auditoriyadan  tashqari  mustaqil 



ishlarni bajarishda hech qanday qiyinchilik his etmaydilar. 

Mustaqil  ishlarni  faollashtirish  zarur  va  muhim,  u  professional 

tayyorgarlikni oshiradi - deb hisoblaydilar talabalar. Bu haqda ulardagi moyillik 

(motiv)  turlicha. 56%  respodentlar  faqat  yakuniy  nazoratlarni  yaxshi  topshirish 

niyatida,  44%  i  esa  savodxon,  ijodkor,  tashabbuskor  mutaxassis  bo‘lish 

tarafdori. 

Talabalarning  o‘quv  faoliyatini  tashkil  etish  ularda  mustaqillikni 

rivojlantirishga  qaratilmog‘i  lozim.  Auditoriyadan  tashqari  mustaqil  ishlarni 

faollashtirishga  ta’sir  etuvchi  omillarni  o‘rganish  uchun  “xalaqit  beruvchi 

omillar”dan  foydalanildi.  Auditoriyadan  tashqari  mustaqil  ishlarni  tashkil 




30 

 

etishda u yoki bu omillarning qay darajada xalaqit berishini baholashga talabalar 



taklifi bo‘yicha yondoshildi. 

Mustaqil  ta’lim  olishga  xalaqit  beruvchi  omillarni  o‘rganish  ko‘rsatdiki  

(1.1-jadval),  birinchi  o‘rinda  kafedra  o‘qituvchilari  tomonidan  ishlab  chiqilgan 

talabalarning mustaqil ishlarini baholashda yagona talab, me’yor va mezonning 

yo‘qligi namoyon bo‘ldi (eng yuqori o‘rtacha ballni egalladi - 4.97 ball (7 ballik 

shkala  bo‘yicha).  Bevosita  o‘qituvchi  faoliyati  bilan  bog‘liq  omil  (kafedra 

o‘qituvchilari  o‘rtasida  o‘quv  ishi  hajmining  me’yorda  taqsimlanmaganlik) 

yuqori  o‘rinlardan  birini  egalladi.  Bu  omil  o‘rtacha  4,70  ball  bilan  ikkinchi 

o‘rinni ishg‘ol qildi. 

          Mustaqil  dars,  binobarin,  auditoriyadan  tashqari  mustaqil  ishni 

faollashtirish,  Shuningdek,  o‘quv  yuklamasining  teng  taqsimlanmaganligi 

“xalaqit qiladi” (4,46–5-o‘rin), o‘quv nazoratining davomiy emasligi (3,13  – 9 

o‘rin).  

Talabalar shaxsiy faoliyati bilan bog‘liq omillar quyidagicha taqsimlandi: 

topshiriqning  o‘z  vaqtida  bajarilmasligi  (4,65–3  o‘rin),  ma’ruzani  o‘z  vaqtida 

takrorlamaslik  (4,47–4-o‘rin),  mustaqil  dars  uchun  vaqtni  rejalashtira  bilmaslik 

(4,31–6  o‘rin),  konspektlashtirish  ko‘nikmasini  yomon  egallaganlik  (3,87–7 

o‘rin), o‘z ishini nazorat qilabilmaslik (3,50 – 8 o‘rin).

 

Olingan natijalar quyidagi 1.1-jadvalda aks etdi: 



1.1-jadval. 


Download 1.06 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   65




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
davlat pedagogika
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
guruh talabasi
ta’limi vazirligi
nomidagi samarqand
toshkent axborot
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
Toshkent davlat
vazirligi toshkent
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
matematika fakulteti
pedagogika universiteti
таълим вазирлиги
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
махсус таълим
bilan ishlash
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
umumiy o’rta
haqida umumiy
Buxoro davlat
fanining predmeti
fizika matematika
universiteti fizika
malakasini oshirish
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
davlat sharqshunoslik
jizzax davlat