Nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti fizika-matematika fakulteti


I.5.2.  Kengayish boshida Koinot qanday bo‘lgan



Download 0.75 Mb.
Pdf ko'rish
bet20/51
Sana13.05.2020
Hajmi0.75 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   51
I.5.2.  Kengayish boshida Koinot qanday bo‘lgan 

 

 

Koinot  kengaygan  sari  elementar  hajm  masshtab  faktorlari  (R(t))  ning 



kubiga  proporsional  ravishda  kattalasha  boradi.  Shuning  uchun  ixtiyoriy  vaqt 

momenti (t)da modda zichligi 

                                      

)

(



)

(

)



(

3

0



t

R

t

t

модда



.                               (6) 

t

0

-kuzatish (hozirgi) momentiga mos keladi. Birlik hajmdagi fotonlar soni shunday 



qonun  bo‘yicha  o‘zgarib  boradi.  Energiya  zichligi  esa  hajm  (R

3

(t))  o‘zgargani 

uchun ham kengayish (R(t)) ro‘y berayotgani uchun  

 

                                     



)

(

4



2

t

R

B

c

u



                                  (6) 

masshtab faktorining to‘rtinchi darajasiga teskari proporsional tarzda o‘zgaradi. Bu 

yerda – doimiy miqdor. Koinot kengayishning boshida R(t)



0, zichlik 



(t) juda 

yuqori bo‘lgan. Bu davrda nurlanish energiyasi zichligi  muhim rol o‘ynagan. Agar 

(6) formulaning o‘ng tomonidagi uchinchi va to‘rtinchi hadlarni hisobga olmasak u 

holda tenglama yechimi  

2

1



4

1

2



3

32

)



(

t

c

GB

t

R







ko‘rinishda bo‘ladi. U holda nurlanish zichligi  

                         

3

5



2

2

10



5

.

4



32

2

4







см

г

Gt

c



.                    (6..) 

Bu  bog’lanishga  asoslanib  kengayayotgan  Koinotda  temperaturani  o‘zgarish 

qonunini topish mumkin. 



 

28 


                            

t

K

t

Ga

c

T

R

10

4



1

2

10



4

,

3



32

3









.                      (6..) 

 

Yuqorida  keltirilganlardan  ko‘rinib  turiptiki  kengayish  jarayonida  vaqt 



bo‘yicha  modda  zichligi 

2

3



)

(





t

t

модда

  nuriy  energiya  zichligiga 



нурл

~t



-3/2 

qaraganda sekinroq o‘zgaradi.  

 

Hozirgi 


zamonda 



modda



(t

0

)=10

3



nur



(t

0

). 

Bu 


munosabatlardan 



modda



(t

0

)=



nur



(t

0

)  bo‘lgan  paytni  topish  mumkin.  U  t

modda 



10



5

  yil.  Yuqoridagi 

formulalarda    t



0  da  T  va 

  cheksiz  katta  bo‘ladi.  Bu  holat  singulyarlik  deb 



ataladi. 

 

Singulyarlik yaqinida klassik gravitatsion maydon uchun yuqorida yozilgan 



tenglama  yechimlarini  qo‘llab  bo‘lmaydi  u  yerda  gravitatsion  maydonning  kvant 

xususiyatlari  namoyon  bo‘ladi.  Singulyarlikni  mavjudligi  koinot  rivojlanishi  vaqt 

bo‘yicha chegaralangan degan xulosaga olib keladi va Koinot «yoshi» ni belgilaydi  







h



t

3

2



0

:  Bu  holda  Koinot  yoshi  bilan  birga  uning  o‘lchamini  ham  ko‘rsatish 

mumkin, u ct

 ga teng bo‘ladi. Bu o‘lcham t



0

 vaqtda ya’ni hozirgi paytda fazoning 

kuzatish  mumkin  bo‘lgan  sohasi  chegarasigacha  (kosmologik  gorizontgacha 

masofani) belgilaydi. Bu soha vaqt o‘tishi bilan kattalasha boradi. Hozirgi kunda 



r=ct

0



h

c



4000  Mps    (N=74  km/s



Mps)  va  astronomik  kuzatishlar  (reliktiv 

nurlanish  ham  shu  jumladan  )  kuzatish  mumkin  bo‘lgan  bu  fazoning  yarmidan 

ko‘pini  o‘zlashtirdi.  Shunday  qilib  r

g

=ct

0

  –  koinot  chegarasi,  kuzatilishi  mumkin 

bo‘lgan soha chegarasi yoki hodisalar gorizonti. Bu chegara ortidagi jarayonlarni 

biz  kuzata  olmaymiz.  Relektiv  nurlanishning  yuqori  darajada  izotropligi  va  katta 

koinotni bir jinsliligi r



r



g

 da ham bu xususiyat saqlanib qoladi degan xulosaga olib 

keladi.  Bu  bir-biri  bilan  fizik  bog‘liq  bo‘lmagan  sohalar  r



r



g

  va  r



r

g 

da  qanday 

qilib  bir xil  temperatura va  zichlik  ro‘y  beradi degan savolni ko‘ndalang  qo‘yadi. 

Nega  Koinot  modda  va  antimoddaga  ko‘ra  assimetrik  tarkib  topgan,  nega  bitta 

zarraga (nuklonga) 10

9

 ta foton to‘g’ri keladi, nega Koinotda materiya zichligi (






 

29 


kritik  zichlikka 







G



H

кр



8

3

2



va  fazo  esa  Evklid  fazoga  juda  yaqin  va  nega 

dastlabki  bir  jinsli  Koinotda  keyinchalik  modda  taqsimotida  notekisliklar  paydo 

bo‘ldi.Bu muammolar koinot nazariyasi oldida turar edi va ular elementar zarralar 

fizikasi 

yutuqlari, 

elektromagnit, 

kuchsiz 

 

va 



kuchli 

bog’lanishlar 

nazariyasini(buyuk birlashuv) yaratilishi tufayli o‘z yechimini topdi. Bu nazariyaga 

ko‘ra    T=10



28

  K  da  o‘ta  og’ir  zarralar,  masalan  x-bezaklar  (m=10

15

m

p

)  hosil 

bo‘ladilar, shu bilan singulyarlik muammosi ham bartaraf etildi. 

Boshlanishga yaqinlashgani sari fizik doimiyliklar yorug’lik tezligi (s), gravitatsion 

(G)  va  Plank  (h)  doimiliklaridan  ayrim  (plank)  birliklar  (uzunlik-  l

,  vaqt-  t



,  


massa- m

P

 va zichlik-



R

) ni chiqarish mumkin. 

 

                               



,

10

3



,

5

44



5

c

c

Gh

c

lp

t

p





 

 

93



2

5

3



5

10

5



,

10

2



,

2









h

G

c

l

m

г

G

ch

m

p

p

p

p

, g/sm



3

 

Yuqoridagi    tenglamalar  yechimi  koinot  kengayishini  t=10



-44 

chi  sekunddan 

ya’ni plank erasidan boshlab tasvirlaydi deb hisoblanar edi. Hozirgi paytda Koinot 

kengayishi boshi t



F



10



-35

c da deb hisoblanadi. Bu holatgacha Koinot  «shishgan» 

va unda bosim manfiy bo‘lgan va t

dan


     

t



gacha bo‘lgan vaqt oralig’i inflyatsion 

davr  deb  ataladi  bu  davr  mobaynida  masshtab  faktorini  o‘zgarishi  de-Sitter 

modeliga  mos  keladi  va  singulyarlik  bartaraf    etiladi.  t

t



F

  dan  boshlab  Koinot 

kengayishini  fridman  modellaridan  biri  masalan,  pulsatsiyalanuvchi  model, 

yordamida tasvirlash mumkin.  

 

Koinotning  shishishi  natijasida  zarralar  va  antizaralar  «tug’ilishi» 



boshlanadi.  Bungacha  Koinot  fizik  vakum  xususiyatlariga  ega  bo‘lgan  zarralar 

(antizarralar) virtual  bo‘lganlar. t=10



-35

 c  da  T=10

28

 K bo‘lgan va shundan keyin  

X-bozonlar  va  ularga  mos  keladigan  antizarralar  (



X

)  ning  parchalanishi 

boshlanadi,natijada protonlar va neytronlar, elektronlar va neytrino hosil bo‘ladi.    

,

10



6

.

1



33

3

cm



C

Gh

l

p






 

30 


 

Bu  zarra  (X-ba’zan)  larning  parchalanish  ehtimoli  biroz      farq  qiladi,  shu 

tufayli  Koinotda  modda  va  antimodda  miqdori  har  xil  bo‘lib  qolgan.  Koinotni 

kengayishi  jarayonida  zarralar  va  antizarralarni  o‘zaro  antigilyatsiyasi  (qo‘shilib 

yonishi  va  energiyaga  aylanishi)  boshlangan  va  natijada  fotonlar  soni 

nuklonlarnikidan 10

9

 marta ko‘payib ketgan.  



 


Download 0.75 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   51




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
guruh talabasi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika universiteti
matematika fakulteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
bilan ishlash
махсус таълим
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
fanining predmeti
Buxoro davlat
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
tabiiy fanlar