Muhammad yusuf – erk kuychisi o, ota makonim, Onajon o‘lkam



Download 22.7 Kb.
Sana12.01.2017
Hajmi22.7 Kb.
MUHAMMAD YUSUF – ERK KUYCHISI

O, ota makonim,

Onajon o‘lkam,

O‘zbekiston, jonim to‘shay soyangga.

Senday mehribon yo‘q,

Seningdek ko‘rkam,

Rimni alishmasman bedapoyangga.

O‘zbek adabiyoti go‘zal bir chamanzorki, unda gul ko‘p, chechaklar bisyor. Bu bo‘stonda bir-biriga o‘xshamaydigan, bir-birini takrorlamaydigan dilbar shoirlarning qalb tuhfasi bo‘lmish she`rlari ifor yanglig‘ taraladi.

Xalq dardini baralla  aytgan, yurtga muhabbatini betakror misralar bilan ta`rif eta olgan ijodkor, xalqimizning ardoqli farzandi, O‘zbekiston xalq shoiri Muhammad Yusuf mislsiz iste`dod sohibi edi. O‘zbekiston Qahramoni Ozod Sharafuddinov Muhammad Yusufga shunday ta`rif bergan edilar: "Muhammadjon kamdan-kam tug‘iladigan iste`dod egasi bo‘lish bilan birga, kamdan-kam shoirda uchraydigan xislat egasi – shuhratdan qochadigan kamsuqum inson edi. U shuhratning emas, shuhrat uning ortidan quvib yurardi".

Yurtimizning istiqlolga yuz tutgani shoir ijodida tub burilish yasadi, yangi ufqlarni ochdi. Muhammad Yusufning millat va yurt istiqboli sharafiga bitgan go‘zal she`rlari samimiyligi va soddaligi, badiiy mukammalligi bilan millionlab insonlar qalbida aks sado berdi. Uning  "Vatanim" she`ri chinakam she`riyat yurtni qanday kuylamog‘i lozimligini isbotlagan shoh asar bo‘lib qoldi desak, aslo mubolag‘a bo‘lmaydi. Menimcha, shoirning bu she`ri matni asosida yaratilgan qo‘shiqni eshitmagan, zavq ila tinglamagan inson topilmasa kerak.

Aslini olganda, moziyda yuz bergan voqealarni eslab, ulug‘ ajdodlarimiz nomini birma-bir sanab, ularga hamd-u sanolar  aytish tarzida yozilgan she`rlar nihoyatda ko‘p. Ularning deyarli barchasida Manguberdi, Amir Temur, Alisher Navoiy, Bobur, Cho‘lpon, Fitratlar tilga olinadi, hammaga ma`lum shoirona ta`riflar bilan ulug‘lanadi. Tan olish kerak, biroq ularning hammasi ham Muhammad Yusuf  ijodi singari mashhur bo‘la olmadi.

Shoir  Vatandan tuygan mehrini ona mehriga qiyos etadi. Agar yurt "o‘g‘lim" desa, har qanday qiyinchilikka tayyorligini aytadi, "padarkushdan pana qilib Ulug‘bekni quchgisi" keladi. Bobur, Alisher Navoiy, Ulug‘bek kabi ismlar bag‘rida xalq, millat fazilatlarini mujassam qilib, xalq tarixini, uning eng achchiq va zafarli kunlarini ko‘z o‘ngidan birma-bir o‘tkazadi. U mustaqil Vatanni qutlar ekan, haqli ravishda xalq nomidan tashakkur bildiradi.

Ha, Muhammad Yusuf chinakam xalqparvar, yurtsevar shoir edi. Uning zavol bilmas she`riyatini mukammal o‘rganish, yod olish biz o‘quvchilarning burchimiz sanaladi.

 

Aziz tengdoshim, biz ham shoir yozishga ulgura olmagan  she`r-u dostonlarni yozib, she`riyatning nurli yo‘lida Muhammad Yusuf ijodining davomchisi bo‘laylik, uning pok ruhini shod aylaylik!  



I. Mavzu : Muhammad Yusuf hayoti va ijodi.

II.Maqsad : -o’quvchilarga Muhammad Yusuf hayoti va ijodi haqida ma’lumot

berish;


-o’quvchilarni o’zbek adabiyotiga qiziqish ruhida tarbiyalash;

-o’quvchilarda milliy adabiyotimizga nisbatan faxr tuyg’ularini

rivojlantirish.

III.Jihoz: Darslik , M. Yusuf rasmlari ..

M.Yusuf zamondoshlari rasmlari.



IV.Darsning uslubi: suhbat, munozara .

V. Darsning borishi:

1. Tashkiliy qism. Sinf tozaligi va o’quvchilarning darsga tayyorgarliklarini kuzatish. O’tilgan mavzuni eslash uy vazifalarini tahlil qilish.O’quvchilar diqqatini yangi mavzuga jalb qilish maqsadida ularga savollar bilan murojaat qilish:

- O’zbek adabiyoti deganda sizning ko’z oldingizga qaysi adiblar keladi?

- Muhammad Yusuf qaysi adiblar bilan zamondosh bo’lgan ?

-Muhammad Yusuf haqida gap ketganda yana qaysi adiblar eslanadi?

-Muhammad Yusufni qaysi she’rlari orqali taniysiz, yaxshi ko’rasiz?

2. O’quvchilar fikrlari umumlashtiriladi va adibning hayoti va ijodiga taalluqli ma’lumotlar bilan tanishtiriladi. Bunda avval o’quvchilar bilgan ma’lumotlarni aytadilar, so’ngra darslikdagi va qo’shimcha ma’lumotlar asosida ularning fikrlari umumlashtiriladi:

Muhammad Yusuf 1954- yil 26-aprelda Andijon viloyatining Marhamat tumanidagi Qovunch Nechun qulluq qilmay Andijonga men-

qishlog’ida tug’ilgan. Uning oilasi oddiy mehnatkash, zahmatkash odamlar oilasida tug’ilgan.Shoir o’z bolaligi o’tgan qishloqni keyinchalik hayajon bilan eslab :



Nechun qulluq qilmay Andijonga men-

Shu yurtda tug’ildim , shu yurtda o’sdim.

Ag’ar do’stim bo’lsa, bitta u do’stim-

Nechun qulluq qilmay Andijonga men!..

deb yozadi bir she’rida.

O’rta maktabni tugatgach Muhammad Yusuf Toshkentdagi Rus tili va adabiyot institutiga o’qishga kiradiva uni 1978-yilda tugatadi. Uning dastlabki she’rlaridan namunalar1976-yilda “O’zbekiston adabiyoti va san’ati” gazetasida chop etiladi.

Bu paytlar o’zbek adabiyoti yangi yuksalish pog’onasiga ko’tarilgan,Shavkat Rahmon, Usmon Azim, Xurshid Davron kabi ko’plab iste’dodlar orasida o’ziga xos ijodiy kurash maydoniga aylangan edi. Bu kurash maydoniga dadil kirib boorish, o’ziga mos o’rinni egallash oson ish emas edi. Bu ishning uddasidan chiqaolgan, adabiy jamoatchilik nazarini o’z tomoniga qarata oigan shoirlardan biri Muhammad Yusuf edi. (Shoirning vafoti munosabati bilan Prezidentning Shoirning onasiga yo`llagan maktubi o`qib o`tiladi. )

Muhammad Yusuf she’riyatning turli yo’nalishlarida esda qolarli asarlar yaratayotgan qalamkash do’stlari , ustozlari orasida o’zini shoir sifatida isbot qilishga astoydil harakat qildi:

Shoir shunday ko’pki , ularga yer tor,

Hammasi mashhur va hammasi nomdor,

Ulug’vor , ularga hammasi nomdor,

Ammo ularga yetmoq ko’p dushvor .

Turganda osmonin bag’rida ilk bor

Biz olib borgaymiz tuproq isini ,

Gulday dimog’iga tutamiz qizim,

Biz hali hammadan o’tamiz qizim!..

Garchi uning she’rlari vaqtli matbuotda tez-tez chop etilib turgan bo’lsa-da , birinchi she’riy to’plami nisbatan kech – 1985- yildagina e’lon qilinadi. Shundan keyin shoirning “Bulbulga bir gapim bor”, “Iltijo, Uyqudahi qiz “, “ Halima enam allalari “, “ Ishq kemasi “, “ Ko`nglimda bir “, “ Bevafo ko`p ekan “, “ Erka kiyik “, “ Yolg’oncji yor “ , “ Osmonlarga olib ketaman “ singari o`nlab she’riy majmualari o`quvchilar qalbiga etib bordi. U yirik poetik janrlarda ham ijod etib , “ Osmonning oxiri “, “ Qora quyosh “ , singari dostonlar yaratdi.

Yurtimizning mustaqillikka erishgani Muhammad Yusuf ijodida yangi ufqlarni ochdi. Uning millat va yurt istiqloli sharafiga bitgan go`zal she’rlari o`zining samimiyligi, soddaligi, badiiiy mukammalligi bilan millionlar qalbida aks sado berdi. Shoirning “ Vatanim “, “ Xalq bo`l, elim “, “ Dunyo ‘, “ Inshoolloh “ ,” O`zbekmomo “, “ Iqror “ ,” Tilak” singari o`nlab she’rlari chinakam she’riyat yurtni qanday kuylamog’i kerakligini isbotlagan asarlar bo`lib qoldi.

3.( Muhammad Yusufning ovozi videorolik orqali eshittiriladi. )

Istiqlol yillarida erishgan ijodiy yutuqlari uchun Muhammad Yusufga 1998- yilda “O`zbekiston xalq shoiri “ unvoni berildi .

Muhammad Yusuf ijodi keyingi davro”zbek qo`shiqchiligi uchun muhim o`rin tutadi. Milliy san`atimizning eng yirik va zabardast vakillaridan tortib, havaskor qo`shiqchilarigacha shoir she`rlarini kuyga soladilar.

4.O`quvchilarga Muhammad Yusuf she`rlari bilan aytiladigan qo`shiqlardan namunalar ayttiriladi. Masalan : “Yurtim ado bo’lmas armonlaring bor’’,”Erka kiyik”,”Mehr qolur, muhabbat qolur”, “Vatanim” she’rlari qo’shiq qilib ayttiriladi.

Muhammad Yusufning hayoti juda qisqa bo`ldi. U 2001- yilning 31- avgustida Qoraqalpog`istonning Ellikqa`la tumanida qilingan ijodiy safar chog’ida yuzlab muxlislari qarshisida she’r o`qiyotgan paytda yurak xurujidan vafot etdi. Xuddi Boburdek, Shavkat Rahmondek Muhammad Yusuf ham bor yo`g’i 47 yil umr ko`rdi. Biroq bu umr bir shoirning tug’lishi kamol topishi, o`zini voyaga yetkazgan yurt va millatga samimiy va ixlos ila xizmat qilib, ortidan yaxshi nom qoldirishi uchun kifoya qildi.



5. Shoir she’rlaridan namunalar o`qiladi . O`quvchilarning ifodali o`qishlariga e`tibor etiladi. So`zlarning to`g`ri, xatosiz ,tinish belgilariga e`tabor bergan holda o`qishlarini kuzatish. O`quvchilarning barmoq vaznida oqish ohanglariga e`tibor etish.

6. Mustahkamlash .

Darsni yakunlash :

  1. baholash ; b) uyga vazifa m. Yusuf she’rlaridan namuna olish


Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa