Mehnat tarbiyasi Reja; Mehnat tarbiyasi O’quvchilarda mehnat tarbiyasini shakillantirish Kasbga oid mehnat tarbiyasi



Download 20,39 Kb.
Sana01.06.2022
Hajmi20,39 Kb.
#624673
Bog'liq
Mehnat tarbiyasi Reja; Mehnat tarbiyasi O’quvchilarda mehnat tar
savollar (2), 1. To'garak rejasi va jurnali — копия, Klon qonuni, Yorug'lik difraksiyasi Gyugens-Frenel prinsipi, Белдаги оғриқ грижа, Arkadiev case llsh08 copy, Арт, Арт, MUSTAQIL ISH. ABDULLAYEV CHARIM, Kimyo tarixi faning predmeti, 1философ, 2. 4-амалий иш Криптографияга кириш, file name, genomika fanidan o`quv qo`llanma, Gulnoza Mustaqil ish

Mehnat tarbiyasi
Reja;
1.Mehnat tarbiyasi
2.O’quvchilarda mehnat tarbiyasini shakillantirish
3.Kasbga oid mehnat tarbiyasi

Mehnat tarbiyasi - tarbiyaning muhim turi, shaxsni shakllantirishning zarur shartlaridan biri boʻlgan pedagogik jarayon. Mehnat tarbiyasi kishidan ijtimoiy foydali mehnatga ichki ehtiyoj, institutizom, batartiblik, tashkilotchilik, tashabbuskorlik, ishchanlik, ishning koʻzini bilish singari sifatlarni qaror toptirishga xizmat qiladi. Mehnat inson ehtiyojlarini qondirishning birinchi va asosiy vositasi boʻlganligi uchun ham Mehnat tarbiyasi tarbiyaning boshqa hamma turlaridan oldin paydo boʻlgan.


Mehnat tarbiyasi gʻoyat keng falsafiy-pedagogik kategoriya boʻlib, "mehnat taʼlimi", "kasbga yoʻnaltirish", "politexnik taʼlim", "kasb taʼlimi" singari tu-shunchalarni oʻz ichiga oladi. Mehnat tarbiyasi berish hamma zamonlarda ham jamiyat taraqqiyotining asosi, yoshlarni hayotga tayyorlashning eng muhim vositasi boʻlib kelgan. Shuning uchun ham barcha ilo-hiy kitoblar va hamma mutafakkirlar tomonidan yaratilgan bitiklarda Mehnat tarbiyasi ga katta eʼtibor berilgan. Lekin ularga materialist (moddiyunchi)lardan farqli tarzda Mehnat tarbiyasi deyilganda faqat jismoniy mehnatga doir koʻnikma va malakalarni shakllantirish koʻzda tutilmagan. Mehnat tarbiyasi, avvalo, oilada bola oʻzini anglay boshlashi bilanoq amalga oshirila boradi. Jumladan, chaqaloklar goʻdaklik bosqichiga oʻtishlari bilanoq, ularga dastlabki Mehnat tarbiyasi berila boshlanadi. Shunday qilinmasa, bola faqat isteʼmolchiga aylanib qoladi va natijada u noshud va yalqovgina emas, maʼnaviyati kemtik shaxs ham boʻlib shakllanishi mumkin.Bolalarga Mehnat tarbiyasi berishda bogʻcha, maktab singari ijtimoiy pedagogik muassasalar katta oʻrin tutadi. Chunki bu muassasalarda Mehnat tarbiyasi ilmiy asosda tegishli mutaxassislar tomonidan uyushtiriladi. Mehnat tarbiyasini tashkil etishdagi asosiy jihat shundaki, u bolalarning yosh xususiyatlari, ruhiy, akliy va jismoniy imkoniyatlariga muvofiq boʻlishi lozim. Bolaning imkoniyatlaridan yengil Mehnat tarbiyasi ularni zeriktirgani kabi ularning imkoniyatlaridan ogʻir topshiriqlar bolalarni bezdirishi mumkin. Mehnat tarbiyasini amalga oshirishda tizimlilik va institutizom boʻlishiga qatʼiy amal qilinishi joiz. Aks holda, har qanday qobiliyatli bola ham yetarlicha Mehnat tarbiyasi ololmasligi mumkin. Mehnat tarbiyasi uchun maktab davri eng qulay fursatdir. Birinchi navbatda, oʻqish jarayonining oʻzi ogʻir akdiyjismoniy mehnatdir. Maktabga oʻz vaqtida kelib-ketish, oʻqish-yozishni oʻrganish, berilgan bilimlarni egallash uchun oʻquvchilarga Mehnat tarbiyasi berilgan boʻlishi kerak. Chunki oʻquv topshiriqlarini bajarish, dars oʻzlashtirish, oʻtilganlarni takrorlash, yozma ishlar bajarish, kerakli matnlarni yodlash, koʻchirmalar olish, lu-gʻatlar bilan ishlay olishi uchun oʻquvchi muayyan institutizomga rioya etishi, tashkilotchilik qobiliyati va ishchanlik xususiyatiga ega boʻlishi, ishning koʻzini bilishi kerak. Mehnat tarbiyasida, avval aytilganidek, mehnat taʼlimi va kasbga yoʻnaltirish jarayonlarining ham oʻrni katta. Chunki bu jarayonlarda oʻquvchilar bevosita tegishli mehnat koʻnikmalarini egallash va ularni mustaqil ravishda qoʻllash bosqichini oʻtaydilar. Shuningdek, ular bu asnoda qaysi bir mehnat yoʻnalishi oʻziga muvofiqroq ekanligini bilib oladilar. Shuning uchun ham mehnat taʼlimi imkon qadar xilma-xil boʻlishi hamda oʻquvchilarning aqliy, jismoniy imkoniyatlari va jinsiy xususiyatlariga muvofiq kelishi zarur.
Oʻzbekiston Respublikasining "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonuni va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi (1997 yil 29 avg .)ga muvofiq, oʻrta maxsus taʼlim bosqichining majburiy boʻlganligi oʻzbek oʻquvchilariga Mehnat tarbiyasi berishda alo-hida ahamiyat kasb etadi. Chunki, bu bosqich toʻliq kasbga yoʻnaltirilgan boʻlib, kasbhunar kollejlari oʻquvchilari bevosita oʻzlari tanlagan kasblarga doir koʻnikma va malakalar shakllantirsalar, akademik litsey oʻquvchilari kelajakda egallaydigan kasblarning nazariy asoslarini oʻzlashtiradilar. Oliy taʼlimning bakalavriat va magistratura bosqichlarida Mehnat tarbiyasi bevosita kasb taʼlimi bilan qoʻshib amalga oshiriladi. Mehnat tarbiyasi berishda oʻquvchilarning boʻsh vaqtidan toʻgʻri foydalanish ham muhim ahamiyatga ega. Bolalarning oʻquv rejasida koʻzda tutilgan, mehnat amaliyotini oʻtashlarini toʻgʻri tashkil etish, ularni bolalar, oʻsmirlar ijodiyoti saroylari, uylari, klublari va markazlari qoshidagi toʻgaraklarga koʻproq jalb qilish yosh avlodning komil shaxslar sifatida shakllanishida muhim ahamiyat kasb etadi.
2.Mehnat tarbiyasi
O`zbek xalqi asrlar davomida mehnat insonning moddiy va ma’naviyehtiyoji ekanligini tushunib yosh avlodni mustaqil xayotga tayyorlashga alohidae’tibor beradi. U o`z hayotida turmush kechirish uchun ishlab chiqarish vositalarniyaratish zarurligini turmushda o`z talablarini kondirish uchun mehnat qilishxususiyat bo`ladi. Davr o`tishi, ijtimoiy-siyosiy hayotda o`zgarishlar yuz berishiaqliy mehnat tarbiyasi jitmoniy mehnat tarbiyasidan ajraldi. Natijada mehnat va mehnat tarbiyasiga munosabat o`zgardi, bolalarni turli ijtimoiy mehnatga tayyorlash birinchi o`rinda qo`yildi. Inson va jamiyatning yashashi barqarorlashishi uchun mehnat qilish, mehnatni sevish kamolotining me’yori bo`ldi, mehnat ishtirok etish kalomatlik vositasi hisoblanadi. Bu g‘oyalar xalq yaratgan «Mehnat-farog‘at chirog‘i», «Ish-insonning gavhari», «Daraxt yaprog‘i bilan ko`rkam, inson mehnati bilan», «Odamni mehnat bezaydi», «Mehnat hurmatning toji», «Yer Xazina mehnat kaliti», «Yigit husni mehnatda» kabi maqollarda o`z ifodasini topgan.
Mehnat insonni uch balodan: yurak siqilishi, axloqiy buzilish, muxtojlikdan saqlaydi. Mehnat qilmaganlarga, mehnatni sevmaganlarga, boshqalar mehnatini tatimoqchi bo`lganlarga salbiy munosabatlarni «Bekorchidan xudo bezor», «Tekunxo`rga shafqat yo`q», «Baxt yalqovga begona» kabi maqollarda, bir qancha xikmatlarda o`z aksini topgan. (Masalan: «Yalqov ishyoqmaslar ikki farzand yetishtiradilar: zorlik, badbaxtlik», «Mehnatni sevgan har kishi har turli noqobil ishlardan tortinmaydi» va x.k). Turli kasblarga mehr-muhabbat tarbiyalashda kasb-xunar tanlashga yo`llash muhim ahamiyat kasb etadi. O`quvchilarni kasb tanlashga yo`llash bu yosh avlodni xalq xo`jaligi va madaniyatining eng muhim tarmoqlari bilan xalq xo`jaligi va madaniyatining ayrim kasblarga ehtiyojlari bilan tanishtirishga muvofiq iboratdir.O`quvchilarni kasb tanlashga yo`llash tizimi o`z ichiga kasbga oid axborot,maslaxatlar kasblarni tanlash va kasbga ko`nikish kiradi.
1.Kasbga oid axborot berganda ilg‘orlar bilan uchrashuvlar, ishlab chiqarishga eksqursiyalar tashkil qilish, maktablarda kasb tanlash kabinetlari ishlarini uyushtirish, shu kabi egallash uchun lozim bo`lgan xislatlarni shakllantirish.Kasb bo`yicha maslaxatlar-turli predmetlarni o`rganish jarayonida turli kasbga xususiyatlari, ularning xalq xo`jaligi o`z shaxsiy moyllari, qobiliyatlari va imkoniyatlari bo`yicha ish olib boriladi.
Kasb bo`yicha tanlash. Pedagog, psixolog, sotsiolog, ishlab chiqarish xodimlari

bilan birgalikda konkret kasbga yo`naltiriladi.


Ajdodlarimiz azal-azaldan xunarmand, ijodkor, mirishkor bo`lishgan (naqqoshlik, zargarlik, ganchkorlik, misgarlik, sopoldo`zlik). Xalq xunarmandchiligi: beshiksozlik, sadiksozlik, jaydari, qo`qon, yassi va baland zinali aravalar yasash, pichoqchilik, o`yma kursi va stollar, chorpoyalar, guldonlar-shamchiroq, obdasta-yu jomlar yasash, kigiz bosish, gilam to`qish, polo to`qish, yigirma tikish savatchilik va buyrachilik, zardo`zlik, kashtachilik, zargarlik, kulolchilik, kandakorlik, tosh va kuchi o`ymakorlik, yog‘och o`ymakorligi, naqqoshlik, ipakchilik, mato to`qish, temirchilik, duradgorlik kabilar o`zbeklar xayotining o`zgarmas qismi hisoblanadi.
Maktabda mexnat darslari, to`garak mashg‘ulotlari jarayonida bolalar xalq amaliy sa’nati sir asrorlarini bilib oladilar. Qadimdan xalqimizda o`g‘il va qiz bolalarga duradgorlik, g‘isht teruvchilik, beshikchilik, sandiqsozlik, etikdo`zlik, telpak, cho`girma, po`stin tikish, ganchkorlik, naqqoshlik, mol, ko`y va parranda boqish, dehqonchilik ishlariga yordamlashish, bozor o`char qilish, bilim olish,ro`zg‘orni pul bilan ta’minlash, kasb-xunar egallash, taom tayyorlash, mahalladagi marakalarni joyiga ko`yish, xasharga borish, O`tin tayyorlash, uyni elektr asboblarini yengil ta’mirlash va x.k ishlar bilan odatda shug‘ullanadilar.

Uy ichida xotin-qizlarning vazifasi: odob-axloq saqlash, poklik, bichiqh-tikish, taom tayyorlash, tabobatda xabardor bo`lish, bemorlarga qarash hisoblanadi.


Bu kabilarga yoshlikdan O`rgatish ota-ona burchi, bu-kizlar baxti, saodati asosidir. Shuningdek bolaning kuchi, yoshi, zehniga qarab yurt, uy tuta bilish, tikish, kiyinuv, chkan-tukan, tartib bilan ishlash, yahshi xulq shakllantirish, osh pishiruv saboqlarini oshirish, bozor xarajati ishlari, xunar egallash, tikuv ishlari, kir yuvish, dazmollash, mexmon kutish, xol so`rash, bola tarbiyasida ishtirok etish, jamoa ishlarida qatnashish, gigiyena qoidalariga rioya qilish kabilar oilada o`rgatiladi. Xozirgi vaqtda milliy maktablarda mexnat tarbiyasi tizimi saqllanmoqda. Bu tizim o`z ichiga tubandagilarni oladi:
a ) O`quv mexnatiga ma’suliyat bilan munosabatda bo`lishni shakllantirish.
b) Maktabda darslar davomida va mexnat tayyorgarligi jarayonida politexnik
bilimlar va ko`nikmalarning asosiy egallash;
v) Mexnat ta’limi;
g) Ijtimoiy foydali mexnat;
d) Unumli mexnat;
e) Sinfdan tashqari ish;
j) Sinfdan va maktabdan tashqari tarbiyaviy ishlar jarayonida mexnatni sevish,qadrlarga o`rgatish;

O`quvchilar mexnat faoliyatiga qo`yiladigan talablar:


Mexnat foydali yo`nalishli bo`lishi kerak.
Mexnat jarayonida o`quvchilar tashabbuskorlik, ijodkorlik bilan yondashishlari kerak.
Mexnat jamoa shaklida tashkil qilinishi kerak.
Mexnat rang-barang, turli-tuman bo`lishi kerak.
Mexnat o`quvchilarning kuchiga, imkoniyatlariga yosh va individual xususiyatlariga mos bo`lishi kerak.
Mexnat jarayonida rag‘batlantirish va jazolash metodlaridan oqilona foydalanishlari kerak.
Mexnatga bolani barvaqt jalb qilish uning samaradorligini ta’minlaydi.
Mexnat dam olish bilan almashtirib turilishi maqsadga muvofiqdir.
Unumli mexnat bolaning moddiy manfatdorligini esdan chiqarmasligi lozim.
Shunday qilib mexnat tarbiyasi fan asoslarini o`rganish jarayonida o`quvchilarni olgan bilimlarining aniq maqsadga yo`nalganligini ishlab chiqarish jarayonining ilmiy asoslarini bilish va kasbiy qizisishlarni rivojlantirishni ko`zda tutadi.
Nafosat tarbiyasi
Ta’lim-tarbiyaning boshqa shakllari kabi estetik tarbiya ham o`z diqqat-e’tiborini yakka odamga va ijtimoiy guruxga qaratadi. Estetik tarbiya ham umuminsoniy va milliy kadriyatlarni qaror topishga xizmat qiladi. Ma’lumki,tarbiya inson ongiga xatti-xarakatiga, xulq-atvoriga ta`sir o`tkazishini O`z oldiga maqsad va vazifa qilib qo`yadi. Estetik tarbiya ham ana shu umumiy maqsad va vazifalarni tarkibiy qismi sifatida amal qilib, tarixiy ijtimoiy jixatdan ahamiyatga molik xodisa anglatadi.
O`zbekiston mustasil davlat bo`lib, qaror topayotgan xozirgi paytda estetik tarbiyaning mavqiei yana ham ortib boraveradi.Mustasillik sharoitida inson omilning ortib borishi uchun shart-sharoitlar vujudga kelayapti, xayotning barcha javxalarida faoliyat ko`rsatayotgan odamlarning ezgu fazilatlari ongliligi faolligi ijodiy yaratuvchi sobiliyatmi sezilib turibdi.
O`zbekiston umumiy madaniyat darajasi yuksalib borish jarayonida yangi texnika va texnologiya ishlab chiqarishni tashkil etishning zamonaviy usullari tabora takomillashib borayapti.
Xozirgi davr ilmi-texnik inqilobi sharoitida elektronika avtomatika kibernetika informatika kabi bilim soxalarining rivojlanishi ishlab chiqarish soxasini tubdan sayta ko`rishga imkoniyat yaratib berayapti. Bu xol ishlab chiqarishda band bo`lgan odamlarning ruxiy xolatining ham tubdan o`zgarishini kasbkorlik ijtimoiy ruxiy ahlosiy va estetik xolatlarning vujudga kelishini taqozo etadi.
Download 20,39 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
qarshi emlanganlik
covid vaccination
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti