Mavzu: IX -xii asrlarda o’zbek davlatchiligi. Ajdodlarimiz



Download 14,69 Kb.
Sana12.05.2020
Hajmi14,69 Kb.
#48915
Bog'liq
Tarixdan 5topshiriq
8 - Amaliy mash-WPS Office, 8 - Amaliy mash-WPS Office, 8 - Amaliy mash-WPS Office, O'T DTICH #2, Xursanov Fazliddin, Voprosy - Istorija Uzbekistana - 2018-2019 UZB, Voprosy - Istorija Uzbekistana - 2018-2019 UZB, yig'lama yurak matn, ТЕСТ МИГ2020, Milliy kurashning atamalari, tasniflash va tizimlashtirish, qq tip, qq tip, qq tip, 001



Mavzu:IX –XII asrlarda o’zbek

davlatchiligi.Ajdodlarimiz

ningJahon svilizatsiyasi taraqqiyotiga qo’shgan ulkan hissasi





Yashagan va faoliyat ko’rsatgan yillari




Fakt va ma’lumotlar

Davlatlarning ijtimoiy iqtisodiy, siyosiy faoliyati haqida

Toxiriylar davlati




821-873

Xurosondagi Tohiriylar davlatida hukmronlik qilgan sulola .Rasman abbosiylarga qaram hisoblangan.Sulolaga 821-yilda Tohir ibn Husayn asos solgan .O'ģillari Talxa va Abul Abbos Abdulloh Tohir ibn Husayndan sòng noiblik qiladilar. 874-yilda Yaqub va Amr ibn Lays lar boshchilik qilgan qòzģolon tufayli Tohiriylar hukmronligi tugatiladi


Somoniylar davlati




865-992

Movarounnahr va Xuroson òrta asr davlati.Asoschisi Ismoil Somoniy.Somoniylar davlatining tashkil topishi Arab xalifaligining qulashi hamda Movarounnahr va Xurosonni bosib olgan Somoniylarning davlat tepasiga kelishi bilan boģliq.Movarounnahr Xuroson Shimoliy va Sharqiy Eronni òz ichiga olgan.

Qoraxoniylar davlati




10asr o'rtalarida tashkil topib-1141-yilda tugatiladi.

Qoraxoniylar davlati Xoqoniya-sharqiy Turkiston ,Yettisuv va Tyanshanning janubiy yon baģrida tashkil topgan davlat. Qoraxoniylar boshqargan davlat.Dastlab "Xoqoniya òlkasi "deb yuritilgan.Barpo etilishida qarluq ,chigil, va yaģmo qabilalari yetakchi rol òynagan.Asoschisi-Abdukarim Sotuk Buģroxon(859-955).1141yilda qoraxitoyliklarning hujumi tufayli Qoraxoniylar davlati tugatiladi

G’aznaviylar davlati




962-1186

962 yilda Ğazna viloyatini Alptegin boshqargan.Ģazna va Kobul viloyatini mustaqil boshqarib Ğaznaviylar davlatiga asos solgan.Sobuqtegin davrida (977-997)yillarda nufuzi oshgan.Mahmud Ğaznaviy davrida hududi kengaygan.Masud Ğaznaviy davrida(1030-1040) tanazullga uchragan.1186-yilda butunlay tugatilgan.

Saljuqiylar davlatiga 1037 yilda aprelda Tòģrul va Changri boshchiligidagi turkmanlarning Mari viloyatini egallashi bilan asos solinadi.Sultoni Tòģrulbek bòlgan.Poytaxti-Ray shahri.1194-yilda Takash qòshinlarining Tòrģul II ga qarshi urushi tufayli Saljuqiylar davlati butunlay tugatiladi.

Xorazmning mustaqilligi Qutbiddin Muhammad òģli Otsiz (1127-1156)nomi bilan boģliq.Otsizning siyosatini vorislari Elarslon (1156-1172),Sultonshoh,Mahmud va Takash (1172-1200)davom ettiradi.13 asr boshlarida Chingizxon harbiy kuchlari ta'sirida Xorazmshohlar saltanati inqirozga yuz tutadi.


Saljuqiylar davlati




1037-1194

Xorazmshoxlar davlati




10 ars oxiri 11 asr boshlarida tashkil topadi-13 asr boshlarida tugatiladi

Uyg’onish davri


Bayt ul-hikma




995-997

9-asrda Baģdod Shahrida tashkil etiladi. Bayt ul hikmada katta kutubxona Baģdod va Damashq da astronomik kuzatuvlar olib boriladigan rasadxona bòlgan. U yerda Al Xorazmiy , Farģoniy Marvaziy Javhariy Yahyo ibn Mansur faoliyat ko‘rsatgan

Ma'mun akademiyasi (Xorazm akademiyasi).Xalifa Ma'mun davrida tashkil etilgan.

Xorazmiy-Bayt ul Hikmada boshliq bòlgan.20 dan ortiq asar yozgan.10 tasi bizga yetib kelgan.Eng mashhur asari matematikaga oid"Al jabr val-muqobala"dir.Kitob at Tarix va Kitob surat al Arz asarlarini ham yozgan.

Farģoniy-Bayt ul Hikmada faoliyat ko‘rsatgan. Alfraganus taxallusini olgan."Miqyos an Nil"gidrometrni ixtiro qilgan."Samoviy harakatlar va umumiy ilmi nujum "asari mavjud.

Farobiy riyoziyot falakiyot tabobat musiqa mantiq falsafa tilshunoslik bilan shuģullangan.160 dan ortiq asar yozgan.70 dan ortiq tilni bilgan."Muallim us-soniy va "Sharq Arastusi "nomlarini olgan


Ma’mun akademiyasi




9-asr 1-yarmi

Al-Xorazmiy




783-850

Ahmad Farg’oniy




797-865

Farobiy







873-951

Beruniy astranomiya geografiya matematika va tarix boyicha 160 dan ortiq asarlar yozgan."Uning "Geodeziya",Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar",Hindiston", Mineralogiya" kabibasarlari mavjud.1029 ta yulduzning kordinatalarini aniqlagan.

Rudakiy-fors tojik tilida she'rlar yozgan.Bir million uch yuz ming bayt she'ri borligi aytilgan. Ammo bizgacha ming bayt, ikki qismda

ellik ruboiy, sh e’rlar, doston va boshqaiar yetib kelgan,

Ibn Sino Ma'mun akademiyasida faoliyat ko‘rsatgan. 450 dan ortiq jumladan tibbiyotga oid 43 da asar yozgan.Uning 5 jildli "Al qonun fit-tib yirik asari mavjud.Yevropada "Avitsenna "taxallusi bilan mashhur bo‘lgan.

Koshģariy 7- 8 tilni mukammal bilgan.1072-yilda "Devoni luģatit turk "asarini tugallaydi.Koshģariy turkiy xalqlarning tili madaniyati etnografiyasini tadqiq qilgan birinchi tadqiqotchi.

Umar Xayyom — matematik, astronom, faylasuf, hakim va mutafakkir shoir. Nishopurda boshlangich maʼlumotni olgach, Balx, Buxoro va Samarqandda tahsil koʻrgan. Malikshoh va Nizomulmulk daʼvati bilan 1074 yilda Isfahonda rasadxona qurdirgan va unga rahbarlik qilgan.




Beruniy




973-1048

Ibn Sino




980-1037

Rudakiy




960-1041

M.Qashg’ariy




1029-1038 oraligida tuģilgan.

Ibn Sino

Mahmud Koshĝariy

Umar Hayyom








Islom dini va so’fiylik


Islom dini




9-12 asrlarda O‘rta Osiyoda keng tarqala boshlagan.

Islom 7-asrda Hijoz (Gʻarbiy Arabiston)da paydo boʻldi. Uning asoschisi Muhammad Sallollohu alayhi vassallamdir.Islom dinining paydo boʻlishi xususida Islom manbalariga asoslangan diniy anʼanada u ilohiy hodisa, insonlarni toʻgʻri yoʻlga solish uchun Alloh tomonidan yuborilgan oxirgi taʼlimot deb uqtiriladi.Arablarning 651 yili Marvni egallagandan sòng Movarounnahrni zabt etishni boshlaydilar .Shundan so‘ng islom dini Òrta Osiyoda tarqalishni boshlaydi.Xutayba Buxorodagi zardushtiylik ibodatxonasini jome' masjidga aylantiradi.Masjidga keluvchilar uchun 2 dihramdan pul beradi.Islomni qabul qilganlardan jizya va xiroj soliģi ozod qilinadi

Sòfiylik.IX–XIII asrlarda O‘rta Osiyo davlatlarida tasavvuf — so‘fiylik ta’limoti rivoj topdi. So‘fiylik (tasavvuf) islomdagi falsafiy diniy oqimdir. Voiz Koshifiy «Futuvatnomai sultoniya» asarida: «...tasavvuf tariqat maqolalaridan biridir», dеydi.

Qur'on-Islom tarixiga oid manbalarda keltirilishicha, Qurʼon nozil boʻlishi milodiy 610-yil boshlangan. Muhammad paygʻambar 40 yoshda Makka shahri yaqinidagi Hiro gʻorida chuqur tafakkurga berilib oʻtirgan bir paytda Jabroil farishta „Iqroʼ“ („Oʻqi“) deb boshlanuvchi „Alaq“ surasining avvalgi 5 oyatini keltirdi. Bu jarayon Makkada 13 yil, Madinada 10 yil, hammasi boʻlib 23 yil davom etgan. Qurʼonning nozil qilinishi islom aqidasi boʻyicha ramazon oyining 27-kuniga oʻtar kechasi yuz bergan. Shuning uchun ham bu oy muqaddas hisoblanib, roʻza tutilgan kunning 27-kechasi laylatul-qadr, yaʼni qadrli, ilohiy qudrat namoyon boʻladigan, bandalarning bir yillik taqdiri hal qilinadigan (qadr — taqdir, oʻlchov) tabarruk kecha deb ulugʻlanadi

Buxoriy islom ta'limotiga oid 20 dan ortiq asar yozgan .4 jildli "Al jome' as sahih asariga 7275 ta hadis kiritilgan.Xartamg qishloģida Imom al-buxoriy yodgorlik majmuasi bor.

A t-T erm iziy hadislardan tashqari filologiya.tarixga oid asarlar ham yozdi. U ning 10 dan ortiq yozgan asarlari orasida nom ini butun m usulm on olam iga mashhur qilgan asari “Jom e at-T erm iziy” yoki “Sunan at-T ermiziy”dir.Bu asar islom da ulam olar tom onidan haqiqat deb tan olinganmashhur hadislar to'plam idan biridir.

Y u su f H am adoniy 1 0 4 3 -1 0 4 9 -y ild a Eronning H am adon shahrida tu g ‘iladi. D astlabki b ilim larin i H am adon vaB a g ‘d od d a o la d i. Imom G ‘a zzo liy kabi buyuk allom alarni tarb iyalab v o y a g a yetkazgan shayx A bu A li Farsadiyga sho g ird lik k a tu shadi. h u n arm an d ch ilik -k osib ch ilik bilansh u g 'u lla n g a n Y u su f H am adoniy su fiy lik ilm i b o ‘y ic h a k o'p la b shogirdlar tayyorlad i. U B uxoroda m axsus xon aq o qurdirib, o ‘sha yerda sh ogird larga dars bergan. Uni pir deb bilgan shogirdlaridan 213 tasi mashhur sh a y x la r b o 'lib yetish gan ekanlar.

Ahmad Yassaviy-Yassaviya tariqati asoschisi.Yusuf Hamadoniydan ta'lim olgan.Devoni Hikmat nomli asari juda mashhur.Madrasa va xonaqohlar qurdiradi.

Ğijduvoniy-Yusuf Hamadoniyning shogirdi.Naqshbandiya tariqatining asoschisi.X oja A b d u x o liq G'ijduvon.ydan “ R iso la y i Sohibiya” ''R isolayi S h ayxshuyuk X azrati Atu Yu suf H amadoni” kabi asarlari

meros bo'lib q o lg a n .

Najmiddin Kubro-Xivada tuģilgan Misr Tabriz va Hamadanda talim olgan.Xorazmda Kubroviya tariqatiga asos solgan.Bu tariqatda tarki dunyochilik rad etiladi.



So’fiylik




9-13asrdan yoyila boshlagan

Qur’on







Imom Buxoriy




809-870

At-Termiziy




824-892

Yusuf Hamadoniy




1043-1049 yil oraliģida tuģilgan

Ahmad Yassaviy




1105-yilda tuģilgan

Abduxoliq Gijduvoniy




1103-1179

Najmiddin Kubro




1145-1221

Xulosa

Qur'on haqida ma'lumot

Davomi

Al-Buxoriy



At-Termiziy

Yusuf Hamadoniy

Ahmad Yassaviy

Ĝijduvoniy



Najmiddin Kubro











Hurmatli talabalar bu 5 mavzu yuzasidan vazifa 1 hafta vaqt sizga…

Lutfiyeva Marziya
Download 14,69 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
guruh talabasi
nomidagi toshkent
O’zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
toshkent davlat
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
O'zbekiston respublikasi
махсус таълим
vazirligi toshkent
fanidan tayyorlagan
saqlash vazirligi
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
sertifikat ministry
vaccination certificate
haqida umumiy
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti