Мавзу: Қаламтасвир фанидан амалий машғулотларни ташкил этишда академик мактабнинг аҳамияти


  Tasviriy san`at tur va janrlari



Download 2,08 Mb.
Pdf ko'rish
bet5/14
Sana31.12.2021
Hajmi2,08 Mb.
#253364
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
Bog'liq
rangtasvirda maishiy janr va uni takomillashtirish masalalari

 

1.2.  Tasviriy san`at tur va janrlari 

 

 

 Tasviriy  san`at  juda  qadim  zamonlarda,  mehnat  jarayonining    taraqqiyoti 

natijasida  paydo  bo`ldi.  Mehnat  jarayonida  inson  tafakkuri  kamol  topdi,  go`zallik 



 

14 


hissi  ortdi,  voqelikdagi  go`zallik,  qulaylik  va  foydalilik  tushunchalari  kengaydi.  

Sinfiy  jamiyat  vujudga  kelishi  bilan  esa  ijtimoiy  taraqqiyotda  katta  o`zgarishlar 

sodir  bo`ldi.  Aqliy  mehnat  jismoniy  mehnatdan  ajralib  chiqa  boshladi.  Bu  esa  fan 

va  san`at  rivojida  muhim  ahamiyat  kasb  etdi.  Professional  san`at  va  san`atkorlar 

shu  davrda  paydo  bo`ldi.  Tasviriy  san`at  esa  o`ziga  xos  xususiyatini,  sinfiyligini 

namoyon  etib,  hukmron  sinfning  ideologiyasini  targ`ib  etuvchi  kuchli  g`oyaviy  

qurolga aylandi. Lekin  shunga qaramay,  omma orasidan  yetishib chiqqan  iste`dodli 

ijodkorlar  mehnatkash  xalq  ommasining  orzu-istaklarini,  ularning  go`zallik  va 

xudbinlik,  oliyjanoblik  va  insonparvarlik  haqidagi  tushunchalarini  ifoda  etuvchi 

asarlar  yaratdilar.  Xalqning  turmushi,  xulq  va  odatlari,  yutuq  va    mag`lubiyatlari 

ularning asarlarida o`z  ifodasini topdi. Har  bir davrda mavjud  bo`lgan ana  shunday 

san`at  hayot  go`zalliklarini  tasvirlab,      odamlarda    yuksak    xislat      va    fazilatlarni 

kamol  toptirdi,  ularni  tenglik,  ozodlik,  birodarlik,  yorqin  kelajakka  intilishga 

da`vat etdi.           

Haqiqatdan    ham    insoniyat  yaratib  qoldirgan  madaniy  qadriyatlar  oddiy 

boyliklar  bo`lib  qolmay,  balki  o`zida    inson  aql-zakovati,  hayot    to`g`risidagi  fikr-

o`ylarini  aks  ettiruvchi  ko`zgu  hamdir.  Jahon  san`ati  tarixini  o`rgatish,  uning 

taraqqiyot  qonunlarini  tushunish,  nodir  yodgorliklar  bilan    tanishish,  o`tmish 

odamlarning 

his-tuyg`u, 

hayotiy 

tajribalarini 

o`rganish 

g`oyaviy-estetik 

qarashlarning  shakllanishini  bilish  demakdir.  Bu  so`zsiz  kishilarda  hayotiy 

tajribalarning  boyishiga,  hayotga  yanada  keng  va  atroflicha  yondoshishga  yordam 

beradi.  

Tasviriy  san`at turlariga  rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik  kiradi. 

Rangtasvir  tasviriy  san`atning  eng  muhim  turlaridan  bo`lib,  maxsus 

polotnolarga,  devorlarga  ishlanadi.  Tasviriy  san`at  asarlarida  ifodalangan  maqsad 

va mazmunni ochib berishda rang muhim  o`rin egallaydi. 

Rangtasvir  asarlari  xarakteriga    ko`ra  monumental,  dekorativ,  mo`jaz,  

dastgohli turlarga  bo`linadi. 

Monumental  rangtasvir  me`morchilik  bilan  bog`liq  bo`lib,  ular  uylarning 

devorlarini,  shiftlarini  bezashda  qo`llaniladi.  Katta  hajmda    uzoqdan  ko`rishga 



 

15 


mo`ljallanganligi  uchun  bular  yaxlitlashtirilgan  holda  ishlanadi,  ranglar  ham  shartli 

ravishda olinadi. 

Mo`jaz  san`at    asarlari  turli    mamlakatlarda,  shu  jumladan,      O`zbekiston   

hududida    juda  ham  qadim  zamondan  taraqqiy    etib,  qadimiy  qo`lyozmalarga 

ishlangan.  Chunonchi.  Alisher  Navoiyning  «Xamsa»  asarlariga    ishlangan     

rasmlar  bunga misol bo`la oladi. 

Dastgohli rangtasvir  asarlari keng  tarqalgan bo`lib,  maxsus    matolar,    karton, 

yog`och,  romkaga  tortilgan    mato-xolst  va  shu  kabilarga  ishlanadi.  Dastgohli 

rangtasvir  moybo`yoq,  guash,  suvbo`yoq,    tempera    bo`yoqlarida  maxsus  dastgoh 

(molbert)  larga  o`rnatilib ishlanadi. 

Grafika  –  lotincha  «grafo»  so`zidan  olingan  bo`lib,  «yozaman»,  «chizaman» 

degan  ma`noni  anglatadi.  Tasviriy  san`atning  bu  turiga  oddiy  va  rangli    qalamda 

ko`mir,  pastel,  sangina,  suvbo`yoq,  guash    va  tushda  ishlangan    bezaklar,    turli   

plakatlar,   hajviy  rasmlar  va  hakozolar    kiradi. 

Haykaltaroshlik    –  tasviriy      san`at  turlaridan      biri.      U      lotincha    «skulpo» 

so`zidan        olinib,        qattiq    materiallarga    «qirqish,  kesish,  o`yish,  taroshlash»  

orqali  ishlov  berish  ma`nosini  anglatadi.  Tasviriy  san`at  zamonlar  osha  rassomlar 

ijodiy  izlanishlari  orqali  sayqal  topib  bormoqda.  Bunda  har  bir  ijodkor  o`z 

dunyoqarashi  va  istaklaridan  kelib  chiqqan  holda  turli  janrlarda  ijod  qilib 

kelmoqdalar.  

Portret – rangtasvir janrlari ichida   eng   qadimiylaridan   bo`lib,  kishilarning 

tashqi va  ichki  kechinmalarini tasvir orqali ochib beradi. 

Portret  janrida  ishlangan  tasviriy  san`at  asarlari  bizga  musavvir  Yashagan 

davrni,madaniyatini  hamda tasvirdagi kishining ruhiyatini   asarda talqin etadi. 

Avtoportret  –  portret  janrining  ko`rinishlaridan  biri  bo`lib,  musavvir  o`zining  

tashqi qiyofasini  o`zi tasvirlaydi. 

Manzara  –  janrdagi  asarlarda    borliq,  tabiatdagi  ko`rinishlar    haqqoniy  aks 

ettiriladi.  Manzarada    faqatgina  narsa  va  voqealar  emas,  balki  musavvirning  ichki 

kechinmalari  ham  ifodalanadi.  Ayrim          musavvirlar          vodiylarni  tog`u-toshlarni 



 

16 


tasvirlashga  ishqiboz  bo`lsalar,  boshqalari  dengiz  manzarasini  tasvirlashda 

mohirdirlar.  

Manzara  janrida  musavvirlardan  O`.Tansiqboyevning  «O`zbekistonda  mart», 

«Jonajon  o`lka»,  «Mening    qo`shig`im»,    N.  Kashinaning    «Tog`da  bahor»,          

Z.  Inog`omovning  «Arpa  o`rimi»,    «Choyga»,    R.  Temurovning  «Bibixonimda 

bahor», «Ulug`bek madrasasi» asarlari mualliflarga shuhrat keltirdi. 

Natyurmort – fransuzcha   so`z    bo`lib, «jonsiz    tabiat»    degan    ma`noni 

anglatadi.  Bu  janrda  musavvir  asosan  insonni  o`rab  turgan  atrof  muhitdagi 

narsalar,  turmushda  qo`llanadigan  buyumlar,    oziq-  ovqat      mahsulotlari,  gullar, 

meva  va  boshqalarni  tasvirlaydi.    U    o`z    asarida    tevarak-atrofdagi  narsalarni   

tasvirlash    orqali  uning  xarakterli  xususiyatlarini,  voqea  qaysi      davrda    ro`y   

berayotganligini  ham  ko`rsata oladi. 

Tarixiy        janrda    ishlangan    suratlar  orqali  biz  uzoq  o`tmishda  bo`lib  o`tgan 

voqea-hodisalar,    tarixiy  shaxslar,    xalqlarning    turmush    madaniyati  bilan  

tanishamiz. Tarixiy   janrning  ko`rinishlaridan   biri   jang   (botal) manzaralaridir. 

Botal  janr  –  «botal»    fransuzcha  so`z  bo`lib,    «jang»,  «urush»  ma`nosini 

bildiradi.  U  jang  manzaralarini  o`zida  aks  ettiradi.  Bu  janrda  jang  va  harbiy 

yurishlar  manzarasi  asosiy  o`rinni  egallaydi.  Botalist  –  rassomlarning    asarlarida  

jangchi  obrazi,  uning    qahramonligi,  mardligi  jasorati  hamda  o`z    ona      Vataniga 

bo`lgan  cheksiz  muhabbati  ifodalanadi.  Leonardo  da  Vinchi,M.B.  Grekov, 

G.K.Saviskiy, 

A.A.Deyneka, 

V.V.Volkov 

va 


boshqalar 

ana 


shunday  

musavvirlardandir. 

Animalistik    –    janr        o`zgacha  tasviriy      san`at        turidir.  U  lotincha    

«anima»,    «hayvonot  olami»  degan      ma`noni  bildiradi.  Animalistik  rassom 

hayvonot  dunyosiga  zo`r   qiziqish, sevgi va mahorat bilan yondoshadi. 

Hayvonot  dunyosi  ibtidoiy  odamlar    hayotida  kata    ahamiyatga  ega  bo`lgan. 

O`sha    davrda  ular  g`orlarning  devorlariga  kiyik,  qo`tos,  mamontlarning  suratlarini 

chizganlar. 

Qadimgi  Yaponiya  va  Xitoyda  hayvonlarning  tasvirlari    dekorativ  naqshlar 

tuzishda    hamda    monumental        kompozitsiyalar  yaratishda    asosiy  hisoblangan. 




 

17 


XVI  asrga  kelib  hayvonot  olami    anatomiyasini    buyuk  musavvirlar  Leonardo  da 

Vinchi va  A. Dyurerlar  ishladilar. 

Keksa  haykaltarosh  va    grafik    musavvir  V.A.  Vatagin  o`zining  asarlarida 

to`rt oyoqli do`stlarini  haqqoniy  va  ishonchli  tasvirlaydi. 

Mashg`ulot  rahbari  o`quvchilarga    nazariy  bilim  berish  jarayonida    mazmuniy  

to`liq  ochib  berishi    uchun  jonli  nutq  orqali  so`zlash  bilan  birga    musavvirlar 

asarlaridan      surat  –  lavhalar,  adabiyotlar,  kino  va    diafilmlar  va  slaydalardan 

unumli  foydalanishi  maqsadga  muvofiqdir. 

Maishiy  janr.  tasviriy  san`atda  bu    janrdagi  asarlar      kishilarning  kundalik 

hayotini,  turli  voqealarni  o`zida  mujassamlashtiradi.    Aksariyat  rangtasvirda  aks 

etuvchi  maishiy  janr  ilk  bor    XVII    asrda  yashab  ijod  etgan  Golland  rassomlari-

Piter de Xox, Ostade, Sten,  Terborx,  Vermer  kabilar  ijodida namoyon   bo`ladi. 

Realistik  rassomlardan  P.Fedotov,  V.Perov,  V.Maksimov,  V.  Makovskiy, 

K.Saviskiy,  I. Repin kabilar maishiy janrning taraqqiyotiga katta   hissa qo`shdilar. 

O`zbek  rassomlaridan    R.  Ahmedov,  M.  Saidov,    Z.Inog`omov,    R.  Choriyev,  G`. 

Abdurahmonovlar ham shu janrda barakali ijod etib keldilar. 

 


Download 2,08 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish