Mashina tarjimasining lingvistik asoslari



Download 16,98 Kb.
Sana31.12.2021
Hajmi16,98 Kb.
#249231

Mashina tarjimasining lingvistik asoslari” fanidan

5-TOPSHIRIQ

1.Anna Fillipovich maqolasini o‘qib, unda Rossiyada MT tarixiga oid ma’lumotlarni bayon eting.

2.Lingvistik kompyuter dasturlarining ishlash samaradorligini oshirish uchun nimalar qilish lozim?

3.Mashina tarjimasi tizimlarining zamonaviy turlari haqida Internet ma’lumotlarini toping.


1-savolning javobi: Mashina tarjimasi tarixi ilmiy va amaliy yo'nalish sifatida o'tgan asrning 40-yillari oxirida (mexanizatsiyalashgan transferdan tashqari) boshlandi. P.P.Smirnov-Troyanskiyning apparati, o'ziga xos lingvistik qo'shish mashinasi, 1933 yilda ixtiro qilingan.

Mashina tarjimasi boshlang'ich nazariy asoslari tizimi (1940-yillarning oxiri - 1950-yillarning boshi) tilga kod sifatida qarash edi.

Mashina tarjimasi kashshoflari matematiklar va muhandislar edi. Birinchi tajribalarining tavsiflari, hal qilish uchun yangi paydo bo'lgan kompyuterlardan foydalanish bilan bog'liq kriptografik muammolar 1940 yillarning oxirlarida AQShda nashr etilgan.

Uorren Uiver bir qator muhokamalardan so'ng 1949 yilda memorandum tuzdi va mashina tarjimasi uchun tizimlarni yaratishning asosiy imkoniyatini nazariy jihatdan asoslab berdi.

Uiverning g'oyalari MTda interlingva yondashuvining asosini tashkil etib, axborot uzatish bosqichi ikki bosqichga bo'linadi. Birinchi bosqichda, boshlang'ich jumla qidiruv tiliga tarjima qilingan (soddalashtirilgan asosida yaratilgan Inglizcha), so'ngra ushbu tarjima natijasi maqsadli til vositalari yordamida taqdim etiladi.

Uaverning memorandumi MT nashriga eng qizg'in qiziqish uyg'otdi. 1948 yilda A. But

va Richard Richens dastlabki tajribalarni o'tkazdilar (masalan, Richens so'z shakllarini o'zak va qo`shimchalarga bo'lish qoidalarini ishlab chiqqan). Tez orada tadqiqotlarni moliyalashtirish boshlandi. Dastlabki bosqichlarda MT rivojlanishi faol rivojlanib,

harbiylar tomonidan qo'llab-quvvatlandi, AQShda esa asosiy e'tibor rus-ingliz yo'nalishiga, SSSRda esa ingliz-rus yo'nalishiga qaratildi.

Mashina tarjimasining rivojlanishi aniq amaliy ehtiyojlardan tashqari muhim rol o'ynaydi.

Matematik A. Turing tomonidan mashhur aql uchun test ("Turing testi") aslida mashina o'ylay oladimi yoki yo'qmi degan savol bilan almashtirildi.

Shunday qilib, kompyuter muammolari o'nlab yillar davomida tabiiy tilda xabarlarni qayta ishlash markazda bo'lgan kibernetika bo'yicha tadqiqotlar (va keyinchalik sun'iy intellekt bo'yicha) va ular orasida matematiklar, dasturchilar va kompyuter muhandislari bir tomondan va tilshunoslar - boshqa tomondan, samarali hamkorlik o'rnatildi.

1952 yilda Massachustes Texnologiya Institutida birinchi MT konferentsiyasi bo'lib o'tdi.

1954 yilda Nyu-Yorkda birinchi MT tizimi - IBM taqdim etildi. Mark II, IBM tomonidan Jorjtaun universiteti bilan birgalikda ishlab chiqilgan (bu voqea Jorjtaun tajribasi sifatida tarixga kirdi).

Grammatik qoidalar imkoniyatlari dasturida cheklangan (250 dona va 6 ta lug'atga ega edi), rus tilidan ingliz tiliga tarjima qilingan MT taqdim etildi.

Unda 1954 yilda SSSRda birinchi mashina tarjimasi tajribasi I.K. Institutda Belskoy (lingvistik qism) va D. Yu.Panov (dasturiy ta'minot qismi) SSSR Fanlar akademiyasining aniq mexanikasi va kompyuter texnologiyalari va birinchi sanoatda mos keladigan mashina tarjimasi algoritmi va Ingliz tili rus tiliga universal kompyuterda joylashtirildi. Yu A. A. Motorin boshchiligidagi jamoa tomonidan ishlab chiqilgan.

Demak, MT rivojlanishining bir qancha bosqichlarini qisqacha ko`rib o`tsak:

50-yillar: birinchi umidsizlik

50-yillarning boshlariga kelib AQSh va Yevropada MT sohasida bir qator tadqiqot guruhlari ish olib borishdi. Shu bilan birga, ushbu tadqiqotlarga katta sarmoyalar kiritildi, natijalar tez orada investorlarni hafsalasini pir qildi.

Past darajadagi asosiy sabablardan biri o'sha yillarda MT sifati, apparatning imkoniyatlari cheklangani edi: kichkina hajmdagi ma'lumotlarga ham sekin kirish imkoni bo'lgan xotira hajmi, imkonsizligi yuqori darajadagi dasturlash tillaridan to'liq foydalanish. Lingvistik muammolar sababli hal qilish uchun zarur bo'lgan nazariy asoslarning yetishmasligi edi. Natijada birinchi MT tizimlari so'zma-so'z qisqartirildi, matnlarni hech qanday sintaktiksiz, yaxlit tarjima qilindi.

60-yillar: past boshlanish

Keyingi o'n yil ichida MT tizimlarini ishlab chiqish AQShda amalga oshirildi.

Yuta shtatidagi Provo shahridagi Brigham Young universiteti (dastlabki reklama)

WEIDNER va ALPS tizimlari) va Mormon cherkovi tomonidan moliyalashtiriladi,

Muqaddas Kitob tarjimasiga qiziqish bildirgan; tadqiqot guruhlari tomonidan Kanadada, shu jumladan METEO tizimi bilan Monrealdagi TAUM; Yevropada - GENA guruhlari tomonidan (Grenobl) va SUSY (Saarbrücken). Bu ish mahalliy tilshunoslar sohasi, masalan, I.A.Mel'chuk va Yu.D. Apresyan (Moskva), natijasi ETAP lingvistik protsessori edi. Mashina tarjimasi bo'yicha eksperimental laboratoriya 1960 yilda Leningraddagi Matematika va Mexanika ilmiy-tadqiqot instituti tarkibida tashkil etildi, keyinchalik Leningrad matematik-tilshunoslik laboratoriyasi universiteti etib o'zgartirildi.

70-80-yillar: yangi turtki

MT tadqiqotidagi yangi ko'tarilish 1970-yillarda boshlangan va intellektual kompyuter modellashtirish sohasidagi muhim yutuqlar, tadbirlar u bilan bog'liq edi.

1978-93 yillar uchun AQShda MT sohasidagi tadqiqotlar bo'yicha 20 million dollar, Yevropada - 70 million, Yaponiyada - 200 million dollar sarflandi.

90-yillardan 21-asrgacha



90-yillar kompyuter bozorining jadal rivojlanishini olib keldi va axborot texnologiyalari, Internetdan keng foydalanish (bu tobora xalqaro va ko'p tilli bo'lib bormoqda) ommalashib ketdi. Mumkin bo'lgan va eng muhimi talab qilinadigan MT tizimlarini yanada rivojlantirildi, ko'rinish neyron tarmoqlardan, tushunchalardan foydalanishga asoslangan yangi texnologiyalar konnektizm, statistik usullar, hammasi amalga oshdi.
Download 16,98 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish