Ma’lumki, suv kuchsiz elektrolit, aniqrog‘i kuchsiz amfolitdir. Suv molekulasi oz miqdorda boʻlsada, quyidagi tenglama boʻyicha dissotsiyalanadi


Tuzlarning gidrolizlanishi.Gidrolizlanish darajasi va konstantasi



Download 51,1 Kb.
bet3/4
Sana31.12.2021
Hajmi51,1 Kb.
#272784
1   2   3   4
Bog'liq
МАЪРУЗА 11

Tuzlarning gidrolizlanishi.Gidrolizlanish darajasi va konstantasi.


Gidrolizreaksiyalarinikuyidagichaumumiytenglamabilanifodalashmumkin:Kat An+H2OKatOH+HAn

Tuz+ suvasos +kislota

Tenglamadan ko‘rinib turibdiki suvda tuz eriganda gidroliz reaksiyasinatijasidaeritmadagiOH-vaH+ionlariningmiqdorikeskino‘zgaradi.

Aniqrog‘i gidroliz natijasida eritmaning pH – i o‘zgaradi va bu o‘zgarishhar qanday tuz gidrolizining mexanizmini tushunishda, gidroliz tenglamasinituzishda, gidroliz reaksiyalaridan amaliyotda foydalanishda asosiy ko‘rsatgichhisoblanadi.

Tuzlar gidrolizining mexanizmi tuz tarkibiga kirgan metall kationi vakislota koldig‘i - anionning tabiatiga, anikrog‘i, kutblanuvchanligi(polyarizasiyasi)gabog‘lik.Agarionqanchalikkuchliqutblansa(qutblangan

bo‘lsa)gidrolizshunchaliktezvato‘likboradi.UmumanKat+nvaAn+mlarishtirokidagidrolizborishjarayonimexanizmlarinikuyidagichatasavvuretishmumkin.



  1. Ma’lumki, har qanday kation suvli eritmada donor-akseptor ta’siritufayligidratlanganholdaya’niakvokompleks[Kat(H2O)n]mholida

bo‘ladi.Bu kompleksdagi kationning zaryadi qanchalik katta va radiusi qanchalikkichikbo‘lsauning akseptorlikkuchi shunchalikkatta,ya’niKat... OH2bog‘ibarkaror bo‘ladi.

Bunday kompleks tarkibidagi O - H bog‘i kuchli qutblanuvchanlik xossasigaegadir. Shu sababli "gidrat qobig‘ida" gi (Kat*H2O ... H2O) suv molekulalario‘rtasidagi vodorod bog‘lanish kuchli bo‘ladi. Bunday o‘zaro ta’sirlashuvnatijasida kation bilan bevosita bog‘langan suv molekulasidagi O - H bog‘ikuchsizlanib[Kat*HO----H+...H2O],vodorodatomisekinlikbilanajraladi

va"gidratkobig‘i"dagisuvmolekulasibilanbirikibH3O+gidroksoniyionini hosil qiladi, Kation esa OH-gurux bilan kuchlirok kimyoviy bog‘ hosilqilib Kat(OH)nasosga aylanadi.

Ajralib chiqadiganH3O+- ionlari eritmadagi [H+] = [OH-] muvozanatnibuzib, [H+] > [OH-] bo‘lishiga, ya’ni eritmada kislotali muxit pH < 7 yuzagakelishigaolibkeladi.

Buo‘zgarishlarasosan:NH4+,Su2+,Al3+,Cr3+,Fe2+,Fe3+,Co2+,Ni2+,Zn2+,Cd2+,Hg2+,Pb2+,Sn2+,Sb3+,Bi3+,Mn2+,Mg2+ionlariishtirokidaruyberadi.

Boshqacharoq aytganda, hosil bo‘ladigan asos Kat(OH)nqanchalik kuchsiz bo‘lsagidrolizshunchalikoson va tezboradi.


  1. Anionlar ham gidroliz reaksiyalari borishida ishtirok etadi. Aksariyatanionlar (kislorodli EOx-mva kislorodsiz E-m) eritmada suv molekulalaribilanvodorodbog‘lanishtufayligidratlanganholdabo‘ladilar:E-m...H-O-

H yoki EOx-m... H2O). Bu ionlardagi anion bilan suv molekulalari o‘zaro qutbli(polyarizasion) ta’sir tufayli "An-m...H2O" vodorod bog‘i kuchayib, kovalentbog‘lanishga o‘tadi va anion o‘ziga H+- ionini biriktirib oladi (kuchsiz kislotaHAnHEyokiNEOxhosilbo‘ladi),eritmagaOH-ionlariajralib chiqadi:

[E-m..H2O][E-m--H...OH][E-m–H ]-(m-1)+ OH-

[EOx-m...H2O][EOx-m--H...OH][EOx-m-H]-(m-1)+OH-

gidratlanganoraliqholatkislota +OH-anion

Reaksiya natijasida suvli eritmadagi [H+] = [OH-] muvozanat buzilib [H+] <[OH-]bo‘ladi,eritmaningmuhiti(pH>7)ishkoriybo‘ladi.Suvbilan

gidrolizreaksiyasigakuchsizkislotalartarkibigakiruvchikislotaqoldiqlari

-anionlar:F-,S-2CN-,CH3COO-,HCOO-,NO2-,CO3-2,SO3-2,ClO-,PO4-3,SiO3-2,

kirishadi.

AksariyattuzlartarkibigaNa+,K+,Ca+2,Ba+2kationlarivaCl-,Br-,I-,NO3-,

SO4-2, ClO4-, SO4-2, SiF6-2kabi anionlar kiradi. Bu ionlar suv mlekulalaribilanta’sirlashgandaH2O-molekulalariniH+vaOH-ionlariholigachaparchalayolmaydilar.Chunki,buionlarningradiusikattavazaryadikichikbo‘lgani uchun qutblovchanlik xossasi (kuchi) suv molekulasini "parchalash" gayetmaydi.

Boshqacharoq aytganda bu ionlar birgalikda hosil qilgan tuzlar mutlaqogidrolizlanmaydi.Butuzlarningeritmada[H+] =[OH-] muvozanatniungyoki

chap tomonga siljita olmagani uchun pH o‘zgarmaydi. Yukorida bayon etilganlarasosida kuyidagi tuzlarning gidroliz reaksiyalari va ularning tenglamalarinituzishbilantanishibchikaylik.

Ma’lumki,tuz-kislotabilanasosningo‘zarota’sirmaxsulotidir.Shuning uchun tuzlarning gidroliz tenglamalarini tuzishda ularning qandaykislotavaqanday asosdanhosilbo‘lganligigae’tiborberishkerak.



    1. Kuchli asos (LiOH, NaOH, KOH, Ca(OH)2, Ba(OH)2, RbOH, Ca(OH)2) vakuchsizkislota(HCN,H2S,HNO2, H2SO3,H3PO4,H2CO3,H2SiO3,HF,

CH3COOH,HCOOH)danhosilbo‘lgantuzlarninggidrolizi.Butuzlartarkibidagimetallkationlarikamqutblanuvchanbo‘lganiuchunularsuvmolekulalari bilan ta’sirlashmaydi. Anionlarning qutblanuvchanligi yukoribo‘lgani uchun ular gidrolizda ishtirok etadilar. Bunday tuzlarning gidroliztenglamasinishundaytasavvuretish mumkin:

KatAn+H2OKatOH-+AnH+

Tuz suvkuchli asos + kuchsiz kislotaAgar aniqmisoldako‘radiganbo‘lsak:


  1. boskich:Na2CO3+H2ONa++OH-+NaHCO3II boskich:NaHCO3+H2ONa++OH-+H2CO3

Soda - Na2CO3suvda eriganda gidrolizlanib, bu gidroliz amalda oxirigachabormaydi, birinchi bosqichda deyarli tuxtaydi. Agar eritma qizdirilsa, IIbosqichi boradi va ikkala holda xam eritma ishkoriy muhitga ega bo‘ladi.(pH>7)

Ibosqichningionlitenglamasi:

2Na++CO2-2+H2ONa++OH-+Na++HCO3-

Qiskaionli tenglamasi:



CO3-2+HOHOH-+ HCO3-(pH> 7)

Oxirgi tenglamadan ko‘rinib turibdiki, kuchli asos va kuchsiz kislotadanhosil bo‘lgan tuzning gidrolizi anion buyicha gidroliz bo‘lib, kationgidrolizlanmaydi. Bunday gidrolizni eritmaga kislota qo‘shib kuchaytirish,ishkor qo‘shib sekinlashtirish mumkin. Temperaturaning ortishi va

eritmaningsuyultirilishimuvozanatniunggasiljitadi,ya’nigidroliznituliqoxirigachaborishigaolibkeladi.Butuzlarningeritmalaridoimoishqoriy muhitlibo‘ladi.


    1. Kuchsiz asos (NH4OH, Mg(OH)2, Ci(OH)2, Fe(OH)2, Fe(OH)3, Co(OH)2,Ni(OH)2, Al(OH)3, Cr(OH)3, Mn(OH)2, Zn(OH)2, Pb(OH)2, Sn(OH)2, Sb(OH)3,Bi(OH)3) va kuchli kislotalar (HCl, HBr, HI, HClO4, H2SO4, HNO3) dan hosilbo‘lgantuzlarninggidrolizi.Butuzlarningumumiygidroliztenglamasi:

KatAn+H2OKat(OH)n+H++An-

tuz +suvkuchsizasos+kuchli kislota



Bunday tuz tarkibiga kirgan An-- ning qutblanuvchanligipast bo‘lgani uchunsuv molekulalari tarkibidagivodorodni tortib ola olmaydi. Kat+- ningqutblanuvchanligi yukori bo‘lgani uchun suv molekulalari bilan

ta’sirlashadivaOH-ionlarinibiriktiriboladivaeritmagaH+ionlariajralibchiqadi.

Shuninguchuneritma(pH<7)kislotalimuhitgaegabuladi.Aniqmisoldako‘rib chikamiz:

FeCl3+ H2OFe(OH)Cl2+ H++ Cl-I boskich.Fe(OH)Cl2+H2OFe(OH)2Cl+ H++ Cl-IIboskich.Fe(OH)2Cl+ H2OFe(OH)3+H++Cl-III boskich.

Kup negizli tuzlar gidrolizlanganda II, III... boskichlarning borishextimolligikamayibboradi.ShungaasosanFeCl3tuzisuvdaerigandaIII

boskich deyarli amalga oshmaydi. Agar III boskich buyicha gidroliz borganda edi,FeCl3eritmasitiniksarikranglibulmasdan,balkikungirrangliloyka(zangli suv) ga aylanib kolar edi. Lekin FeCl3eritmasi tinik eritma. Demak,gidroliz I yoki II boskich buyicha boradi. Aytilganlarni e’tiborga olib I va IIboskichuchun ionlitenglamalarnituzamiz:Iboskichuchun:

Fe+3+ 3Cl-+ HOHFe(OH)+2+ 2Cl-+ H++ Cl-tulik ionli tenglamaFe+3+HOHFe(OH)+2+ H+(pH< 7) kiska ionlitenglama



  1. boskichuchun:

Fe(OH)+2+2Cl-+HOHFe(OH)2++Cl-+ H++Cl-Fe(OH)2++ HOHFe(OH)2+ H+(pH<7)

Ionli tenglamalardan ko‘rinib turibdiki, kuchsiz asos va kuchli kislotadanhosil bulgan tuzning gidrolizi kation buyicha gidroliz bo‘lib, bu tuztarkibidagianiongidrolizdaishtiroketmaydi,eritmakislotalimuhitga

ega bo‘ladi, rN <7. Bu gidrolizni to‘lik oxirigacha yetkazish uchun temperaturanioshirish,eritmanisuyultirishyokieritmagabirozishkorqo‘shishkerak.Gidroliznito‘xtatishuchunesaeritmagakislotaqo‘shishzarur.ShusababliZnSO4,SnCl2kabituzlarningeritmalarinitayyorlashdaeritmagamosravishda

H2SO4vaHCleritmalariqo‘shiladivahosilbo‘lganoqranglicho‘kmalareritibyuboriladi.



    1. Kuchsiz asos va kuchsiz kislotadan hosil bo‘lgan tuzlar suvda erigandakation ham, anion ham o‘rtacha qutblanuvchan bo‘lgani uchun ikkala ion hamgidrolizda ishtirok etadi. Gidrolizlanish mahsuloti sifatida kuchsiz asos(cho‘kma)vakuchsizkislotahosilbo‘ladi.Bundaygidrolizreaksiyasining

umumiytenglamasi:

Kat An +xH2OKat(OH)+HAn

tuz + suvkuchsiz asos + kuchsiz kislotaAniqmisolda ko‘rib chiqaylik:

(NH4)2CO3+2H2O2NH4OH + H2CO3ionli holda.2NH4++ CO2-2+ 2HOH2NH4OH+H2CO3

Reaksiya tenglamalaridan ko‘rinayaptiki, kuchsiz asos va kuchsiz kislotadanhosilbo‘lgantuzxamkation,xamanionmexanizmibuyichaboradi.Odatdabunday tuzlarning gidrolizi tuliq oxirgacha boradi. Eritmaning muhiti hosilbo‘lgan kislota va asosning Kdis.-kiymatiga, ya’ni ularning qanchalik darajadadissotsiyalanishgabog‘likbo‘ladi.

Agar Kdis.kisl.> Kdis.asos.bo‘lsa eritma kislotali muhitga (pH < 7), Kdis.kisl.7)egabo‘ladi.

3 - turdagi gidroliz reaksiyalari boshqa hollarda ham boradi. Agar kuchsizasosvakuchlikislotadanhosilbo‘lganbirortuzeritmasiikkinchi-kuchli

asosvakuchsizkislotadanhosilbo‘lgantuzeritmasibilanaralashtirilsaikkalatuzbirgalikdagidrolizgauchraydi.Birgalikdagidrolizto‘liqboradigan gidroliz bo‘lib, uni quyidagi misolda ko‘rib chiqaylik: Agar AlCl3tuzieritmasigaNa2Seritmasiqo‘shilsa,eritmatezdaoqrangliloyqagaaylanib,qo‘lansahid chiqara boshlaydi.

Uning sababi AlCl3va Na2S birgalikda gidrolizlanib suvda yomoneriydigan Al(OH)3va qo‘lansa hidli H2S - gazi hosil bo‘ladi:2AlCl3+ 3Na2S + 6H2O2 Al(OH)3(cho‘kma)+ 3H2S(gaz)+ 6NaClReaksiyaningionlitenglamasi:

2Al+3+6Cl-+ 6Na++3S-2+6H2O2Al(OH)3(cho‘kma)+ 3H2S(gaz)+ 6Na++6Cl

Qiskaionli tenglamasi:

2Al+3+3S-2+6HOH2Al(OH)3(cho‘kma)+3H2S(gaz)
BundaeritmaningmuhitiqariybneytralvapHqiymati7gayaqinbo‘ladi.

Eritmaning muhiti yuqoridagi (3-tur) gidroliz reaksiyalardagi singarihosilbo‘ladigankislotayokiasosningkuchi bilanxarakterlanadi.

Gidroliz reaksiyalarning aksariyati qaytar jarayon bo‘lgani uchungidrolizni miqdoriy xarakteristikasi sifatida gidroliz darajasi – h vagidrolizdoimiysi-Kgidr.tushunchalarikiritilgan.

Gidroliz darajasi - gidrolizlangan tuz miqdorining umumiy eritilgantuzmiqdoriganisbatibo‘lib o‘lchovbirligisiz(0-1)vafoizlarda(0-100%)

o‘lchanishimumkin.h-ningqiymatituzningtabiatiga,eritmakonsentrasiyasi, temperaturasiga bog‘lik. h-ning qiymati gidroliz bosqichiningtartibiga ham bog‘lik bo‘lib, bosqichning tartibi ortishi bilan h-ning qiymatikamayib boradi:

h1> h2> h3...>hn

Gidroliz darajasi tuzning tabiatidan kelib chiqqan holda quyidagichahisoblanishimumkin:

a)kuchliasosvakuchsizkislotadanhosilbo‘lgantuzuchun



h=Coh−

C
Bunda

Stuzeritmadagituzningkonsentrasiyasimol/l

Son-- tuz gidrolizlangandan keyin eritmada hosil bo‘lgan ON--ionlarningkonsentrasiyasi.Son-qiymatimiqdorangidrolizlangantuzningkonsentrasiyasigateng.

b)kuchsizasosvakuchlikilotadanhosilbo‘lgantuzuchun
h = Ch+C

BundaSn+-tuzgidrolizlangandaeritmadaStuzhosilbo‘ladiganN+-ionlarning konsentrasiyasi bo‘lib, u miqdoran gidrolizlangan tuz miqdorigateng.

Gidroliz doimiysi - Kgidr.ham tuzning tabiatiga bog‘lik bulib, 1 - turtuzlar (kuchli asos va kuchsiz kislota) uchun Kgidr.ni keltirib chiqaraylik:CH3COONa + H2OCH3COOH + NaOH tenglamaga mos keluvchigidrolizgamassalarta’sirikonuniniqo‘llasak:

SN3SOONNaOH

SNSOONaH O

bo‘ladi. Bundan NaOH eritmada Na+va OH-ionlarini hosil qilgani uchun[NaOH]=[OH-]bo‘ladi.



CH3COONa-kuchlielyektrolitbo‘lganiuchunto‘liqCH3COO-vaNa+

ionlarigadissotsiyalanadi.Shusabablieritmada[CH3COONa]=[CH3COO-]bo‘ladi. Eritmada suvning miqdori ko‘p bo‘lgani uchun [H2O] = 1 mol/l = constdebqabulqilamiz.

Gidroliznatijasidahosilbo‘lganCH3COOHningmiqdorini

[CH3COO−]*[H+]


Kkisl


Download 51,1 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish