Kompetentlik yondashuvini shakllantirish



Download 24.66 Kb.
Sana11.01.2017
Hajmi24.66 Kb.
Kompetentlik yondashuvini

shakllantirish
“Kadrlar tayyorlash milliy Dasturi”va “Ta`lim to`g`risida”gi Qonunda ta`lim mazmunini yangi shakl va ko`rinishlarini joriy etish, o`quvchi faoliyatini rivojlantirishga, bolaning saxsiy fikrini kamol toptirishga xizmat qiladigan, ijodkorlikka yo`naltiruvchi natijali ta`limni tashkil etishga qaratilgan faoliyatni amalga oshirishga erishish muhim vazifa ekanligi uqtirilgan.

Mamlakatimizda ma`nan yetuk , ruhan sog`lom,uyg`un kamol topgan avlodni tarbiyalash uchun zarur imkoniyatlar bazasini yaratishga erishildi.”Maktab ta`limini rivojlantirish Davlat dasturi”ning samarali amalga oshirilganligi buning yo`rqin dalilidir. Ta`lim-tarbiya samaradorligini oshirishda asosiy omil sifatiga qaralayotgan ta`lim texnologiyalarni ayniqsa, axborot kommunikatsiya texnologiyalarini amaliyotga joriy etishdan , multimediya resurslaridan oqilona foydalanishdan, buning mevasi bo`lgan o`quvchi bilish qobiliyatini o`stirishdan iborat. Axborot kommunikatsiya texnologiyalarning afzallik tomoni shundaki,o’quvchini mustaqil fikrlashga,dunyoqarashini kengaytirishga , tinglashga va mushohada etishga , intilish va izlanishga,tafakkurni rivojlantirishga,o’z ustida mustaqil ishlashga o’rgatadi.O’qituvchi va o’quvchi birgalikda faoliyat yuritadi.O’qituvchi boshqaruvchi sifatida o’quvchiga turli yo’nalishlarni ko’rsatadi.O’quvchi dars jarayonida faol harakat qilib,o’zi mustaqil fikr yuritadi.Darsda malakalarini samarali ravishda qo`llashga o`rgatish dars samaradorligini oshiradi.

Ta`limning barcha bosqichlarida yangi pedagogik texnologiyalarni joriy etish, ayniqsa, axborot kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali va oqilona foydalanish va yuqori samaradorlikka erishishga alohida ahamiyat berish darkor.Jahon talablariga mos keluvchi raqobatbardosh,malakali kadrlar tayyorlashga,kelajak avlodni yuksak ma`naviyatga , ijtimoiy hayotda ro`y berayotgan o`zgarishlarga to`g`ri munosabatda bo`lishga, milliy qadriyatlarimiznning mohiyatini chuqur anglab yetadigan barkamol shaxslarni tarbiyalash yo`lida faoliyat olib boruvchi o`qituvchi ijodkorlik, izlanuvchanlik,fidoiylik naminalarini ko`rsatishi lozim. Shuningdek o’qituvchida ham mahorat va san’at bo’lishi kerakki,u o’quvchilarni o’ziga jalb eta olishi,darsini qiziqarli qilib o’tishi va o’quvchiga bilim va tarbiya bera olishi kerak.

Hozirgi kundagi asosiy vazifalarimizdan biri o`quvchilarni shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy hayotlarida uchraydigan vaziyatlarda egallab turgan turli tipdagi malakalarini samarali ravishda qo`llashga o`rgatish, mustaqil o`rgatish, mustaqil ravishda fanga oid zaruriy axborotlarni izlab topish, tahlil qilish natijasida zaruriy bilimlarni oshirishga oid materiallarni ajrata olish, ko`zda tutilmagan noaniq,ya`ni , muammoli vaziyatlar vujudga kelganda ish beradigan malakalarga alohida ahamiyat berish hamda egallagan bilimlarni kundalik turmushi jarayonida qo`llay oladigan xususiyatlarni egallashni tarbiyalashdan iboratdir .

O`quvchilarda bu xususiyatlarni tarbiyalashda, ayniqsa,ona tili va adabiyat faniga oid bilim, ko`nikma va malakalarning dars jarayonida singdirish bilan birgalikda ularda kompetensiyalarni ham shakllantirilishi lozim.

Kompetensiya –muayyan fan bo`yicha o`quvchi egallagan nazariy bilim, ko`nikma va malakalarni kundalik hayotida duch keladigan amaliy va nazariy masalalarni echishda foydalanib, amaliyotda qo`llay olishdir.

Inson qaysi qasb sohibi bo’lishidan qat’iy nazar o’z ishiga, mashg’ulotiga qunt bilan,mehr bilan yondashsa,uning sir asrorini mukammal egallaydi,shu bilan birga o’z-o’zini anglaydi,shu sohada kamol topadi.O’qituvchi ham bolalarni sevsa,tarbiyalasa, o’zi ham ulg’ayadi,donishmandlik kasb etib boradi.O’qituvchi kelajak farzandini tarbiyalab bilim beradi.Zero kelajak yoshlar qolida,ular bizning ertangi kunimiz. Ularda kompetensiyalarni shakllantirilishi, dars davomida o`quvchining faqat tinglovchi yoki eshitganini takrorlavchi “to`ti”ga emas ,balki chuqur mushohada yurituvchi,mustaqil fikrini bayon etuvchi, boshqalar bilan o`zaro hamkorlikda ishlovchi, o`zgalar fikrini hurmat qiluvchi,keng dunyoqarashli shaxsga aylantitishda ilg`or pedagogik texnologiyalarning o`rni beqiyosdir. Interfaol metodlarni qo`llab dars o`tish o`quvchilarda har tamonlama ilmiy-nazariy bilimlarni mustaqil egallash,bilim va ko`nikma,malakalarini shakllantirish va shu asosida o`quvchilarning ilmiy dunyo-qarashlarini tarkib toptirish hamda faolligini oshirish,erkin fikr yurita olishga o`rgatish ,ijodiy qobiliyarlarini aniqlash va ro`yobga chiqarish,o`qituvhi –o`quvchi hamkorligini shakllantirish va nihoyat kafolatlangan yakuniy natijaga erishishishni ta`minlaydi.Interfaol usullarda o`qituvchi o`quvchining mustaqil va mukammal bilim olishi uchun muhit yaratmog`i,fan asoslarini egallashga yo`naltirmog`i ,qiziqish,mehr uyg`otish bilan shug`ullanadi. Yangi pedagogik texnoligiya dars o’tish usullari va shakllarini o’zgartirib,ularni xilma-xil qilib,o’quvchini o’quv jarayonining faol qatnashchisiga aylantiradi.O’qitishning innovasion,nostandart(interfaol )shakllari kompyuterli o’yinlar,intrenetdan foydalanish,elektron darsliklar bilan turli usullarda yangi mavzuga ko’proq e’tibor qaratish,o’qitishni suhbat,o’yin,musobaqa,sahna ko’rinishli,musiqali,savol-javob,aqliy hujm,mushoira sayyohat , intervyu,tijorat,bahs-munozara kabi usullarda dars o’tishni talab qiladi.Darsning borish jarayonida ta’limiy metodlar va usullar almashina boradi.Noan’anaviy darsda o’quvchi shaxsi birinchi o’rinda turadi.O’qituvchi o’quvchi bilan yakkama-yakka ,interfaol usulida harakat qiladi.

Adabiyot boshqa fanlardan farq qilib,san’at sifatida inson ruhiyati,his-tuyg’ulari,tafakkurini,ma’naviy dunyosini boyitishda,eng kuchli vosita bo’lib xizmat qiladi.Interfaol darslarda ijodiyot,his-tuyg’u,sezgi,idrok faollashadi.O’qituvchi obrazlar va tasvirlar,qiziqarli ko’rgazmalar orqali o’quvchini bilishga,tafakkur qilishga,go’zallikni ko’ra olishga,dunyoga bo’lgan munosabatini shakllantirishga imkoniyat yaratadi.

Ona tili fani ham o’quvchini mustaqil fikrlashga o’rgatib,ular- ning og’zaki va yozma nutqini rivojlantirishga ,ma’naviy dunyosini boyitishga xizmat qiladi.Avvalo o’qituvchining nutqi sof va chiroyli bo’lmog’i,u ishoralar,qochiriqlar,isteora va xalq maqollari ,afarizmlardan o’rinli foydalana olishi,nutq ohangiga,so’z jozibasiga e’tibor berishi kerakligi talab etiladi.

Interfaol darslarni tashkil etishda o’qituvchining notiqlik san’ati,chiroyli so’zlash mahorati o’quvchining diqqatini jalb etadi.O’qituvchi – o’quvchi ruhini,psixologiyasini yaxshi bilishi har bir o’quvchi bilan individual ishlashni,unga nima topshiriq berishni yaxshi bilishi kerak.O’qituvchidan dars o’tishda ta’lim va tarbiyaning uygunligiga,fanlararo bog’liklik,davr yangiliklari,fan yangiliklaridan boxabar bo’lmoqlik,pedagogik ko’nikma va yuksak saviya,ijodkorlik talab etiladi.

Shuning ushun han o’qituvchilik nihoyatda mas’uliyatli va sharafli kasb deb ulug’lanadi.”Dunyo imoratlari ichida eng ulug’i maktab bo’lsa,kasblarning ichida eng sharaflisi o’qituvchilik va murabbiylikdir.O’qituvchi ming-minglab murg’ak qalblarga ezgulik yog’dusini baxsh etadigan,o’z o’quvchilariga haqiqatan ham hayot maktabini beradigan mo’tabar zotdir” ,- deydi I.A.Karimov “Yuksak ma’naviyat- yengilmas kuch” asarida.

Darhaqiqat , mustaqil O`zbekistonimizning porloq istiqboli barcha fuqarolarning, shuningdek, umumxalq,umummilliy faoliyatiga aylandi, “Betakrorimsan, yagonasan, ona vatanim –go`zal O`zbekistonim “ g`oyasini har bir dars va tarbiya bog`iniga` singdirish muhim omillardan biriga aylandi.

Prezidentimiz I.A.Karimovning quyidagi so`zi ta`limning umumiy maqsadini

belgilashda asosiy o`lchov bo`la oladi: ”Biz komil inson tarbiyasini davlat

siyosatining ystuvor sohasi deb e`lon qilganmiz.Komil inson deganda biz,avvalo, ongi yuksak,mustaqil fikrlay oladigan xulq-atvori bilan o`zgalarga ibrat bo`ladigan, bilimli,ma`rifatli kishilarni tushunamiz”.



Nasibaxon Karimova,

6-DIMI oily toifali ona tili va

adabiyot fani o`qituvchisi .

ZUlFIYAXONIM - o’zbek xalqining sevimli shoirasi


O’zbek xalqining sevimli shoirasi, taniqli jamoat arbobi, xalqaro tinchlik uchun kurash jarchisi Zulfiya Isroilova 1915 yili Toshkentda hunarmand oilasida tug‘ilgan. Shoira xotin-qizlar bilim yurtida o‘qigan vaqtlarida (1931-1934) adabiy to‘garaklarda she’r mashq qila boshladi. 1935-1938 yillarda O’zbekiston Fanlar akademiyasining A.S. Pushkin nomidagi Til va adabiyot instituti aspiranturasida tahsil oldi.

1938-1948 yillarda Bolalar nashriyotida muharrir, O’zbekiston Davlat nashriyotida bo‘lim boshlig’i, 1950-1953 yillarda esa «O’zbekiston xotin-qizlari” oynomasida bo‘lim boshlig‘i va nihoyat, 1953-1980 yillarda «Saodat» oynomasining bosh muharriri bo‘lib ishladi. 

Zulfiya 17 yoshida yozgan «Hayot varaqlari» (1932) nomli birinchi she’rlar to‘plami bilan Oydin, Myuzayyana Alaviya, Xosiyatxon Tillaxonovalar safiga kirib keldi. Yosh shoira poeziyasi zamonaviy, aktual mavzularga bag’ishlanadi. Zulfiyaning ijodiy kamolotida o‘zbek va rus klassiklari, xalq og’zaki ijodiyoti va jahon adabiyoti an’analarining roli benihoya bo‘ldi. 

Shoira «She’rlar» va «Qizlar qo‘shig’i» (1938) kabi poetik asarlarini ona-Vatan va uning dala, cho‘llarida mehnat qilayotgan paxtakorlar, mexanik, traktorchi qizlarning qaynoq hayotlariga bag‘ishlaydi. Ayni choqda mazkur to‘plamlardagi she’rlar yosh shoiraning she’riy mahorat sirlarini egallayotgan davrini xarakterlovchi asarlar sifatida ham muhim edi. 

Ikkinch jahon urushi davrida shoiraning «Uni Farhod der edilar» (1943), «Hijron onlarida» (1944) kabi to‘plamlarining nashr etilishi Zulfiyaning peshqadam shoirlar atoriga dadil kirib kelayotganligidan nishona edi. To‘plamdagi she’rlar Vatanga muhabbat, dushmanga nafrat va g’alabaga ishonch ruhida yaratilganligi bilan xarakterlidir. 

Zulfiyaning «Mening Vatanim», «Qo‘limda qurolu ustimda shinel», «Bizni kut» kabi umidbaxsh she’rlari urush davri o‘zbek she’riyatining jangovar ruhini anglatuvchi asarlari qatoridan mustahkam o‘rin olgan. 

Hozirjavob shoiraning urushdan so‘nggi yillarida yozilgan «Chorjo‘y—Qo‘ngirot» (1947), «Dalada bir kun» (1948), «Zootexnik qiz» (1952), «Tong qo‘shig’i» (1953) kabi bir qator she’rlar turkumi, «Men tongni kuylayman», «Yuragimga yaqin kishilar» (1958), «Kuylarim sizga» (1965), «Salom, sizga erkparvar ellar», «O’g‘lim, sira bo‘lmaydi urush» kabi she’r va to‘plamlarida Vatan madhi, mehnat jarayonida fidokorlik ko‘rsatayotgan kishilar hayoti jo‘shib kuylanadi, xunrez urushlarga la’natlar o‘qiladi. 

Uning «So‘roqlaydi shoirni she’rim» (1960), «Oydin» (1953), «Quyoshli qal’am» (1967) kabi' ocherk, poema va dostonlari H. Hakimzoda, Oybek, Oydin, Hamid Olimjon kabi ustodlarning yorqin xotiralariga bag’ishlangan. Serqirra ijod egasi Zulfiya H. Olimjouning «Semurg‘», «Zaynab va Omon» dostonlari asosida p’esa va opera librettolar ham yaratdi.

Zulfiya «O’ylar», «Shalola» kabi she’riy majmualari uchun Hamza nomidagi Respublika Davlat mukofoti sovrindori bo‘lgan. «Saylanma»lari uchun Ittifoq Davlat mukofoti, hind mavzusidagi she’rlari uchun Javoharlal Neru nomidagi umumhindiston sovrini, Tinchlik va do‘stlikni tarannum etuvchi asarlari hamda taraqqiyparvar Osiyo va Afrika yozuvchilari harakatidagi faol ishtiroki uchun xalqaro «Nilufar» mukofotlariga sazovor bo‘lgan. 

Ayni chog’da Zulfiyaning xaldaro do‘stlik, tinchlik va baynalmilal ruhida yozilgan badiiy va publitsistik asarlari uning katta jamoatchilik faoliyati bilan qo‘shilib ketadi. Shoira Hindiston, Yugoslaviya, Shri Lanka, Misr, Birma, Avstriya kabi mamlakatlarda bo‘ldi. Sovet xotin-qizlar komitetining a’zosi Zulfiya 1956 yilda Osiyo va Afrika yozuvchilarining Dehlida o‘tkazilgan birinchi Konferensiyasida qatnashib, katta anjuman xotirasiga bag’ishlangan mashhur «Mushoira» (1958) asarini yaratdi. 

Uning she’rlari rus, ingliz, nemis, hind, bolgar, xitoy, arab, fors va boshqa tillarga tarjima qilingan. Shoira Nekrasov, Lermontov, S. Shchepachev, V. Inber, Lesya Ukrainka, Edi Ognesvet, M. Dilboziy, Amrita Pritham asarlarini o‘zbek tiliga mahorat bilan tarjima qildi. Yirik jamoat arbobi, shoira Zulfiya — O’zbekiston Oliy Sovetining deputati, Osiyo va Afrika mamlakatlari bilan aloqa qiluvchi sovet komitetining raisi (1962) bo‘lgan. 

Hukumat Zulfiyaning shamarali ijodi va aktiv jamoatchilik faoliyatini Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va uch marta Mehnat Qizil Bayroq ordeni va medallar bilan taqdirladi. U Bolgariya Xalq Respublikasining birinchi darajali «Kirill va Mefodiy» ordeni bilan mukofotlangan. Shoira 1975 yilda 60 yoshga to‘lishi munosabati bilan Xalqlar do‘stligi ordenini olishga sazovor bo‘ldi.

da u sobiq Ittifoq Davlat mukofoti laureati va Mehnat Qahramoni hamdir. Hozirgi kunga kelib Zulfiyaning vatan tinchligi va zamoatchilik oldidagi xizmatlarini inobatga olib “Zulfiya” nomidagi Davlat mukofoti ta`sis etildi.

 

Nasibaxon Karimova,



6-DIMI oily toifali ona tili va

adabiyot fani o`qituvchisi

Do'stlaringiz bilan baham:


Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2017
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa