1-mavzu: husnixat metodikasining rivojlanish tarixi



Download 0,77 Mb.
Pdf ko'rish
bet7/48
Sana31.12.2021
Hajmi0,77 Mb.
#277818
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   48
Bog'liq
husnixat metodikasining rivojlanish tarixi. husnixatga orgatishning maqsad va

ADABIYOTLAR. 

1. 


G'ulomov M. "Boshlang'ich sinf o'quvchilarini husnixatga o'rgatish" T.1970 

2. 


G'ulomov M. "Chiroyli yozuvni shakllantirish" T. 1992 3.G'apporovavaboshq. "Alifbe" T. 

1999 


5. G'apporova va boshq. "1- 2 yozuv daftari" T. "O'qituvchi" 1999 6.Husnixat daftari. 1 -sinf 

uchun.T-1999 7.Husnixat daftari.2-sinf uchun.T-1999 8.Husnixat daftari.3-sinf uchun.T-1999 




 

O'quvchilarga  dars  jarayonida  bajartiriladigan  mashqlar  oddiy  boTishi  va  kam  vaqt 

olishi ,ularning jismoniy jihatdan o'sisahiga ,qoT va barmoq muskullarining chiniqishiga, qaddi 

-qomatlarining toTiq , erkin tutishlariga yordam berishlari lozim. 

Yzuv  qurollari  dars  jarayonida  eng  muhim  vositalardan  hisoblanadi.  Shuning  uchun 

ham  o'quvchilarning  har  biri  yozuv  qurollari  bilan  toTiq  taminlangan  holda  botishlari  kerak. 

Ayrim  o'qituvchilar  bolalarning  charchashini  hisobga  olmay  ko'p  yozdiradilar.  Natijada 

o'quvchilar toliqadilar, xarakatlari sust bo'lib qoladi, xatlari xunuklashib ko'p xato qiladilar. 

Jismoniy  mashq  minutlarini  dars  davomida  bir  necha  marta  o'tkazish  mumkin.  Bu 

mashqlarnmg qachon o'tkazilishi o'qituvchi tomonidan (o'quvchilarning charchashlari xisobga 

olinib) belgilanadi. 

Husnixat mashg'ulotlari o'quvchilarni ongli ravishda chiroyli yozishga o'rgatsa, jismoniy 

mashqlar esa sog'lom va intizomli bo'lishga o'rgatadi. 

Demak o'quvchilarni qulay ish joyi bilan ta'minlash bilan bir qatorda ularga qo'yiladigan 

gigiyenik  talablarning  hisobga  olinishi,  ish  faoliyatlarini  tiklash  uchun  jismoniy  mashqlarni 

muntazam o'tkazib turish chiroyli yozuvga o'rgatishning asosiy shartlaridan biridir. 

Yozuv qurollari va ulardan foydalanish 

O'quvchilarda yozuv malakalarini hosil qilishdan awal ularni sifatli yozuv qurollari bilan 

to'liq  ta'minlash  talab  etiladi.  Yozuvlarning  chiroyli  bo'lishi  ko'p  jihatdan  yozuv  quroliga 

bog'liqdir. Bolani maktabga kelgan kunidan  boshlab yozuv qurollaridan to'g'ri foydalanishga 

va uni ozoda saqlashga o'rgatish lozim. 

O'quvchilarning  yozuv  qurollarini  muntazam  tekshirib  borish  har  bir  o'qituvchining 

muhim vazifasidir. 

Dastur talabi bo'yicha 6 yoshli birinchi sinf o'quvchilari uchun «Yozuv daftar»lari tavsiya 

etilgan bo'lib, unda qiya chiziqlar orasidagi masofa 30 mm va qiya chchiziqlarsiz kichik xarflar 

yoziladigan parallel chiziqlar orasidagi masofa 4 mm ta teng bo'lgan ikki chiziqli daftar tavsiya 

etiladi. Bunda daftarning qiya chiziqlari 65 gradusga teng bo'lishi lozim. 

Ikkinchi  sinfda  o'quv  yilining  ikkinchi  yarmidan  boshlab  va  III-IV  sinflarda  parallel 

chiziqlar orasidagi masofa 8 mm ga teng bir chiziqli daftar tavsiya etiladi va quyidagi talablar 

qo'yildi: 

1. 

Daftarga toza va aniq yozish; 




2. 

Davtarning muqovasidagi yozuvlar yagona talab asosida yozilishi, unda daftar qaysi fan 

uchun  tutilganligi  (ona  tili,  matematika),  nechanchi  sinf,  maktabining  nomi  va  nomeri, 

o'quvchining ismi va familiyasi ko'rsatib o'tilishi kerak; 

3. 

1  sinfda  (1  sinfning  birinchi  yarim  yilligida)  o'quvchilarning  daftarlari  muqovasiga  



o'qituvchi tomonidan yoziladi. 

4. 


Har bir daftarda xoshiya qoldirilishi kerak. 

1-sinfda yozuv va matematika daftarlariga oy va kun yozilmaydp, ikkinchi, uchinchi to'rtinchi 

sinflarda esa arabcha raqamlar bilan ko'rsatilib, oy esa hraflar bilan to'liq yoziladi.  

5. 


Ikkinchi sinfning ikkinchi yarmidan boshlab har bir mashqning nomeri, maqsadi, qayerda 

bajarilganligi (sinfda yoki uyda) yozib qo'yiladi. 

6. 

Mashqni bajarishda xat boshidan yozish qoidalariga qat'iy rioya qilish talab etiladi. 



7. 

Sarlavxa  bilan  kun  va  oy  orasida,  mashqning  sarlavxasi  bilan  matn  orasida  chiziq 

tashlamay  yoziladi,  ammo  ikki  xil  mashq  bajarishda  birinchi  mashqning  oxirgi  qatori  bilan 

yangi mashqning sarlavxasi o'rtasida ikkita chiziq tashlab yoziladi. 

O'quvchi daftardagi yo'l qo'ygan xatosini tuzatish uchim quyidagi talablarni amalga oshirishi 

kerak. 


Noto'g'ri yozilgan harfning ustidan ingichka qiya chiziq tortib qo'yishi, ayrim noto'g'ri yozilgan 

bo'g'in yoki so'zlar ustidan o'chirish, bo'yab qo'yish, qavs ichiga  olib qo'yish mumkin emas. 

9. 

Harf 


va 

bo'g'inlarning 

tagiga 

chizishda 

chizgichdan 

foydalanish 

yoki 

juda 


ehtiyotkorlik 

bilan 


chizish 

lozim. 


O'quvchilarning 

yozuv 


daftarlari 

muntazam 

ravishda 

tekshirilib 

borilishi, 

xato 


yozilgan 

harf 


va 

harf 


elementlari 

daftaming 

hoshiyasida 

ko'rsatilishi 

kerak. 

Birinchi 

sinfda 

va 


ikkinchi 

sinfning 

birinchi 

yarmida 


o'quvchilarga 

baxo 


ball 

tariqasida 

qo'yilmaydi, 

ammo 


og'zaki 

rag'batlantirib 

o'tiladi. 

Hozirgi    kunda    maktablarning    talabi    bo'yicha    o'quvchilarga quyidagi yozuv qurollari 

tavsiya etiladi: 

1. 


D  a  f  t  a  r.  Daftar  o'quvchilar  uchun  asosiy  yozuv  quroli  bo'lib,  u  sifatli  qog'ozdan 

ishlangan, silliq va chiziqlari aniq ko'rinib turadigan bo'lishi kerak. 

2. 

Bosma  qog'oz.  Yozuv  jarayonida  bosma  qog'ozdan  foydalanishni  unutmaslik  lozim. 



Bosma  qog'ozdan  foydalanish  yozuvning  buzilishiga  yo'l  qo'ymadi.  Ammo  undan  faqat 


daftarning ikkinchi betiga o'tayotganda ko'proq foydalaniladi. O'qituvchi har bir o'quvchining 

daftarida bosma qog'oz bo'lishiga erishmog'i lozim. 

3. 

A v t o r u ch k a. Boshlang'ich sinflarda yangi dastur talabi bo'yicha o'quvchilarga ikki 



xil avtoruchkada yozish tavsiya etiladi. Boshlang'ich sinf o'quvchilari uchun tavsiya etiladigan 

avtoruchkalarning yo'g'onligi ularning qo'l barmoqlariga mos bo'lib, haddan tashqari yo'g'on 

yoki  ingichka  bo'lmasligi  kerak.  Boshlang'ich  sinf  o'quvchilari  sharikli  avtoruchkalardan  ham 

foydalanishlari  mumkin.  O'quvchilarga  har  ikkala  turdagi  avtoruchkadan  foydalanish 

qoidalarini o'rgatish zarur. Avtoruchkalardan foydalanish haqida alohida to'xtalib o'tamiz. 

P  ye  r  o.  Agar  avtoruchkaning  perosi  ishdan  chiqsa  yoki  sinib  qolsa  uni  shu  turdagi 

avtoruchkaga mos pero bilan almashtirish    lozim.    Kundalik    yozuv    mashqlarini    bajarib 

bo'lgandan   so'ng   avtoruchkaning   perosini   yaxshilab   artib qo'yilsa, u yaxshi saqlanadi. 

5. 

S  i  yo  h.  O'quvchilar  yozadigan  avtomchka  uchun  faqat  binafsha  yoki  to'q  xavo 



rangdagi  siyoxlar  tavsiya  etiladi.  O'qituvchilar  uchun  esa  mashq  namunalarini  ajratib 

ko'rsatishmaqsadida qizil rangdagi siyox tavsiya etiladi. 

6. 

P y e r o   t o z a l a g i   ch.  Pero  tozalagichdan  foydalanish  o'quvchilar  daftarini 



toza  saqlashning  muhim  omillaridan  biridir.  Ayniqsa  sharikli  avtoruchkada  yozadigan 

o'quvchilarga u juda zarurdir. Sharikli avtomchka ham yuqoridagi tartibda tushuntirilib, uning 

qismlari  bilan  tanishtirish  lozim.  Uning  tuzilishi  ancha  sodda  bo'lib,  asosiy  qismlari  sterjen, 

siyoxli naycha, qopqoq  atoruchkaning asosiy qismlaridir. 

So'ngra o'qituvchi avtoruchkaga siyox solish qoidasini amaliy ko'rsatib beradi. O'quvchilar 

diqqat bilan uni kuzatib turadilar. Agar o'quvchi peroli avtoruchkadan foydalansa, uni har kuni 

uyda  siyoh  bilan  to'ldirib  kelishi  lozim,  ammo  unga  Haddan  tashqari  ko'p  siyoh  tortmaslik 

kerak, aks holda pero juda yo'g'on yozishi mumkin. Shuning uchun sinfda 1-2 shisha siyoh va 

ortiqcha avtomchka saqlash lozim. 

Birinchi sinf o'quvchilarining avtoruchkasiga o'qituvchining o'zi siyoh to'ldirib beradi. 

Avtomchka o'quvchilarni yozuvga o'rgatishda asosiy yozuv quroli bo'lgani uchun unga 

alohida e'tibor berish talab etiladi. 

Daftardan to'g'ri foydalanish. 

Biz  yuqorida,  asosan,  daftar  uchun  qo'yiladigan  umumiy  talablarni  aytib  o'tdik.  Endi 

undan har bir sinfda qanday to'g'ri foydalanish haqida to'xtalamiz. 



O'quvchilarning  daftarlariga  qo'yiladigan  asosiy  talablardan  biri  ularning  tashqi 

ko'rinishi  bir  hilda  bo'lishiga  erishishdir.  Daftarning  muqofasiga  husnixat  qoidalariga  amal 

qilgan  holda  yozish  shart.  Ayrim  boshlang'ich  sinf  o'quvchilari  daftarning  muqovasiga 

qo'shimcha  turli  qog'ozlarni  o'rnatadilar,  aksincha,  uning  o'rniga  muqovani  toza  tutishga 

o'rgatish lozim. 

Birinchi sinf o'quvchilarining «Yozuv daftar»lari sinfda saqlanishi lozim, uni uyga berib 

yuborish man etiladi. 

O'quvchilarning daftarlari o'qituvchi tomonidan muntazam ravishda tekshirilib borilishi 

kerak.  Daftarni  toza  tutgan  va  chiroyli  yozgan  o'quvchilarni  rag'batlantirib  borish,  ularning 

daftarlari  ustiga  alohida  ajralib  turishi  uchun  «yulduzcha»  yoki  «bayroqcha»lar  qo'yib  berish 

mumkin.  Qaysi  o'quvchining  daftarida  yulduzcha  yoki  bayroqda  bo'lsa  o'sha  o'quvchining 

daftari  namunali  hisoblanadi.  Rag'batlantirishning  bunday  turidan  1  va  3  sinflarda  ham 

foydalanish  mumkin.  Boshlang'ich  sinflarda  harflarni  65  gradus  qiyalikda  yozish  asosiy  rol 

o'ynaydi.  O'quvchilarga  harflarning  qiyaligini  to'g'ri  saqlashga  o'rgatishdan  oldin  daftarni 

parta ustiga to'g'ri qo'yishni o'rgatish lozim. Daftarning parta ustida noto'g'ri turishi gigiyena 

qodilarining  buzilishiga  sabab  bo'ladi,  chunki  yozuvning  qiyaligi  daftarning  holatiga  qarab 

belgilanadi.  Agar  daftar  ko'rsatilgan  qiyalikda  tursa,  yozuv  to'g'ri  yoziladi.  Agar,  daftarning 

holati o'zgarsa, yozuvning ham qiyaligi o'zgaradi. 

Daftar yozuv bilan to'lib borgan sari daftar yuqoriga surib boriladi. Cho'p qo'l bilan esa 

daftarning  yuqori  tomoni  bosib  turiladi.  Yozuv  darslarida  daftarning  parta  ustiga  qo'yish 

holatini to'g'ri tashkil etish birinchi galdagi vazifadir. 

Buning  uchun  sinf  parsatining  ustiga  ikki  o'quvchining  har  biri  ingichka  qiya  kontrol 

chiziq  chiziladi.  Bu  chiziqning  pastki  uchi  o'quvchilarning  chap  ko'kraklari  o'rtasiga  to'g'ri 

bo'lib,  parta  qopqog'iga  nisbatan  65  gradus  qiya  qilib  chiziladi.  Natijada  hamma 

o'quvchilarning  oldida  (partada)  kontrol  chiziqlar  bo'ladi.  Endi  o'qituvchi  o'quvchilarning 

davtar chetini yoki o'rtasini shu kontrol o'quvchilarning daftar chetini yoki o'rtasini shu kontrol 

chizig'ida tekis qilib qo'yishlariga erisha olsa bas. Chiziqlar to'lib borgan sari daftarni shu chiziq 

bo'ylab yuqoriga ko'tarib borish lozim. 

Agar  daftarning  chap  beti  to'lsa,  daftarning  buklanadigan  yeri  kontrol  chiziqda 

to'g'irlab olinadi va o'ng betiga yozishga o'tiladi. 

Bu  usuldan  ko'proq  bir  chiziqli  daftarga  yozishda  keng  foydalanish  mumkin.  Undan 

tashqari, bunday kontrol chiziqlar daftarni buklashdan saqlaydi. Chunki ba'zi o'quvchilar o'ziga 




qulaylik  tug'dirish  maqsadida  daftarni  buklab  yozadilar.  Albatta,  daftar  hoshiyasiga  ham 

e'tibor  berish  lozim,  chunki  daftarning  chetida  qoldirilgan  joy  yozuvning  tekis  chiqishiga, 

so'zlarni  bo'g'inlarga  ajratishga  ayrim  noto'g'ri  yozilgan  harf  va  uning  elementlarini  to'g'ri 

yozib ko'rsatishga imkon beradi. 

O'quvchilarning ishlarini baxolashga alohida e'tibor berish, ularni qilgan xatolariga iqror qilish 

hamda  tegishli  ko'rsatmalar  berib  borish  lozim.  O'quvchilarning  baxosi  bajarilgan  ishning 

tagiga qo'yilishi lozim. Ikkinchi, uchinchi, to'rtinchi sinf o'quvchilarining daftarlariga «ko'rildi», 

«xato»  kabi  noaniq  so'zlarni  yozmay,  «chiziqdan  yoz»,  «xarflar  orasidagi  masofani  to'g'ri 

saqla», «harflarni bog'lab yoz» kabi aniq ko'rsatmalar berilishi kerak o'quvchilarning xatolarini 

aniq ko'rsatmay turib, ularning baxolarini pasaytirish mumkin emas. 

O'quvchilarning  husnixatiga  bo'lgan  kiziqishlarini  o'stirish  maqsadida  maktab  bo'yicha  eng 

yaxshi  tuilgan  daftarlarni  yig'ib  ko'rgazma  tashkil  etish  daftarni  toza  tutishning  muhim 

omillaridan  biridir.  Ko'rgazmada  faol  qatnashgan  o'quvchilarni  rag'batlantirib,  boshqa 

o'quvchilarga namuna qilib ko'rsatish lozim. 




Download 0,77 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   48




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish