Hamid olimjon



Download 95 Kb.
bet1/2
Sana21.02.2022
Hajmi95 Kb.
#30922
  1   2
Bog'liq
Hamid Olimjon123
Britishness, amaliy 11

ҲАМИД ОЛИМЖОН
Режа:



  1. Ҳамид Олимжоннинг адабий мероси.

  2. Шоир меросининг о`рганилиши.

  3. Ҳаёт ва ижод ё`ли.

  4. Ҳамид Олимжон лирикасининг г`оявий-бадиий хусусиятлари.

  5. О`збек халқ ог`заки ижоди ва Ҳамид Олимжоннинг лиро-епик асарлари.

  6. Шоир ижодининг аҳамияти.

ХХ асрда о`збек ше`рияти ан`анавий аруз вазнидан халқ ижоди учун характерли бармоқ вазнига о`тганида, Чо`лпон “Го`зал” сингари со`лим ше`рлари билан янги о`збек лирикасини бошлаб берди. Унинг бармоқ вазнида ёзилган лирик ше`рларида о`збек адабий тилининг имкониятлари кенглиги, о`збек ше`риятининг эса шкал ва воситаларга бойлигини намойиш этди. Чо`лпондан кейин о`збек лирикасининг энг яхши намуналари унинг издошлари томонидан яратилди.
О`збек лирикаси тараққиётига улкан ҳисса қо`шган шоирлар орасида Ҳамид Олимжон ижоди алоҳида ажралиб туради. У фақат лирик шоир бо`либ қолмай, “Ойгул билан Бахтиёр”, “Семург`”, “Зайнаб билан Омон”, “Роксананинг ко`з ёшлари” сингари достонлари, “Муқанна” ше`рий трагедияси билан ҳам машҳур. У айни пайтда таржимон ва адабиётшунос ҳам бо`лган.
Ҳамид Олимжон ижоди 30-йилларданоқ танқидчилар ва адабиётшунослар э`тиборини жалб этиб келмоқда. Унинг ҳаёт ё`ли ва ижодий фаолияти ҳақида ко`пгина монография ва китоблар, газета ва журнал мақолалари мавжуд. Улар орасида С.Азимов, Н.Каримов ва С.Маллажонов тадқиқотлари э`тиборга сазовор.
Ҳамид Олимжон 1909-йил 12-декабрда Жиззах шаҳрида туг`илган. То`рт ёшга етар-етмас отадан етим қолган Абдулҳамид Азимбобо қо`лида тарбия ко`рган. Азимбобо хат-саводли кишилардан бо`либ, неварасида ҳам о`қиш-ёзишга қизиқиш уйг`отган. Машҳур халқ шоири Фозил Ё`лдош о`г`ли аҳён-аҳёнда Булунг`урдан Жиззахлик до`ст-ёрларини ё`қлаб келганида, унинг уйида ҳам то`хтар, шунда Абдулҳамид бобоси пинжида о`тириб, улуг` шоирнинг достон ва термаларини мург`ак қалби билан тинглар эди. Унинг онаси Комила ая ҳам эртак, мақол ва маталларга чечан бо`лган. Бо`лажак шоир узун қиш кечаларида унинг Ойгул билан Бахтиёр, Тоҳир ва Зуҳра, Ёрилтош ҳақидаги эртакларини тинглаб, болалик кезларидаёқ халқ ог`заки ижодидан баҳраманд бо`либ о`сган. Ёш Абдулҳамид 1916-йилги Жиззах қо`зг`олонини о`з ко`зи билан ко`рган. Орадан икки йил о`тгач, у Жиззахда очилган Наримонов номидаги то`лиқсиз о`рта мактабга о`қишга кирди. 1923-йили Самарқанддаги о`збек билим юртида таҳсилни давом эттиради. У ерда С.Айний, А.Шакурий, Ҳожи Муин, В.Л.Вяткин сингари машҳур алломалардан сабоқ олган бо`лажак шоир аста-секин ше`рлар машқ қила бошлайди. 1928-йилдан О`збекистон Олий педагогика институтининг иқтисод факултетида о`қий бошлади. Бу вақт оралиг`ида Ҳамид Олимжон талайгина ше`рлар муаллифига айланиб улгурган эди. “Ко`клам” номли илк ше`рий то`плами, “Тонг шабадаси” ҳикоялар то`пламлари шулар жумласидандир. 1931-йилдан шоирнинг қайноқ ижодий фаолияти бошланди. “Олов сочлар” (1931), “Пойга”, “О`лим ёвга” (1932), “Дарё кечаси” (1936), “Ше`рлар” (1937), “О`лка”, “Ойгул билан Бахтиёр” (1939) ва “Бахт” (1940) ше`рий то`пламлари, достонлари, таржималари кетма-кет нашр қилинади. 1939-йили у О`збекистон Ёзувчилар уюшмасига мас`ул котиб этиб тайинланади.
1944-йилнинг 3-июн кунги бахтсиз тасодиф Ҳамид Олимжонни ҳаётдан ва ижоддан жуда эрта олиб кетди.
Ҳамид Олимжоннинг шоирлик маҳорати ҳақида гапирадиганлар уни табиатан лирик шоир, нозик ҳиссиёт ва кечинмалар мусаввири, дея та`рифлашади. Чинакам ше`рият шоир яшаган давр чегараларини парчалаб абадият сари интилади. Ҳамид Олимжон ҳам о`зининг энг яхши лирик асарларида о`зи мансуб бо`лган замон ва макон ҳудудларини ёриб, келажак авлодлар билан мулоқотда бо`лади. 20-йилларнинг со`нгги ва 30-йилларнинг аввалида шоирларнинг сарбаст вазнига мурожаат қилиб, ижод эта бошладилар. Ҳамид Олимжоннинг ҳам шу даврда ёзилган “Темир қонун”, “Мудофаа кунларида”, “Тарих ко`рганми?”, “Нима бизга Америка!” каби асарларида сарбаст ше`р имкониятларидан самарали фойдаланди.
Ҳамид Олимжоннинг 30-йилларда яратган лирик асарлари орасида “Бахтлар водийси” балладаси э`тиборга сазовор. Шоирнинг 1932-йил ко`кламида Фарг`она водийси бо`йлаб сафари таассуротлари асосида ёзилган бу асарда шоир Фарг`она далаларига келган ко`клам тасвири орқали шо`ролар малакатининг баҳорини, янги ҳаёт тонготарини олқишламоқчи бо`лди. Табиатдаги ко`клам билан жамиятдаги “янгиланиш фасли” о`ртасида уйг`унлик ко`рди.
Ҳамид Олимжоннинг лирик қаҳрамони она тупрог`ини ардоқлайди, шу бешикда улг`айгани билан ифтихор қилади:
Мен дунёга келган кунданоқ
Ватаним деб сени, уйг`ондим.
Одам бахти биргина сенда
Бо`лурига мукаммал қондим.

“О`лка” ше`ридан олинган мана бу то`ртликда ҳам Ватан ҳақидаги туйг`улар самимий.


Қулог`имга номинг кирганда
Қумлик каби ташна боқурман.
Сенинг жаннат водийларингдан
Наҳрлардай то`либ оқурман.

“Ҳамид Олимжон Шарқнинг энг йирик лирикларидан, -деб ёзган эди Асқад Мухтор. -У лириканинг кучига чуқур ишонч билан қоради, о`зининг барча жанрдаги асарларини лириканинг нафис сеҳри билан суг`орди”. Ана шундай “нафис сеҳр билан суг`орилган” лирик ше`рларнинг катта бир қисмини шоирнинг фуқаролик г`оялари улуг`ланган ше`рлари ташкил этади. Бу ше`рларнинг жуда ко`пчилиги ҳозир ҳам о`з қимматини сақлаб келмоқда.


Ҳамид Олимжоннинг ҳарбий лирикасида публитсистик жо`шқинлик лирик ҳарорат билан туташиб, “Севги”, “Сен туг`илган кун”, “Шарқдан ­ Г`арбга кетаётган до`стга”, “Қамал қилинган шаҳар тепасидаги ой” асарлари вужудга келди. Агар “Сен туг`илган кун” ше`рининг лирик қаҳрамони жанг майдониларида туриб севгилисига қалб со`зларини ё`лласа, “Севги” ше`рида тасвирланган қиз жангчи ёри ортидан фронтга ё`л олади. “Менга не керакдир бу ёлг`из қолиш? Сенсиз ололмасман асло мен нафас”, дейди у ва бош олиб, жанг майдонига кетади:
Балки учрашмасмиз биз энди мангу,
Бо`самиз ҳам қолар балки саргардон.
Лекин севишганлар қайтмас о`лимдан,
Лекин мангу қолар икки томчи қон.

30-йилларнинг о`рталарида фолклорни о`рганиш кун тартибига қо`йилган бир пайтда халқ ог`заки ижодининг давр руҳига мос асарлари асосида Ҳамид Олимжон замонавий эртак-достонлар ёзишга аҳд қилди. “Ойгул билан Бахтиёр” (1937), “Семург` ёки Паризод ва Бунёд” (1939), “Зайнаб ва Омон” ана шундай достонлар сирасига киради. Ҳамид Олимжондек серқирра исте`дод соҳибининг драматургияда о`з кучини синаб ко`рмаслиги мумкин эмас эди. Таниқли адабиётшунос Сарвар Азимовнинг гувоҳлик беришича, Ҳамид Олимжон педакадемияда таҳсил ко`рган дарвидаёқ Садриддин Айний та`сирида Муқанна қо`зг`олони билан қизиқиб, о`збек халқи тарихининг бу қаҳрамонона саҳифасини қункт билан о`рганган. 1937-йили эса, Муқанна ҳаракатига баг`ишланган драматик асар ёзишга киришиб, ҳатто унинг биринчи пардасини ёзиб ҳам тугатган. Лекин ҳали адабий тажрибанинг етишмаслиги сабабли бу ижодий ниятини охирига етказолмаган. Беш йилдан со`нг яна Муқанна мавзуига қайтиб, 1942-йил 31-майда асарни то`ла қо`лдан чиқарди. “Муқанна” фожиаси билан Ҳамид Олимжон шо`ро тузуми ва мамлакатини душман чангалидан ҳимоя этишга о`зининг баҳоли қудрат ҳиссасини қо`шди. Лекин бугун бу асар қа`ридаги миллий мустақиллик учун кураш г`ояси, она-Ватанни севиш ва ардоқлашга қаратилган руҳ биз учун айниқса муҳимдир.


Ҳамид Олимжон ХХ аср о`збек адабиёти тараққиётига даставвал лирик шоир сифатида катта ҳисса қо`шди. Унинг уруш йилларида ёзган икки драматик асари, айниқса, “Муқанна” трагедияси о`збек драматургиясида катта воқеа бо`лди. Бундан ташқари, у адабиётшунос олим сифатида ҳам о`збек халқ ог`заки ижоди, ҳам мумтоз о`збек адабиёти, ҳам ХХ асрнинг биринчи чорагидаги о`збек адабиёти тарихини о`рганишга қаратилган тадқиқотларни яратди. Унинг бу соҳадаги ишлари орасида Фозил Ё`лдош ог`зидан ёзиб олинган “Алпомиш” достонини нашрга тайёрлаганлиги ва Алишер Навоий ижодини о`рганишга баг`ишланган илмий мақолалари, айниқса, аҳамиятлидир. Шунингдек, Ҳамид Олимжон рус адабиётининг бир қатор намуналарини о`збек тилига катта маҳорат билан таржима қилиб, уларни халқимиз ва маданиятимизнинг қимматбаҳо мулкига айлантирди.



Download 95 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
  1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
davlat pedagogika
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
vazirligi muhammad
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
qarshi emlanganlik
covid vaccination
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti