Geografik xaritalarda turli tuman voqea va hodisalar tasvirlangani uchun ular juda xilma-xil bo‘ladi. Xaritalar geografiya fanining hamma sohalarining eng asosiy qismidir. Xartashunoslikda quyidagi tushunchalar uchraydi



Download 4,43 Mb.
bet2/6
Sana12.04.2022
Hajmi4,43 Mb.
#545469
1   2   3   4   5   6

Shartli belgilar-voqea va hodisalarni ma’lum bir belgilar yordamida xaritada tasvirlanishidir. Miqyosli shartli belgilar yordamida voqea va hodisalar haqiqiy o‘lchamlari bilan tasvirlanadi. Miqyossiz shartli belgilar bilan xaritalarning miqyosida ko‘rsatib, bo‘lmaydigan voqea va hodisalar tasvirlanadi (TETS, kon, shakllar, aholi yashaydigan joylar). Chiziqli shartli belgilar bilan daryolar, yo‘llar, chegaralar ko‘rsatiladi. Tushuntirish belgilari bilan daryo oqimining yo‘nalishi, o‘rmondagi daraxtlarning turlari ko‘rsatiladi. Bundan tashqari yozuvli, harfli, sonli shartli belgilar ham bo‘ladi. Geografiya xaritalari hududiy ko‘lamiga, mazmuniga, masshtabiga, nimaga xizmat qilishiga, katta-kichikligiga va boshqa belgilarga qarab bo‘linadi. Xaritalar ixtisosiga qarab umumiy geografik va maxsus xaritalarga bo‘linadi. Umumiy geografik xaritalar yirik masshtabli (topografik) xaritalarga, o‘rtacha masshtabli, mayda masshtabli xaritalarga bo‘linadi. Maxsus xaritalarga dunyo xaritalari: iqlim xaritasi, tabiat zonalari xaritasi, o‘simlik xaritasi, foydali qazilmalar xaritasi: tuproq xaritasi, aholi zichligi xaritasi, aloqa yo‘llari xaritasi va boshqa xaritalar, sanoat qishloq xo‘jaligi va transport tarmoqlari xaritalari va boshqalar kiradi. O‘quv jarayonida xaritalarga va stolga qo‘yiladigan xaritalarga bo‘linadi.

  • www.arxiv.uz

Devoriy xaritalar, asosan darsda materialni bayon etayotgan vaqtda ko‘rsatish uchun, takrorlash mashq qilish va o‘quvchilarning bilimlarini tekshirish vaqtida foydalaniladi. Devoriy xaritalar odatda ancha uzoqdan o‘qitiladi. Shuning uchun ham bunday xaritalar katta o‘lchamda nashr etiladi. Stolda foydalaniladigan xaritalar darslikka ilova qilingan xaritalar, atlas xaritalar, darslik matndagi xaritalar ba’zan esa ayrim xaritalardan iborat bo‘ladi. Stolda foydalaniladigan asosiy xaritalar bo‘lgan mustaqil darsliklarga ilova qilib berilgan xaritalar devoriy xaritalar kabi rangdor bo‘ladi. Stolga qo‘yiladigan barcha xaritalar, devoriy xaritalardan farq qilib, o‘quvchilarning sinfda va uyda individual ishlari uchun foydalaniladi. Bu xaritalar yaqindan qarab o‘qishga mo‘ljallangan va shunga ko‘ra o‘lchami kichik va devoriy xaritalarga qaraganda masshtabi ham mayda bo‘ladi. Darslik matnidagi xaritalar ilova qilib berilgan xaritalardan farq qilib, asosan bir rangdagi maxsus tabiiy va iqtisodiy xarita-sxemalardan iborat bo‘ladi. Ularning mazmuni darslikning tegishli matniga moslashadi. Geografiya o‘qitishda globus o‘ziga xos kartografik qurol hisoblanadi. Katta va kichik globuslar bor. Katta globuslar butun sinfga ko‘rsatish uchun, kichik globuslar esa har bir o‘quvchining xaritada mustaqil ishlayotganida foydalaniladi. Lekin bunday xaritalar qimmat bo‘lganligidan maktablarda hozircha ulardan kam foydalaniladi.

  • www.arxiv.uz

Download 4,43 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish