Fizika kafedrasi к. P. Аbduraxmanov, V. S. Xamidov, M. F. Raxmatullaeva


sferik to‘lqinlarning bir-birini ustiga tushush jarayonini ko‘rib



Download 2,37 Mb.
Pdf ko'rish
bet2/2
Sana26.05.2022
Hajmi2,37 Mb.
#610144
1   2
Bog'liq
CHeUADl4KNikArERZheeERuHubcjpSomYHrueCl5

sferik to‘lqinlarning bir-birini ustiga tushush jarayonini ko‘rib
chiqamiz:
Natijaviy to‘lqinning aplitudasi
kogerent manbalar uchun yo‘llar farqi


1
1
1
0
1






kr
t
сos
r
А


2
2
2
0
2






kr
t
сos
r
А


2
2
2
1
2
1
2
2
0
1
2
1
2
2
2
1
2
1 2
2
cos(
)
1
1
2
cos
(
)
A
A
A
A A
А
k r r
r
r
r r

 





















сonst


2
1


Δr=r
1
-r

yo‘llar farqi
k- to‘lqin soni


To‘lqin interferensiyasi –
maksimumini kuzatish sharti
r
k

 
Interferensiyaning maksimumlik sharti
quyidagi shart bajarilganda
kuzatiladi


To‘lqinlar interferensiyasi –
minimumini kuzatish sharti
2
r
k

 
Interferensiyaning minumumlik sharti
quyidagi shart
bajarilganda kuzatiladi


Maksimumni
kuzatish sharti

Muhitning berilgan
nuqatasida to‘lqin
ko‘zg‘atadigan ikkita
to‘lqinning yo‘l farqlari
to‘lqin uzunligining
butun sonlariga teng
bo‘lganda, tebranish
amplitudasi maksimal
bo‘ladi. 
Minimumni
kuzatish sharti

Muhitning berilgan
nuqatasida to‘lqin
ko‘zg‘atadigan ikkita
to‘lqinning yo‘l farqlari
to‘lqin uzunligining toq
sonlariga teng bo‘lganda, 
tebranish amplitudasi
minimal bo‘ladi. 


Ikkita manbadan tarqalayotgan to‘lqinlar
interferensiyasi


To‘lqinlar amplitudalarining vaqt bo‘yicha
o‘zgarmaydigan taqsimlanishi
interferensiya
rasmi
deb ataladi.


Turg‘un to‘lqinlar

Bir xil amplitudali ikkita qarama-qarshi yo‘nalgan
to‘lqinlarni qo‘shilishida paydo bo‘lgan tebranma
jarayon
turg‘un to‘lqin
deb ataladi.

Bir xil amplituda va chastotali ikkita yassi chopar
to‘lqinlar

o‘qi bo‘ylab bir-biriga qarshi tomon
tarqaladi:

Tengalamalarni qo‘shsak
)
cos(
1
kx
t
A




)
cos(
2
kx
t
A







v
-

v


Turg‘un to‘lqin amplitudasi

Turg‘un to‘lqin uzunligi – ikkita qo‘shni tugunlar yoki do‘ngliklar
orasidagi masoda
0
ξ
x
ξ
2
ξ
1
t
x
A
t
kx
A






cos
2
cos
2
cos
cos
2
2
1





x
A
А
СТ
2
cos
2

2
б






Turg‘un to‘lqinning tugun va
do‘ngliklari


Koordinatalari quyidagi shartni



m
x
2
2



...,
2
,
1
,
0

m
qanoatlantiradigan nuqtalarda amplituda o‘zining
2A
maksimal qiymatiga
erishadi. Bu nuqtalar
turg‘un to‘lqinning do‘ngliklari
deb ataladi va do‘nglik
koordinatalari quyidagi ifoda orqali aniqlanadi:
Х
д
Koordinatalari quyidagi


2
1
2
2






m
x


...,
2
,
1
,
0

m
shartni qanoatlantiradigan nuqtalarda to‘lqin amplitudasi nolga aylanadi va bu
nuqtalar
turg‘un to‘lqinning tugunlari
deb ataladi va tugun koordinatalari
quyidagi ifoda orqali aniqlanadi:


Turg‘un to‘lqinga misol


Chopar va turg‘un to‘lqinlarning qiyosiy
xususiyatlari
Chopar to‘lqinda
Turg‘un to‘lqinda
Tebranishlar amplitudasi
To‘lqinning barcha nuqtalari bir xil
amplituda bilan tebranishlari sodir bo‘ladi
To‘lqinning barcha nuqtalari har xil
amplituda bilan tebranishlari sodir bo‘ladi
Tebranishlar fazasi
Tebranishlar fazasi ko‘rilayotgan
nuqtaning koordinatalariga bog‘liq
Ikkita tugun orasidagi barcha nuqtalar bir
xil fazalarda tebranadilar
Tugundan o‘tishda tebranishlar fazasi
π ga o‘zgaradi;
Tugunning har xil tomonlarida joylashgan
nuqtalarda qarama-qarshi fazalarda
tebranadilar.
Energiya ko‘chishi
Tebranma harakat energiyasi chopar
to‘lqin tarqalishi yo‘nalishi bo‘ylab
ko‘chadi
Energiya ko‘chishi kuzatilmaydi. λ/2
atrofida kinetik va potensial
energiyalarning bir- biriga o‘tishi
kuzatiladi



-

ξ
x
ξ
2
ξ
1
ξ
1
- tushuvchi to‘lqin
ξ
2
- aks etgan to‘lqin
Chopar va aks etgan to‘lqinlar
interferensiyasida turg‘un to‘lqinlar
hosil bo‘lishi


Qotirilgan tasmaning tebranishida turg‘un
to‘lqinlar hosil bo`lishi



Tasmaning

uzunligi yarim
to‘lqinning butun
sonlariga
yoki to‘lqin uzunligi
ga teng bo‘lganida
tasmada turg‘un to‘lqin
paydo bo‘ladi
- Imkon bo‘lgan chastotalar
yoki normal modlar.
2
n
n
l


,...)
3
,
2
,
1
(
2


n
n
l
n

1
2



n
l
n
n
n



v
v


FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 1
2. Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 2
3. Савельев И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 3
4. Трофимова Т. И. Курс физики. М.: Высшая школа, 1985 
г.
5. Абдурахманов К.П., Эгамов У. Физика курси , 2011 й.
6. Детлаф А.А., Яворский Б.М. Курс физики. М.: Высшая
школа, 1989 г. 
7. Епифанов Г.И. Физика твердого тела. М. Высшая школа,
1977.
8. Огурцов Н.А. Курс лекций по физике, Харьков,2007.
9. Колмаков Ю.Н. Курс лекций по физике, Тула, 2002.
10. Оплачко Т.М.,Турсунметов К,А. Физика, Ташкент, 2007.


Ta‘lim saytlari va Internet resurslari
1. fizika.uz – talabalar va fizika o ‘ qituvchilari uchun sayt
2. neutrino.ucoz.ru- ТАТU Fizika kafedrasi dotsenti
О.E.Тigayning shaxsiy sayti.
3. fizik.ru - ТАТU Fizika kafedrasi katta o‘qituvchisi
V.S.Xamidovning shaxsiy sayti.
4. estudy.uz- ТАТU talabalari uchun fizikadan masofaviy ta’lim
tizimi
5. Yenka.com
6. http://phet.colorado.edu/
7. http://www.falstad.com/mathphysics.html
8. http://www.quantumatomica.co.uk/download.htm
9. http://school-collection.edu.ru

Download 2,37 Mb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish