Dastlabki ehmlarning yaratilishi davrida, mashhur matematik Jon fon Neyman 1945-yildayoq kompyuter qurilmalari ma’lumotlarni qayta ishlash uchun qanday tarzda universal va maqbul bo’lishi kerakligini aytib o’tgan edi



Download 118,5 Kb.
bet6/7
Sana16.03.2022
Hajmi118,5 Kb.
#495138
1   2   3   4   5   6   7
Bog'liq
mustaqil ish 1 KOMPYUTER ARXITEKTURASI AVR Narziyev Fayzullaa

Ichki qurilmalar bilan muloqot almashivu uchun maxsus portlar, hamda umumiy portlar mavjud.

Umumiy portlarga  printer, sichqoncha ulanish mumkin. Umumiy portlar ikki xil bo‘ladi: paralell - LTP1-LTP4 bilan belgilanadi va ketma-ket -COM1- COM3 bilan belgilanadi. Parallel portlar kirish-chiqishni ketma-ket portga nisbatan tezroq bajaradi.

 Monitor (displey) – matn yoki grafikli ma’lumotlarni tasvirlash uchun xizmat qiladi. U ikki xil rejimda ishlashi mumkin: matnli va grafikli.

Matn rejimida displey ekrani shartli ravishda 80 ta ustun 25 satrga bo’linadi. Shu maydonning ixtiyoriy joyida belgilar tasvirlanadi. Bu belgilar katta va kichik lotin xarflari, sonlar va yordamchi belgilar

- ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ Q | { } ? G’ ; : , < . > bo’lishi mumkin.

Grafik rejimda ekranga matnli ma’luotlardan tashqari rasm va grafik tasvirlar xam chiqariladi. Bunda belgi ixtiyoriy shrift va o’lchamga ega bo’ladi. Bu rejimda ekran nuqtalar to’plamidan iborat. Masalan, 640x200 imkonyatli monitor ekranda gorizontaliga 640 va vertikaliga 200 nuqtani tasvirlaydi.Nuqtalar soni oshishi bilan tasvir sifati oshadi.

Quyida Monitor bazi turlari keltirilgan.



Hozirgi kunda shaxsiy kompyuterlarda asosan SVGA monitorlari bilan, NOTBOOKlar esa suyuq kristalli monitorlar bilan ta’minlangan.

Texnologik qism

Klavitura – axborotlarni va buyruqlarni kiritishda ishlatiladi. Klaviaturada tugmalar soni va joylashishi turli xil bo’lishi mumkin, lekin ularning vazifasi o’zgarmaydi.

Klavitura qurilmasini biz siz bilan tarkibiy jihatidan

4-guruhdagi tugmalarga bo’lib o’rganamiz:

1) Alafavitli-raqamli tugmalar guruhi- bu guruhdagi tugmalarni vazifasi kompyuterga axborotni va buyruqlarni kiritishda foydalanadigan tugmalardir. Xarflar, sonlar va tinish belgilardan iborat tugmalar kiradi.

2) Funktsional tugmalar guruhi - bu guruhdagi tugmalarga quydagi tugmalar kiradi F1, F2 ,F3, F4, F5, F6, F7, F8, F9, F10, F11, F12. Funktsional tugmalar guruhi vazifalari turli maxsus amallarni bajarish uchun zarur, ularning vazifalar xar bir dasturda bir-biridan farq qilib , ularning vazifalari bajarayotgan dasturda belgilab qo’yilgan buladi.

3)Maxsus tugmalar guruhi - bu guruhdagi tugmalar vazifalariga to’xtalamiz.

 [Enter] yoki [Return] tugmasi- yangi satrga utish yoki yozilgan buyruqni kiritish uchun xizmat qiladi.

 [Del] tugmasi - kursor turgan belgini o‘chirish uchun xizmat qiladi. Agarda klaviatura surish rejimida ishlayotgan bo’lsa belgi o‘chadi va belgidan keyingi ma’lumot chapga suriladi.

[Ins] tugmasi -belgilarni kiritishda surish rejimidan almashtirish rejimiga o’tishni ta’minlaydi.

[Vackspace] yoki [ß] tugmasi - kursordan chapdagi belgini uchiradi.

[¬], [®], [], [¯], [Home], [End], [PgUp], [PgDn]tugmalari- kursorni mos ravishda chapga, unga, yukoriga,pastga, satr boshiga va oxiriga, matnni bir varoq oldinga va pastga varoqlashga olib keladi.

[Ctl], [Alt] tugmalar alohida o’zi bosilaganda xech qanday vazifani bajarmaydi, lekin boshqa tugmalar bilan birgalikda bosilganda dastur ishiga ta’sir qiladi. Xar bir dasturda dasturlovchi tomonidan ularning bajariladigan vazifalari ko’rsatilgan bo’ladi. Masalan dastur tavsifida ma’lum bir amal bajarilishi uchun [Alt]Q[X] ni kiriting deyilganda, siz [Alt] tugmasini bosgan holda, [X] tugmasini bosish kerak.

[Shift] tugmasi- katta xarfni yoki simvolli tugmalardagi ikkinchi belgini chiqarish uchun xizmat qiladi. Buning uchun [Shift] tugmasini bosgan holda kerakli tugma bosiladi.

[Caps Lock]tugmasi- alfavitli tugmalarni katta xarf rejimida ishlashni ta’minlaydi. Buning uchun [Caps Lock] tugmasini bosish natijada (Caps Lock) indikatori yonishi lozim. Katta xarf rejimidan chiqish uchun yana shu tugmani bir marta bosish va indikator o’chganligi ko’rish lozimdir. [Caps Lock] rejimida [Shift] tugmasi kichik xarflar rejimini beradi.

[Brek] tugmasi- dastur ishini to’xtatish uchun xizmat qiladi.

[Print Screen] tugmasi-ekrandagi tasvirni printerga chiqaradi.

4) Qo’shimcha tugmalar guruhi ( bu guruhdagi tugmalar soni 101 va undan tugmadan ortiq tugmachali klaviaturada uchraydi) ular odatda klaviaturaning ung tamonida joylashgan bo’lib ularning soni 17 va undan ortiq bo’lishi mumkin. Bu tugmalar guruhi ikki xil holatda ishlaydi:

[Num Lock] (raqamlar) tugmasi- bosilgan xolatda (Num Lock) indikatori yongan xolatda 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 sonlar, G’, *, -, Q arifmetik amallar, (.) belgisi chiqadi va [Enter] tugmasi joylashgan. Odatda kompyuter ishga tayyor bo’lgan xolatda (Num Lock) indikatori yoniq holatda bo’ladi.

[Num Lock] tugmasi- bosilgan xolatda (Num Lock) indikatori yonmagan holatda [¬], [®], [], [¯], [Home], [End], [PgUp], [PgDn], [Ins] va [Del] tugmalari vazifasini bajaradi.
Sichqoncha kompyuter bilan foydalanuvchi muloqotini yengillashtiruvchi manipulyator. Kompyuterga axborotni kiritish qurilmasi hisoblanadi. Uning sichkoncha nomi tashqi ko’rinishidan kelib chiqqan. Sichqoncha qo’lga bemalol joylashuvchi bir necha tugmali quticha. Sichkoncha stol yoki maxsus yuzada(gilamchada) harakati tufayli ekrandagi kursorni mos ravishda harakatlantiradi. Biror bir buyruqni bajarish uchun sichkonchaning mos tugmasi bosiladi. Bir xil amaliy dasturlar faqatgina sichqoncha bilan ishlashga moslashgan.

Printerlar ma’lumotlarni kog’ozga chiqaruvchi qurilma. Barcha printerlar matnli ma’lumotni, ko’pchiligi esa rasm va grafiklarni ham kog’ozga chiqaradi. Rangli tasvirlarni chiqaruvchi maxsus printerlar ham bor.Printerlarning quyidagi turlari mavjud: ignali (matritsali yoki nuqtali matritsali), siyohli(purkagichli) va lazerli.

Matritsali printerlar keng tarqalgan printerlar turi bo’lib ,ularning ishlash qoidasi quydagicha: printerning yozish boshchasida vertikal tartibda ignalar joylashgan. Boshcha yozuv satri bo’ylab harakatlanadi va ignalar kerakli daqiqada bo’yalgan lenta orqali kog’ozga uriladi natijada kog’ozda belgi yoki tasvir paydo bo’ladi. Ignalar soniga ko’ra bu printerlar bir necha turga bo’linadi: 9-ignali, 24-ignali, 48-ignali.

 9-ignali printerda yozuv sifati pastroq. Sifatini oshirish uchun yozishni 2 yoki 4 yurishda bajarish kerak.

 24 ignali printer sifatli va tezroq ishlaydi.

48 ignalisini yozuvni juda sifatli chiqaradi.

Ignali printerlar tezligi bir bet uchun 10 sekunddan 60 sekundgacha vaqt oraligi ketadi.

Siyohli (purkagichli) printerlarda ma’lumotlar kog‘ozga maxsus qurilma(siyohdonlar) orqali purkalanayotgan siyoh tomchilari orqali chop qilinadi. Siyohli printerlar sifati lazerli printerlar sifatiga yaqin va narxi ham arzondir. Siyohli printer shovqinsiz ishlaydi. Shuning uchun hozirgi kunda ko‘pchilik undan foydalanmoqda. Teligi bir bet uchun 15 dan 100 sekundgacha vaqt oralig‘ini tashkil etadi.

Lazerli printerlar bosmaxona sifat darajasiga yaqin sifatli yozuvni ta’minlaydi. U ishlash nuqtai nazaridan. Nusxa ko‘chiruvchi kseroksga yaqin, bunda faqat bosuvchi baraban kompyuter buyrug‘i yordamida elektrlandi. Bo‘yoq donachalari zarblanib barabanga yopishadi. Va tasvir hosil buladi. Tezligi bir bet matn uchun 3 dan 15 sekundgacha. Rasm uchun ko‘proq, katta rasmlar uchun 3 minutgacha vaqt talab qiladi. Hozirgi kunda minutiga 15-40 betgacha ma’lumotni chop etadigan lazerli printerlar mavjud.
Kompyuterga ulanadigan qo`shimcha qurilmalar. Kompyuterning imkoniyatlari nafaqat ma’lumotlarni qayta ishlash, kiritish yoki chop etish bilan chegaralanadi, balki ma’lumotlarni saqlash, qidirish-chiqarish va qayta ishlashda turli xil ulanadigan qurilmalar yaqqol ishlatilaganda yaqqol seziladi va quyida biz bu qurilmalar bilan tanishamiz.

Skaner-kompyuterga matnli yoki tasvirli ma’lumotlarni kirituvchi qurilma. Skanerlar belgilarnixam anglaydi, shuning uchun qo’l yozmalarni ham kompyuterga kiritish uchun xizmat qiladi. Ular ikki xil bo’ladi: avtomatik va avtomatik bo’lmagan. Birinchisi ma’lumotni varoqlab o’qiydi, ikkinchisi satrlab, buning uchun skanerni kerakli satrga qo’l bilan surib turish kerak.

Plotter- chizmalarni kog’ozga chiqaruvchi qurilma. Plotterlar 2 xil bo’ladi: barabanli va planshetli. Barabanligi rulonli, planshetligi varoqli kog’ozga chiqaradi. Plotterlar asosan chizma loyihalarini avtomatlashtirishda foydalaniladi.

Modem- telefon tarmog’i orqali boshqa kompyuterlar bilan ma’lumot almashish imkonini beruvchi maxsus qurilma. Modemlar ichki(elektron platali) va tashqi alohida turdagi qurilma) bo’lishi mumkin. Modemlar ma’lumot uzatish tezligi bilan farqlanadi. Ular odatda sekundiga 2400 dan 33600 bitgacha ma’lumotni uzatish imkoniyatiga ega.


Download 118,5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish