Dars ishlanmasi Mavzu: Ko‘payish xillari Darsning maqsadi: Ta’limiy


Jinsiy hujayralar ishtirok etmasdan, balki somatik hujayralar ishtirokida nasllarning gallanishi va rivojlanishiga



Download 142.17 Kb.
bet5/5
Sana13.05.2020
Hajmi142.17 Kb.
1   2   3   4   5
Jinsiy hujayralar ishtirok etmasdan, balki somatik hujayralar ishtirokida nasllarning gallanishi va rivojlanishiga jinssiz ko‘payish deyiladi.

Jinssiz ko‘payish tabiatda keng tarqalgan bo‘lib, quyidagi xillarga bo‘linadi:



  1. Bo‘linish

  2. Ko‘p bo‘linish (shizagoniya)

  3. Sporalar orqali

  4. Kurtaklanish

  5. Vegetativ

  6. Regeneratsiya orqali

Ko‘pchilik bir hujayrali sodda hayvonlar (amyoba, avglena, tufelka) teng ikkiga bo‘linish yo‘li bilan ko‘payadi.

Bir hujayrali suv o‘tlari (xlorella, xlomidomonada), sporalilar bir necha bo‘laklarga bo‘lish yo‘li bilan ko‘payadi, ko‘p bo‘laklarga bo‘linib ko‘payish – shizogoniya deyiladi.



Bir va ko‘p hujayrali organizmlarda jinssiz ko‘payish usullaridan biri kurtaklanishdir. Misol uchun achitqi va gidralar.

Kurtaklanib ko‘payishda, dastlab, ona organizm tarkibida yadrosi bo‘lgan bo‘rtma hosil bo‘ladi. U o‘sib ona organizm darajasida kattalashadi, so‘ngra ajralib mustaqil yashaydi. Ko‘p hujayrali chuchuk suv gidrasida kurtak hujayralar guruhidan iborat bo‘lib, kurtaklar ona organizm tanasi hisobiga oziqlanib, tez rivojlanadi. Ularning uchida paypaslagichlari va og‘iz teshigi paydo bo‘ladi. Yosh gidralar biroz o‘sgandan keyin ona organizmdan ajralib mustaqil yashay boshlaydi.



O‘simliklar orasida vegetativ ko‘payish keng tarqalgan bo‘lib, ular qalamchalari, gajaklari, ildiz bachkisi, tugunaklari, piyozchalari va ildizpoyalari orqali ko‘payadi. Kartoshka, batat, shoyigul tugunaklari yordamida, tol, terak, tok, qoraqat qalamchalari yordamida, olma, yantoq, olcha, terak kabilar ildiz bachkisi bilan, qulupnay gajaklari orqali, begoniya bargi, ildiz tugunaklari, iloq, g‘umay, shirinmiya, ajriq, hilol ildizpoyalari orqali ko‘payadi. Misol uchun hilol tugunagi hisobiga 1m2 joyda 1800 tagacha o‘simlik hosil qiladi.

Ayrim hayvonlarda ham vegetativ ko‘payish kuzatiladi. Halqali chuvalchanglar tanasi bir necha bo‘lakka bo‘linganda ularning har biridan alohida organizm rivojlanadi. Hayvonlarda kuzatiladigan vegetativ ko‘payish asosida regeneratsiya yoki yo‘qotilgan qismni qayta tiklash yotadi. Regeneratsiya umurtqasiz hayvonlar va umurtqali hayvonlar (sudralib yuruvchilar) uchun xosdir.



Jinssiz ko‘payishda hosil bo‘lgan avlod ona organizmning aynan o‘xshashi bo‘ladi. Jinssiz ko‘payishning biologik ahamiyati, organizmning tez ko‘payishi va ko‘p avlod hosil bo‘lishini ta’minlashdan iborat. Jinssiz ko‘payish asosida mitoz ko‘payish yotadi.

O‘qituvchi yangi mavzuni umumlashtirib slaydlar va o‘quv filmlar orqali xulosa yasaydi.

Mustahkamlash: bunda o‘qituvchi biologik diktant beradi.



  1. Ikki jinsli hayvonlar_______________deb ataladi.

  2. _____________ bu urug‘lanmasdan tuxum qo‘yib ko‘payish.

  3. Ko‘payish usuli 2 xil __________ va ___________bo‘ladi.

  4. Ko‘p bo‘laklarga bo‘linish _____________ deb ataladi.

  5. Achitqi zamburug‘i va gidralar ______________ orqali ko‘payadi.

O‘quvchilar bilimi baholanadi va rag‘batlantiriladi. Uyga vazifa mavzuni o‘rganish, mavzu yuzasidan test savollari tayyorlash.
Download 142.17 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2020
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
O’zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
davlat pedagogika
o’rta maxsus
axborot texnologiyalari
nomidagi toshkent
pedagogika instituti
texnologiyalari universiteti
navoiy nomidagi
samarqand davlat
ta’limi vazirligi
toshkent axborot
nomidagi samarqand
guruh talabasi
toshkent davlat
haqida tushuncha
Darsning maqsadi
xorazmiy nomidagi
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
tashkil etish
Alisher navoiy
Ўзбекистон республикаси
rivojlantirish vazirligi
pedagogika universiteti
matematika fakulteti
sinflar uchun
Nizomiy nomidagi
таълим вазирлиги
tibbiyot akademiyasi
maxsus ta'lim
ta'lim vazirligi
bilan ishlash
махсус таълим
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
Referat mavzu
Navoiy davlat
haqida umumiy
umumiy o’rta
fanining predmeti
Buxoro davlat
fizika matematika
malakasini oshirish
universiteti fizika
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
jizzax davlat
tabiiy fanlar