Bilimlar bellashuvi


III. Yangi mavzuning bayoni



Download 69,28 Kb.
bet3/3
Sana29.12.2021
Hajmi69,28 Kb.
#76895
1   2   3
Bog'liq
IKKILIK SANOQ SISTEMASIDA AMALLAR BAJARISH
Шукриллаева.doc, 2 5291733255832208531, mpdf, mpdf, 2 5262904773916493431, 2 5314360900189161729, 2 5314427051275454000, 2 5314427051275454000, TERAPIYA mustaqil ish, o'zbekiston, OLMA, 2 5409182838803138607, 4-амалий машғулотга қўимча услубий кўрсатма, 6 - 9 Амалий машғулотлар назариялари ва топшириқлари, 5-амалий машғулот. Импульсли сигналлар параметрларини ҳисоблаш
III. Yangi mavzuning bayoni

Ikkilik sanoq sistemasi faqat 2 ta : 0 va 1 raqamlaridan tashkil topgan. Shu sistemada qo’shish va ayirish , ko’paytirish amallari quyidagicha bajariladi:




Qo`shish

Ayrish

Ko`paytirish

0 + 0 = 0

0 – 0 = 0

0 * 0 = 0

0 + 1 = 1

1 – 0 = 0

0 * 1 = 0

1 + 0 = 1

10 – 0 = 10

1 * 0 = 0

1 + 1 = 10

10 – 1 = 1

1 * 1 = 1

Yuqoridagi jadvallar asosida misollar ko`ramiz



1-misol 100112+110012

Yechish : 10011

+11001


101100

Javob : 1011002

3 –misol . 11001x101
Yechish : 110011

x 101


+ 110011

110011


11111111



2-misol 1101101,001+1000101,001

Yechish : 1101101,001

+ 1000101,001

10110010,010


4-misol. 1000010010 : 110101

Yechish:





_1000010’010

110101

110101

1010

_ 110101




110101




0






  1. Ikkilik sanoq sistemesidagi butun sonlarni o’nlik sanoq sistemasida va aksincha tasvirlash usullari.

Turli asosli sanoq sistemasidagi sonlarni o’nlik sanoq sistemasiga o’tkazishda quyidagi keltirilgan asos darajalari bo’yicha yoyish formulasidan foydalaniladi:

N=akpk+ak-1pk-1+…+a1p1+a00,

Bu yerda :

ak,ak-1,..,a0-berilgan sonni tashkil etuvchi raqamlar;

k-sondagi raqamlar sonidan bitta kam miqdor (chunki birinchi razriyad 0(nol) dan boshlangan).

Sonning bu kabi ifodalanishida har bir raqam qiymati o‘z o‘rniga qarab turli xil bo‘ladi. Masalan, o‘nlik sanoq sistemasida 98327 sonida 7 – raqami birlikni, 2 – o‘nlikni, 3 – yuzlikni, 8 – minglikni, 9 – o‘n minglikni ifodalaydi (bu hol faqat o‘nlik sanoq sistemasida):


98327 = 9 ´ 104 + 8 ´ 103 + 3 ´ 102 + 2 ´ 101 + 7 ´ 100 .

Misol. 11011012 sonini o’nli sanoq sistemasiga quyidagicha o’tkazish mumkin:

12612502412312202112010910.

Misol. 6148 soni o’nli sanoq sistemasiga quyidagicha o’tkaziladi.

682 +181 +480 =384+8+4=39610

Misol. 18S16 soni o’nli sanoq sistemasiga quyidagicha o’tkaziladi:

1162 +8161 +S160 =1256+816+121=39610

O’nli sanoq sistemasida sonlarni ikkilik sanoq sistemasiga o’tkazish quyidagicha bajariladi.

1-usul.


Misol .3710 –X2

37 2

36 18 2

1 18 9 2

0 8 4 2

1 4 2 2

0 2 1

0
Javob : 1001012

Ikkinchi usul: 610=X2

1.6 ni 2 ga bo’lamiz: 6/2=3 (qoldiq 0) Birinchi qoldiqni q1(0) deb belgilab olamiz.

2. Bo’linma 3 ni 2 ga bo’lamiz: 3/2 (qoldiq 1), ikkinchi qoldiqni q2(1)

3. Bo’linmadagi 1 ni 2 ga bulamiz: 1/2 (qoldiq 1), uchinchu qoldiqni q3(1)

Bu jarayon bo’linma 0 ga teng bo’lguncha davom ettiriladi. Natijada hosil bo’ladigan son 6 =q3 q2 q1 ko’rinishda bo’ladi, ya‘ni 10 lik sanoq sistemadagi 6 soni ikkilik sanoq sistemasida 110 kabi bo’lar ekan

Demak,610 =1102.


Bu qoidani q-asosli sanoq sistemasiga o’tkazish uchun ham qo’llash mumkin

=

34 5


30 6 5

4 5 1 javob: =

1
Misol: =


59 16

4 8 3 javob: =

1 1
Bu misolni aksincha o’tkazib, tekshirib ko’rishimiz mumkin.

=3* =48+11=
Kasrlarni o’tkazish. Aytaylik, r-li sanoq sistemasidagi tug’ri kasrni q-li sanoq sistemasiga o’tkazishtalab qilinsin.

O’tkazish quyidagi qoidaga binoan amalga oshiriladi:

Berilgan to’g’ri kasrni va hosil bo’lgan ko’paytmalarning kasr qismlarini q ga ketma-ket ko’paytirish yo’li bilan q-li raqamlarning r-li yozilishini (katta xonasidan boshlab) butun sonlar ko’rinishida hosil qilamiz. Ko’paytirish dastlabki r-li sanoq sistemasida amalga oshiriladi.

Misol. Quyida 0,25 sonini ikkili sanoq sistemasiga o’tkazish keltirilgan (r10, q2):

0,25


x 2

0,50


x __2

1,00 Javob: 0,01 ya’ni 0,2510=0,012



  1. O’nli sanoq sistemasidagi sonlarni o’nli-ikkili sanoq sistemasiga o’tkazish va aksincha.

Bunday o’tkazish arifmetik amallarga murojaat qilinmay, har bir o’nli raqamni uning ikkili ekvivalenti (tetradasi) bilan qabul qilingan kodlash sistemasiga binoan almashtirish yo’li bilan amalga oshiriladi.



Bunda quyidagi sanoq sistemalarni solishtirma jadvalidan foydalanish mumkin


10 lik

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

2 lik

0

1

10

11

100

101

110

111

1000

1001

5 lik

0

1

2

3

4

10

11

12

13

14

8 lik

0

1

2

3

4

5

6

7

10

11


Misol. 118,37510 soni ikkili-o’nli sistemaga quyidagicha o’tkaziladi:

Teskari o’tishda ikkili o’nli sonning dastlabki ifodasi verguldan chap va o’ng tarafga qarab to’rtxonadan iborat guruhlarga ajratiladi va har bir tetrada o’nli sistemaga o’tkaziladi.



3.Sakkizli sanoq sistemasidagi sonlarni ikkili sanoq sistemasiga o’tkazish va aksincha. Sakkizli sanoq sistemasidagi sonni ikkili sanoq sistemasiga o’tkazish uchun bu sonning har bir raqami mos uch xonali ikkili son (triada) bilan almashtiriladi va keraksiz nollar tashlab yuboriladi.

Misol. 305,48 sonini ikkili sanoq sistemasiga o’tkazish talab qilinsin.

Javob:


Ikkili sanoq sistemasidagi sonni sakkizli sanoq sistemasiga o’tkazish uchun bu sonning ifodasi verguldan chap va o’ng tarafga qarab, uch xonadan iborat guruhlarga ajratilib (zarurat bo’lsa, eng chetki o’ng va chap guruhlar nollar bilan to’ldiriladi), har bir uch xonali guruh mos sakkizlik bilan almashtiriladi.



Misol. (1101111001,1101)2 sonini sakkizli sanoq sistemasiga o’tkazish talab qilinsin.

Javob:




4.O’n oltili sanoq sistemasidagi sonlarni ikkili sanoq sistemasiga o’tkazish va aksincha. O’n oltilisanoq sistemasidagi sonni ikkili sanoq sistemasiga o’tkazish uchun bu sonning har bir raqami mos to’rt xonali ikkili son bilan almashtiriladi va keraksiz nollar tashlab yuboriladi.

16lik

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

A

B

C

D

E

F


2 lik

0

0001

0010

0011

0100

0101

0110

0111

1000

1001

1010

1011

1100

1101

1110

1111


Misol. (7B2,E)16 sonini ikkili sanoq sistemasiga o’tkazish talab qilinsin.

Javob:


Ikkili sanoq sistemasidagi sonni o’n oltili sanoq sistemasiga o’tkazish uchun bu sonning ifodasi verguldan chap va o’ng tarafga qarab to’rt xonadan iborat guruhlarga ajratilib (zarurat bo’lsa, eng chetki o’ng va chap guruhlar nollar bilan to’ldiriladi), har bir to’rt xonali guruh mos o’nlik raqam bilan almashtiriladi.



Misol. (11111111011,100111)2 ikkili sonni o’n oltili sanoq sistemasiga o’tkazish talab qilinsin:

Javob:



Yuqoridagilardan ko’rinib turibdiki, sonlarni bir sanoq sistemasidan ikkinchisiga o’tkazish aytarlicha mehnat talab qiluvchi jarayondir. Ammo, hozirgi zamon hisoblash mashinalarida o’tkazish asosan avtomatik tarzda qism programmalar yordamida amalga oshiriladi.



IV. O’tilgan mavzuni mustahkamlash:
Guruhlarga quyidagi savol va mashqlar navbatl bilan beriladi
1. Ikkilik sanoq sistemasida qo'shish amali qanday bajariladi?Misol keltiring.

2. Ikkilik sanoq sistemasida qo'shish amalini qo'shishjadvalidan foydalanmasdan bajarish mumkinmi? Javobingizni izohlang.

3. Ikkilik sanoq sistemasida ayirish amali qanday bajariladi? Misol keltiring.

4. Ikkilik sanoq sistemasidagi ko'paytirish jadvalini og'zaki aytib bering.



Mashqlar.

1.Quyidagi ikkilik sanoq sistemasida berilgan sonlar ustida arifmetik amallarni bajaring.

a) 10,101+11,111 b) 110,01+11,0101 c) 111,10+111

d) 11011,11-101,01 e) 1111-10,11 f) 1101,101-1001,01

g) 11010,11  10,01 h) 111  11,101 i) 100101  101,011
. 2. Ikkilik sanoq sistemasida amallarni bajaring:

a) 10010 + 127 +125 +123 +1  20 b) 1100 + 123 +1  21 +1 2-1 +1  2-2

c) 1111,101 + 1  23 + 1  20 d) 1001,1  (1  24 + 1  23 + 1  22 + 1  21)

e) 122+121+120+12-2 +10,001 f) 120+12-1+12-3+1000111

g) 127+123-1,1 h) 11010111-(125+123+12-1)
3.O`nlik sanoq sistemasidagi 5310 sonini ikkilik sanoq sistemasiga o`tkazing.

Javob: 5310 = 1101012

4.Ikkilik sanoq sistemasidagi 10111012 sonini o`nlik sanoq sistemasiga o`tkazing.

Javob: 10111012 = 9310

5. Triada kodlash usulidan foydalanib, o`tkazishni bajaring:

a) 1111001012 = ?8 111`100`1012 = 7458

b) 65478=?2 65478 = 110`101`100`1112

6. Paint dasturida O’zbekiston Respublikasi bayrog’i rasmini chizing.



V. O’quvchilarni rag’batlantirish: guruhlar to’plagan ballari e’lon qilinadi, faol qatnashgan o’quvchilarni rag’batlantiriladi .

VI. Uyga vazifa

1. Sonlarni taqqoslang.



a) 1101+11 va 1111 +10

c) 11101-11 va 111+11

e) 11011101 va 10111011

g) 111111:11 va 1010111

i)111,011111,1101 va 111,1001111,101

l)1111+110001 va 11110011-11001

b) 1001,11+101,01 va 1101,01-101,11

d) 1110,01+101 va 10010,01

f) 1101,011-11,01 va 1011,001

h) 11100111:11 va 1010111:11

k) 1,001001+0,0101 va 1,11101-0,00001

m) 10101 va 1110+111

2. Tenglamalarni ikkilik sanoq sistemasida yeching.




a) x + 1001 = 1000

c) (101x-100)/10 = (x+10)/100

e) 1101(x+1101) = x- 10101

g) x10+100x+100=0

i) x10+101x+10=0

l) x10-110001=0

b) (10x-11)101= 101101

d) x-(111-x)11=101x

f) (1111x-11)/11 = 101

h) x10 - 10x+1=0

k) 10x10+101x+1=0

m) x10-111x+1100=0

3. Ifodalarni qiymatini ikkilik sanoq sistemasida va a = 110 va b =101 da hisoblang:




a) (10a-101b)11

c) a10-b10

e) (10a-b)(10a+b)

g) a10+10ab+b10

b) 101b-a(100a+11)

d) a11-1010a10+b11

f) (1001b-110a)/(101a-110b+1)

h) a11+101a10b+101ab10 +b11

4.Tetrada kodlash usulidan foydalanib o`tkazishni bajaring:

a) 10110110112 = ?16 10`1101`10112 = 2DB

b) 1DAE16 = ?2 1DAE16 = 1`1101`1010`11102



5.Bir kitobda 640 ta sahifa bo`lib, har bir sahifa 32 ta satrdan va har bir satr 72 ta belgidan iborat bo`lsa, kitobdagi axborotni 24 Kbt/sek tezlik bilan uzatilganda necha daqiqa vaqt sarflanadi?

Dars ishlanmani yozishda 7-sinf informatika kitobi va Internet tarmog’idan foydalanildi
Download 69,28 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
axborot texnologiyalari
ta’lim vazirligi
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
guruh talabasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
respublikasi axborot
toshkent davlat
tashkil etish
vazirligi toshkent
Toshkent davlat
bilan ishlash
O'zbekiston respublikasi
matematika fakulteti
Ishdan maqsad
o’rta ta’lim
ta’limi vazirligi
fanining predmeti
saqlash vazirligi
moliya instituti
haqida umumiy
pedagogika universiteti
fanlar fakulteti
fanidan tayyorlagan
umumiy o’rta
samarqand davlat
ishlab chiqarish
fanidan mustaqil
Toshkent axborot
universiteti fizika
fizika matematika
uzbekistan coronavirus
Darsning maqsadi
sinflar uchun
Buxoro davlat
coronavirus covid
Samarqand davlat
koronavirus covid
sog'liqni saqlash