Фойдаланилган адабиётлар рўйхати



Download 314,5 Kb.
bet11/18
Sana11.01.2017
Hajmi314,5 Kb.
#65
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   18
2.2. Mulk huquqining mazmuni

Mulk huquqi- bu mulkni egallash, foydalanish va uni tassaruf qilish huquqini qamrab oladi. Bularning har biri mulk huquqining zaruriy elementi hisoblanadi. Ushbu uchala huquqdan birining mavjud bo’lmasligi, ashyoga nisbatan mulk huquqini vujudga keltirmaydi. Masalan, ijra munosabatlarida mulk huquqini uchratmaymiz. Ijarada mulk ustida ijarachi vaqtincha (ijara muddati mobaynida) uni egallash va foydalanish huquqlarini amalga oshiradi.



Egalik qilish huquqi – mol-mulkni o’z qo’lida yoki unga nisbatan o’z huquqlarini amalga oshirish imkoniyatini beruvchi joyda saqlab turib, mulkdorga ashyo ustidan xo’jalik hukmronligini amalga oshirishning yuridik ta’minlangan imkoniyatidir. Egalik qilish huquqi mulkdorning asosiy huquqlaridan hisoblanadi. U mulkdorning boshqa huquqlari bilan chambarchas bog’liq bo’lib, ushbu huquqlarni amalga oshirishi uchun zarur vosita hisoblanadi13.

Mulkni egallash – bu ashyolar ustidan jismoniy hukmronlik bo’lib, u o’zida ashyolarning bus-butun saqlanishni ta’minlash, boshqarish va ushlab turishiga yo’naltirilgan shaxslar harakati majmuini ifodalaydi. Ko’char mulkka nisbattan egalik uni topshirgan paytdan boshlab vujudga keladi. Ko’chmas mulklarga nisbatdan esa ma’lum bir harakatlarni amalga oshirish talab qilinadi. Masalan; uyga ko’chib kirish; yer uchastkalariga ma’lum belgilar qo’yish. Aytaylik, yakka tartibda uy-joy qurish uchun berilayotgan yer uchastkasiga uni berayotgan vakolatli shaxs tomonidan qoziqlar qoqish orqali ma’lum belgilar qo’yiladi. Bu esa ushbu yer uchastkasi kimningdir egaligiga o’tganligida darak beradi.

Mulkni egallash bo’yicha mulkdorning faoliyati mulkni yaroqli holda tutish, uning to’satdan nobud bo’lishining yoki zararlanishining oldini olish va muhofaza qilishga yo’naltirilgan. Biroq, har qanday «egallash» huquqi ham qonun bilan qo’riqlanmaydi. Jumladan, fuqarolik muomalasidan chiqarilgan ashyolar fuqarolarning mulki bo’lishi ham, ularni egallash ham mumkin emas. Masalan, tabiat boyliklari, tarix va madaniyat yodgorliklari, radioaktiv materiallar, harbiy texnikalar va qonunda to’g’rida-to’g’ri ko’rsatib o’tilgan boshqa fuqarolik huquqining obyektlariga nisbatan egalik qilish man etilgan. Demak, bu ashyolarga nisbatan egalik huquqini amalga oshirishda qonunchilik nuqtai nazaridan cheklovlar o’rnatilgan.

Agar qandaydir sabablar bilan bunday ashyolar fuqarolarning qo’liga tushib qolgan taqdirda, ular FKning 228-moddasiga muvofiq davlat ixtiyoriga topshirilishi lozim. Bu qoida qonun tomonidan ruxsat etilgan holatlarga nisbatan qo’llanilmaydi. Biroq, FKning 190-moddasiga ko’ra, agar mulkdor o’ziga qarashli tarix va madaniyat yodgorligiga xo’jasizlarcha munosabatda bo’lsa va uning yaxshi saqlanishini ta’minlamasa, zimmasida yodgorliklarni saqlash vazifasi bo’lgan davlat organlari mulkdorni yodgorlikka xo’jasizlarcha munosabatda bo’lishni to’xtatish haqida ogohlantiradilar. Mabodo, mulkdor ushbu talabni bajarmasa, tegishli organlarning da’vosiga ko’ra sud yodgorlikni olib qo’yish haqida qaror chiqarishi mumkin, bu yodgorlik davlat mulkiga o’tadi. Shu bilan birga bu mulkka nisbatan dastlab egalik qilgan shaxsning huquqlari barham topadi.

Fuqarolik huquqi nazariyasida ashyolarni egallashning qonuniy va noqonuniy ko’rinishlari uchraydi. Qonuniy egallash – bu qonun hujjatlarida belgilangan tartibga ko’ra mulkni egallash bo’yicha faoliyat hisoblanadi. Qonuniy egallash huquqiy asosga tayanadi. Qonuniy egallashda ashyo ijarachida, saqlovchi va boshqalarda shartnomaga ko’ra yoki qonunda nazarda tutilgan asoslarga ko’ra turadi. Bunda mulkni egallashdan maqsad – mulkni bus-butun saqlanishini ta’minlash hisoblanadi. Mulkni egallash bo’yicha huquqlar hajmidagi farqlar, huquqning subyektiga bog’liq holda qonun hujjatlarida mustahkamlangan. Masalan, Davlat - fuqarolik huquqining subyekti sifatida, mulkka musodara, rekvizisiya qilish orqali egalik qilishi mumkin. Bunday huquq fuqarolik huquqining boshqa subyektlariga tanilmagan.

Bundan tashqari mol-mulkka nisbatan qonuniy egalik qilishni muddat nuqtai nazaridan ikki guruhga ajratish mumkin: birinchidan, ashyoga nisbatan vaqtincha egalikni amalga oshirish. Masalan, ijarachiga berilgan mol-mulk ma’lum bir muddat uning egaligida bo’ladi. Ikkinchidan, ashyoga nisbatan muddatsiz egalikni amalga oshirish. Fuqarolik kodeksining 164-moddasiga muvofiq, mulk huquqi muddatsizdir.

Qonun normalariga xilof ravishda ashyolarni egallash, noqonuniy egallash deb tan olish uchun yetarli asos hisoblanadi. Noqonuniy egallashning insofli va insofsiz egallash turlari uchraydi. Ashyoni noqonuniy egallab turgan shaxs uning noqonuniy ekanligini bilmagan va bilishi mumkin bo’lmagan bo’lsa – insofli egallovchi hisoblanadi (FK 229-m). Masalan: sotib oluvchi bozorda o’g’irlangan ashyoning o’g’irlanganligini bilmay turib xarid qilganda. Ashyoga nisbatan o’z egaligining qonuniy emasligini bilgan yoki bilishi lozim bo’lgan shaxs-insofsiz egallovchi hisoblanadi(FK 230-m). Masalan, agar mol-mulk uni boshqa shaxsga berish huquqiga ega bo’lmagan shaxsdan sotib olingan bo’lsa; FKning 212-moddasiga ko’ra, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda qurilish maqsadlari uchun ajratilmagan yer uchastkalarida, shuningdek imorat qurish uchun zarur ruxsatnoma olmasdan yoki arxitektura va qurilish normalari hamda qoidalarini jiddiy buzgan holda qurilgan uy-joy, boshqa bino, inshoot yoki o’zga ko’chmas mulk o’zboshimchalik bilan qurilgan imorat hisoblanadi. O’zboshimchalik bilan imorat qurgan shaxs unga mulk huquqini ololmaydi. Chunki bunda imoratni egallab turgan shaxs insofsiz egallovchi hisoblanadi.



Download 314,5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   18




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
davlat pedagogika
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
vazirligi muhammad
таълим вазирлиги
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
fanidan mustaqil
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
qarshi emlanganlik
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti