Турк адабиёти тарихи



Download 457 Kb.
bet4/63
Sana11.01.2017
Hajmi457 Kb.
#22
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   63

T U R K U


Iki turnam gelir, oqli qorali,

Birin shaxin vurmush, biri yarali,

O yavruya so‘run, asli nereli?

Qator, qator o‘lmush, gelir turnalar,

Ayrim, ayrim ne xo‘sh gelir turnalar.

Ketma turnam, ketma xabar so‘rayin,

Qanoting tagiga nomam solayin

Nozli jononima xabar berayin.

Qator, qator o‘lmish, gelir turnalar

Ayrim, ayrim, ne xo‘sh gelir turnalar.

Ijtimoiy hayotdagi o‘zgarishlar turkularda aks etishi mumkin, ya’ni turkularda so‘z qo‘llanishi, mavzu zamonaviylashadi.

Masalan:


Poezd gelir, xo‘sh gelir

Xonalari bo‘sh gelir


M A N I


Mani to‘rt misralik mustaqil she’rdir. Mani arabcha ma’no so‘zidan bo‘lib, anonim xalq adabiyoti nazm namunasi. Ozariylarda bayoti, qirg‘izlarda o‘lan, o‘zbeklarda xalq qo‘shiqlari kabi. Manilar to‘rt misralik, 7 hijo o‘lchovida aytilib, ko‘pincha

___________ a

___________ a

___________ x

___________ a

shaklida qofiyalanadi. Yozma adabiyotda ruboiy, tuyuq (XIV-XV) janrlari mani asosida paydo bo‘lgan. Mustaqil she’r bo‘lgan manilarda asosiy mazmun so‘nggi ikki misrada bo‘ladi. Manilar turli mavzularda bo‘lishi mumkin. Sof hazil uchun tuzilgan, kulgili manilar ham bor. Ko‘proq ayollar tilidan aytiladigan manilar niyat, fol, sevgi, maktub, to‘y mazmunida yoki falsafiy va boshqa mavzularda bo‘lishi mumkin.

Manilar shaklan to‘rt xil bo‘ladi:

1) Duz mani (oddiy mani); 2) Jinasli (so‘z o‘yinli) mani; 3) Kesik mani; (oyoqli, zinapoya shaklidagi mani); 4) Yedekli mani; (qo‘shimchali mani)



  1. Duz mani yuqoridagi fikrlarni o‘zida jamlagan.

Tog‘lar tuman bo‘ldi, kel;

Ko‘nglim gumon bo‘ldi, kel,

Oylarga va’da berdim,

Yilim tamom bo‘ldi, kel.



  1. Jinasli (so‘z o‘yinli) manilarda qofiya shaklan bir xil, mazmunan har xil so‘zlar(omonimlar)dan tashkil topadi.

O banim och ko‘zlarim

Yora muhtoj ko‘zlarim

Kechdi go‘zal karvoni

O‘tirdim, boj ko‘zlarim

O, mening baxtiyorim

Ko‘nglingda taxti yorim

Yuzingda ko‘z izi bor

Senga kim boqti yorim.



  1. Kesik (oyoqli) manining ilk misrasi 7 hijodan oz, qofiyalari jinosli, misralar soni 4 va undan ortiq bo‘lgan manilar

Bag‘ bana,

Baxcha sana, bag‘ bana,

Deyme zinjir kyar etmez

Zulfing teli bag‘ bana



  1. Yedekli (qo‘shimchali) manilarda mazmunni kuchaytirish uchun band so‘ngida yana ikki misra qo‘shiladi.

Dardim var bellar kabi

So‘ylemem yellar kabi

Qalbimi xuzuni var

Yiqilmish ellar kabi

Ko‘zlarimdan yosh oqar

Bo‘shagan sellar kabi

Shoirlar ham mani shaklida she’rlar yozganlar. Orxan Seyfi Beyning quyidagi misralari bunga dalildir:

Ne Hindda, ne Chindaymish

Ajab nerdaymish, neymish

Izlaganim mahalda

Ko‘nglimni ichindaymish.



Download 457 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   63




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2022
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
maxsus ta’lim
zbekiston respublikasi
guruh talabasi
O’zbekiston respublikasi
nomidagi toshkent
o’rta maxsus
texnologiyalari universiteti
toshkent axborot
davlat pedagogika
xorazmiy nomidagi
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
haqida tushuncha
vazirligi muhammad
таълим вазирлиги
O'zbekiston respublikasi
toshkent davlat
махсус таълим
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi toshkent
saqlash vazirligi
fanidan tayyorlagan
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
fanidan mustaqil
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
qarshi emlanganlik
risida sertifikat
sertifikat ministry
vaccination certificate
o’rta ta’lim
matematika fakulteti
haqida umumiy
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti