3-мавзу. Atmosfera havosini muhofaza qilish reja: Atmosfera havosi: ahamiyati, tuzilishi, tarkibi va uni ifloslovchi manbalar



Download 174 Kb.
bet6/8
Sana28.02.2023
Hajmi174 Kb.
#915344
1   2   3   4   5   6   7   8
Bog'liq
3-мавзу. Atmosfera, suv va tuproq muhofazasi

Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimi, falokatli suv ko‘p bo‘lgan 1969 yilda Chordara suv omboridan 21 km3 suvni tashlash natijasida shakllangan. Vaqt o‘tishi bilan Arnasoy, Aydarko‘l va Tuzkonning umumiy suv hajmi 22 km3 va maydoni 2500 km2 bo‘lgan Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimi (AAKT)ni tashkil qildi.
AAKT ko‘plab qush va hayvonlar uyalaydigan joyga aylandi, ovchilik va baliqchilik rivojlandi. 1993 yildan boshlab Qirg‘iziston Respublikasi To‘xtagul suv ombori sug‘orish tartibidan energiya tartibiga o‘tdi. Natijada AAKTga 1994 yil 9 km3dan ortiq Sirdaryo suvi tashlandi. Oqibatda 120 ming ga dagi yaylovlarni, quduq, dam olish mintaqalari hamda baliq ovlanadigan joylarni suv bosdi. 2005 yilda AAKT eng yuqori hajmga 44,19 km3ga yetdi. 1993-2006 yillar oralig‘ida Arnasoy pastligiga 38,635 km3 chuchuk Sirdaryo suvi tashlandi. 2007 yilda Arnasoyga umumiy suv tashlanishi qariyb 200 mln m3ni tashkil etdi. Hozirda suvning minerallashuvi har litrda 8 g atrofida. Agar ko‘llar tizimiga suv tashlanishi to‘xtatilsa, suv sathi 0,4-0,6 m ga pasayadi.
Nazorat uchun savollar:

  1. Suvning tabiatdagi va organizmlar uchun ahamiyatini aytib bering.

  2. Suvning inson faoliyatidagi o‘rni nimalarda ayon bo‘ladi?

  3. Gidrosfera tuzilmasini bilasizmi?

  4. O‘zbekistonning suv resurslari va ulardan foydalanish holatini tushuntiring.

  5. O‘zbekistondagi suv omborlarga tavsif bering.

  6. Suvni ifloslanish sabablari va manbalarini ayting.



TUPROQ-YER RESURSLARI VA ULARNI MUHOFAZA QILISH
Reja:
1. Tuproq-yer resurslari va ulardan foydalanish.
2. Yer resurslaridan foydalanish jarayonida vujudga kelgan muammolar
3. Yerlarning mahsuldorligini oshirish va tuproq muhofazasi
Tayanch iboralar: Tuproq mahsuldorligi, yer fondi, sug‘oriladigan yerlar, yaylovlar, lalmi, sho‘rlashish, deflyatsiya, cho‘llashish, eroziya, degressiya, “oltin fond”, tadbirlar, kollektor-zovur, mol boqish, almashlab ekish, rekultivatsiya, ihotazorlar.

Tuproq – atrof muhitning muhim komponentlaridan biridir. Uning barcha ekologik vazifalari birgina mahsuldorligida mujassam bo‘lishi mumkin. Tuproq-yer resurslari tabiat boyligi, boshqa boyliklardan farqi, uni qayerda joylashgan bo‘lsa, undan o‘sha yerda foydalaniladi. Dunyo yer fondi tuzilmasi quyidagicha:



  • 33 % mahsuldorligi kam yerlar – cho‘llar, botqoqliklar, muzliklar va b,

  • 3 % antropogen landshaftlar – aholi manzillari, sanoatli hududlar,

transport yo‘llari va boshqalar.

  • 30 % o‘rmon va butazorlar;

  • 34 % qishlq xo‘jalik yerlari, shundan:

  • 11 % (1,5 mlrd ga) haydaladigan yerlar, bog‘lar, uzumzorlar;

  • 23 % o‘tloq va yaylovlardan iborat bo‘lib, so‘ngi 34 % yer resurslari insonni zarur oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojlarining 9 % ini ta‘minlaydi. Ishlov beriladigan yerlarning eng katta maydonlari AQSh, Hindiston, Xitoy, Rossiya, Kanada, Braziliya mamlakatlarida joylashgan. Dunyo bo‘yicha aholi jon boshiga o‘rtacha 0,4 ga haydaladigan yer to‘g‘ri keladi. (Qozog‘istonda 2,0 ga, O‘zbekistonda 0,14 ga, Yaponiyada 0,04 ga ).

Yaylovlar maydoni bo‘yicha Avstraliya, Xitoy, AQSh, Qozog‘iston, Braziliya, Argentina, Shimoliy Afrika davlatlari oldingi o‘rinlarni egallaydi.
O‘zbekistonda sug‘orishga yaroqli yerlar 7-10 mln ga ni tashkil etadi, shuning 16 % i o‘tloq – bo‘z tuproqlar, 44 % i o‘tloq, 30 % i bo‘z tuproqlar, 10 % taqir-o‘tloq tuproqlardan iborat. O‘zbekiston yer fondining yer turlari bo‘yicha taqsimlanishi:

  • sug‘oriladigan yerlar – 9,2 %;

  • pichanzor va yaylovlar – 46,7 %;

  • o‘rmon va butazorlar – 7,6 %;

  • ko‘p yillik daraxtzorlar – 0,8 %;

  • tomorqa yerlari – 1,6 %;

  • bo‘z yerlar – 0,2 %;

  • boshqa yerlar – 34,0 %.


Download 174 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4   5   6   7   8




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish