1 Sintaksis haqida ma`lumot bering



Download 14,39 Kb.
Sana02.07.2022
Hajmi14,39 Kb.
#729008
Bog'liq
ona tili


1)Sintaksis haqida ma`lumot bering.
Sintaksis-lotincha so`z bo`lib, tuzilish, qurilish ma`nolarini anglatadi. U fan sifatida so`zlarning bir qatorga tizilishi natijasida hosil bo`lgan qurilmalarni o`rganuvchi ta`limotga nisbatan ishlatiladi. Sintaksis grammatikaning teng huquqli bir qismidir. Til bilimlari fonetika bilan boshlanib, sintaksis ta`limoti bilan yakunlanadi.Sintaktik hodisa- sintaktik birliklarni o`zaro birikish jarayoni. Sintaktik munosabat- sintaktik aloqa bilan sinonim tarzda qo`llanuvchi atama. Sintaktik aloqa –sintaktik konstrusiyani tashkil etgan elementlarning birikishi. Sintaktik konstruksiya –so`zlarning ma`no va Grammatik jihatdan birikishdan hosil bo`lgan qurilma: saxiy kuz, go`zal baxor. Sintaksisni tekshiruv obyekti so`z birikmasi, gap, gap bo`laklari, gap turlari yaxlit tugallangan matn ko`rinishlari hisoblanadi. Umuman, sintaksisni tekshiruv obyekti sintaktik qurilmalardir. Sintaktik konstrukstiyalar tuzilishiga ko`ra bir so`zli, ikki so`zli, ko`p so`zli sintaktik konstruktsiyalarga bo`linadi. Bir so`zli sintaktik konstruktsiya deyilganda, faqat birgina so`zdan iborat bo`lgan atov gap tipidagi qurilmalar tushuniladi.Sintaksis grammatikaning bir qismi bo`lib, gap qurilishi haqidagi ta`limotdir. Gap va uning logik-grammatik tiplari sintaksisning o`rganish obyektidir. So`z birikmalari va gap bo`laklari gap qurilishining tarkibiy qismini tashkil qiladi. Gapda so`zlarning o`zaro sintaktik aloqaga kirish usullari sintaksisning “so`z birikmasi” bahsining obyekti hisoblanadi.

2)Gapda so`zlarning o`zaro bog`lanishi; teng va ergash bog`lanish haqida umumiy ma`lumot.


Gapda so`zlar, umuman olganda, o`zaro ikki xil sintaktik aloqa yordamida bog`lanadi: tang aloqa, tobe aloqa. Teng aloqa yordamida o`zaro birikkan so`zlar semantik-grammatik jihatidan mustaqil bo`ladi, biri ikkinchisiga tobe bo`lmaydi, formal jihatdan bir xil shakllanadi. Bunday aloqani yuzaga chiqaruvchi so`zlar gapda bir xil sintaktik vazifani bajaradi, bir xil so`z turkumidan ifodalanadi. Teng aloqa yordamida uyushiq bo`laklar hosil bo`ladi.Gapda teng aloqaga kirgan so`zlar o`rni almashtirilganda ham Grammatik holatga putur yetmaydi. Bu tipdagi so`zlar bir Grammatik aloqani yuzaga chiqaruvchi so`zlar-komponentlar o`zaro teng bog`lovchilar, tenglik intonatsiyasi, shuningdek, har ikkala usulning birga qo`llanishi bilan bog`lanadilar.Soz`larning teng aloqasi teng bog`lovchi vazifasida keluvchi ayrim yuklamalar yordamida ham hosil qilinishi mumkin.Ikki va undan ortiq mustaqil so`zlarning Grammatik-semantik jihatdan teng munosabatga kiruvchi qismi teng aloqa deb ataladi. Bunday aloqani yuzaga chiqaruvchi so`zlar alohida olinganda ham, gap doirasida ham musaqil tushunchani anglatadi. So`zlarning tobe aloqaga kiruvchi bir so`zning ikkinchi bir so`zga semantik va Grammatik jihatdan ergashib, hokim-tobelik munosabatini hosil qilinishi natijasida yuzaga keladi.Tobe aloqa yordamida so`z birikmasi hamda gap hosil qilinadi. Tobe aloqa orqali birikkan so`zlardan- komponentlardan biri hokim (bosh so`z) , ikkinchi tobe (ergash so`z) bo`ladi.
3)So`z birikmasi.
So`z birikmalari haqidagi bilim sintaktik ta`limning tarkibiy qismlaridan biridir. So`z birikmasi so`zlarning malum bir mantiqiy va Grammatik qoidalar asosida birikishdan hosil Bo`ladigan erkin sintaktik butunlik hisoblanadi. Biror so`z turkumiga oid birdan ortiq so`zlarning semantik va Grammatik jihatdan o`zaro birikuvchi so`z bitikmalarini yuzaga keltiradi.
Download 14,39 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish