1. Moddiy Nuqta dinamikasi Nyutonning qonunlari va inersial sistemalari



Download 21,93 Kb.
Sana10.02.2022
Hajmi21,93 Kb.
#440255
Bog'liq
Moddiy nuqta dinamikasi, tabiatdagi kuchlar va ularning hususiyatlari.
123uz, Karyerani rejalashtirish va amalga oshirish xususiyatlari, Документ Microsoft Word, 2, 3, Uz REs Avtomobil ullari paydo bolishi, Uz REs Avtomobil ullari paydo bolishi, Dielektriklar, UZ REs yol xojaligini rivojlanishning asosiy bosqichlari — копия, Termodinamika, Markaziy Osiyo hududidagi qadimgi yollar — копия, К Черту Все! Берись и Делай, Богатый Папа Бедный Папа, IRREGULAR VERBS


Mavzu: Moddiy nuqta dinamikasi, tabiatdagi
kuchlar va ularning hususiyatlari.


Reja:


1. Moddiy Nuqta dinamikasi

2. Nyutonning qonunlari va inersial sistemalari

3. Tabiatda Kuchlar



  1. Moddiy nuqta dinamikasi

Kinematika jismlar harakatini uning kelib chiqish sabablarini e’tiborga olmay o‘rganadi.



Dinamika esa jismlar harakatini uning kelib chiqish sabablarini bilgan holda o‘rganadi. Dinamika asosida Nyuton qonunlari yotadi.



  1. N’yutonning birinchi qonuni va inersial sanoq sistemalari.

Jism o’zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini tashqaridan boshqa jismlar ta’sir etmagunicha saqlab qoladi .
Jismlarning o‘zini tinch holati yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlab qolish xususiyati, jismlarning inertsiya xususiyati deb ataladi.
Shuning uchun, Nyutonning birinchi qonuni, inertsiya qonuni deb ham ataladi.
Mexanik harakat nisbiydir va uning xususiyatlari sanoq tizimiga bog‘liq bo‘ladi. Nyutonning birinchi qonuni istalgan sanoq tizimida bajarilavermaydi, shuning uchun bu qonun bajariladigan sanoq tizimlari inertsial sanoq tizimlari deb ataladi.
Boshqa sanoq tizimlariga nisbatan o‘zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlayoladigan sanoq tizimlari inertsial sanoq tizimlari bo‘la oladi.
Koordinata boshi Quyosh markaziga joylashgan geliotsentrik sanoq tizimini juda katta aniqlik bilan inertsial sanoq tizimi deb hisoblash mumkin. Uning koordinata o‘qlari o‘rganiladigan planeta yoki yulduzlarga yo‘naltirilgan bo‘ladi.
Xuddi shuholat uchun, Yer bilan bog‘langan sanoq tizimi inertsial sanoq tizimi bo‘la olmaydi, chunki Yer nafaqat Quyosh atrofida, hattoki o‘zining o‘qi atrofida ham aylanishini hisobga olish zarur. AmmoYerdagi mexanikaviy harakatlar uchun Yer bilan bog‘liq bo‘lgan sanoq tizimini inertsial sanoq tizim deb hisoblash mumkin.
Tajribalardan ma’lumki, bir xil ta’sir ostida turli jismlar o‘zining harakat tezligini bir xil o‘zgartirmaydi, boshqacha qilib aytganda, har xil tezlanish qiymatlariga ega bo‘ladilar.
Tezlanish faqat ta’sir kuchiga bog‘liq bo‘lmay, jismning o‘zini xususiyatiga, ya’ni massasiga ham bog‘liqdir.
Jismning massasi – materiyaning asosiy xususiyatlaridan biri bo‘lib, uning inertsial vagravitatsiyaviy xususiyatlarini belgilaydi.
Inertsial massa jismi nertligining o‘lchov birligi bo‘lib, inertlikni o‘zi esa, jismning o‘z holatini saqlab qolish xususiyatidir.
Nyutonning birinchi qonunidagi ta’sirni ta’riflash uchun kuch
Tushunchasini kiritish zarurdir. Tashqi kuch ta’sirida jism o‘zining harakat tezligini o‘zgartiradi, tezlanishga ega bo‘ladi yoki o‘zining shakli va o‘lchamlarini o‘zgartirishi mumkin – deformatsiyalanadi. Demak kuch ikki xil ta’sirga egadir: dinamik va statik.
Vaqtning har bir belgilangan momentida, kuch o‘zining qiymati, fazodagi yo‘nalishi va qaysi nuqtaga qo‘yilgani bilan xarakterlanadi.
Shunday qilib , kuch vektor kattalik bo‘lib, berilgan jismga boshqa jism yoki maydonlarning mexanikaviy ta’siri o‘lchovi bo‘la oladi.


  1. N’yutonning ikkinchi qonuni–harakat tenglamasi. Kuch. Маssа. Impul’s.


Nyutonning ikkinchi qonuni – ilgarilanma harakat dinamikasining asosiy qonuni bo‘lib, tashqi qo‘yilgan kuch ta’sirida moddiy nuqta yoki jismning mexanikaviy harakati qanday o‘zgarishini tushuntirib beradi.
Moddiy nuqta yoki jismga har xil kuchlar ta’sir etganda, tezlanish qo‘yilgan kuchlarning teng ta’sir etuvchi qiymatiga proportsionaldir.
Jismga tasir qilayotgan og`irlik kuchi, uning massasini vaqt mobaynida tezlanishga ko’paytmasiga tengdir.
Nyutonning uchinchi qonuni.

Moddiy nuqtalarning o‘zaro ta’siri xarakterini Nyutonning uchinchi qonuni bilan ifodalash mumkin. Moddiy nuqta yoki jismlarning bir-biriga ta’siri, o‘zaro ta’sir kuchlari xarakteriga ega, bu kuchlar moduli bo‘yicha teng bo‘lib, bir-birigaqarama-qarshiyo‘nalgandir:


Ikki jismlar orasidagi o’zaro tasir kuchi F ,ularning m1 va m2 massalar ko’paytmasiga to’g’ri proporsioonaldir.


Tabiatda kuchlar

Gravitatsiyaviy tortishish kuchi – bu ikkita moddiy jismlar orasidagi o‘zaro ta’sir etuvchi kuchdir. Planetalarning harakatini tahlil qilish natijasida 1667 yilda I.Nyuton butun dunyo tortishish qonunini yaratdi. Butun dunyo tortishish qonuniga asosan m1 va m2 massali jismlar orasidagi gravitatsiyaviy tortishish kuchi jismlar massalariga to‘g‘ri proportsional va oralaridagi masofaning kvadratiga teskari proportsional bo‘lib, ikki jism markazlarini tutashtiruvchi to‘g‘ri chiziq bo‘ylab yo‘nalgan bo‘ladi:


-11 2 2
G=6.67 * 10 Nm /km

Bu ta’sir gravitatsiyaviy ta’sir deb ataladi va jismlarning massalari juda katta bo‘lganda yaqqol namoyon bo‘ladi.


Bu ifodada massalar tortishish xususiyatini belgilagani uchun ularni gravitatsion massalar deb atashadi, ammo qiymati bo‘yicha inertsion massalarga tengdir.
Quyosh tizimidagi barcha planetalarning massalari Quyosh massasining 5 foizidan kichik bo‘lgani uchun, uning atrofida harakat qiladilar. Quyosh bilan Yer orasidagi tortishish kuchi 3,5.1022 N, Yer bilan Oy orasidagi tortishish kuchi esa 2.1020N ga tengdir.
Planetalar va ularning yo‘ldoshlari harakatlarini Kepler qonunlari tushuntirsa ham, ammo tortishish sababini tushuntirib beraolmaydi.
Download 21,93 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2023
ma'muriyatiga murojaat qiling

    Bosh sahifa
davlat universiteti
ta’lim vazirligi
axborot texnologiyalari
zbekiston respublikasi
maxsus ta’lim
guruh talabasi
nomidagi toshkent
O’zbekiston respublikasi
o’rta maxsus
toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
xorazmiy nomidagi
davlat pedagogika
rivojlantirish vazirligi
pedagogika instituti
Ўзбекистон республикаси
tashkil etish
vazirligi muhammad
haqida tushuncha
таълим вазирлиги
toshkent davlat
respublikasi axborot
kommunikatsiyalarini rivojlantirish
O'zbekiston respublikasi
махсус таълим
vazirligi toshkent
fanidan tayyorlagan
saqlash vazirligi
bilan ishlash
Toshkent davlat
Ishdan maqsad
fanidan mustaqil
sog'liqni saqlash
uzbekistan coronavirus
respublikasi sog'liqni
coronavirus covid
koronavirus covid
vazirligi koronavirus
covid vaccination
risida sertifikat
qarshi emlanganlik
sertifikat ministry
vaccination certificate
haqida umumiy
matematika fakulteti
o’rta ta’lim
fanlar fakulteti
pedagogika universiteti
ishlab chiqarish
moliya instituti
fanining predmeti