1. geterogen katalitikaviy jarayonlar


GETEROGEN KATALIZ NAZARIYALARI



Download 48,5 Kb.
bet3/4
Sana16.03.2022
Hajmi48,5 Kb.
#493195
1   2   3   4
Bog'liq
1423933707 59982

4. GETEROGEN KATALIZ NAZARIYALARI

Kataliz hodisasini izohlab beradigan nazariyalardan biri oraliq mahsulotlar hosil bo’lish nazariyasidir. Bu nazariyaga muvofiq, katalizator reaksiya oxirida o’z tarkibi va miqdorini o’zgartirmasa ham reaksiyaning oraliq bosqichlarida ishtirok etadi. А + В  АВ reaksiya o’z – o’zicha juda sust borib, katalizator (K) ishtirokida tezlashadi. Reaksiyaning tezlashishiga sabab reaksiyaning oraliq bosqichida katalizator ishtirok etishidir.


А + К  АК
АК + В  АВ + К
---------------------------------------
А + В + К  АВ + К
Bu sxema katalizatorning reaksiya oxirida o’zgarmay qolishini va reaksiya tezligining katalizator miqdoriga proportsional ekanligini ko’rsatadi.
SHunday qilib, oraliq mahsulotlar nazariyasiga muvofiq, katalizator reagentlar bilan birikib, beqaror birikmalar hosil qilganligidan reaksiya tezlashadi.
1886 yilda D.I. Mendeleev geterogen kataliz katalizator sirtida adsorbilangan molekulalarning deformatsiyalanishidan kelib chiqadi deb tushuntirdi. D.I. Mendeleevning bu nazariyasi keyinchalik boshqa olimlar tomonidan mukammallashtirilda. N.D. Zelinskiy bu tasavvurlarning organik kimyodagi katalitik reaksiyalarga qo’llanilishini ko’rsatdi. Uning fikricha, katalizatorning kristallik panjarasida yonma – yon turuvchi qo’shni atomlarning har biri adsorbtsiya vaqtida o’ziga organik modda molekulasidan uglerod atomlarini tortadi. Buning natijasida organik modda molekulasi deformatsiyalanadi va molekuladagi bog’lanishlar bo’shashadi. Shu sababli reaksiya tezligi ortadi.
N.I. Kobozevning 1939 yilda taklif etgan «Katalitik aktiv ansambllar» nazariyasiga ko’ra, reaktsiyada katalitik effekt yuzaga chiqishi uchun katalizatorning bir necha molekulalari o’zaro yoki yoyuvchining bir necha molekulalari bilan albatta amorf mahsulot, ya‘ni ansambl hosil qilishi lozim.
SHu vaqtga qadar geterogen katalizni izoh qiladigan yagona nazariya bo’lmasa ham katalizatorning sirti ko’p jinsli degan fikr umum tomonidan e‘tirof etilgan.
M.I. Temkin va uning hamkasblari katalizator sirtining ko’p jinsli degan ta‘rifdan foydalanib, turli reaktsiyalarning kinetikasini o’rganishda muvaffaqiyat qozondilar.
Katalizning elektron nazariyasi S.Z. Roginskiy va F.F. Volkenshteyn tomonidan ishlab chiqilgan. Ko’pgina yarim o’tkazgichlar (B, C, Si, Se, Te, CoO, ZnO, V2O5, Zn va hokazo) katalizatorlardir. Bu nazariya, asosan, shu xil katalizatorlarga mansub.
Bu nazariyani quyidagicha tushuntirish mumkin. Masalan, idish devori ZnO bilan qoplangan bo’lsin. Shuningdek ZnO kristall Zn2+ va O2- ionlardan tashkil topgan, Zn va O lar bir yuza bo’ylab joylashgan deb faraz qilinsa:
Zn2+ O2- Zn2+ O2-
O2- Zn2+ O2- Zn2+
Issiqlik harakati ta‘sirida yoki kvant energiya yutish natijasida O2- dan bitta elektron Zn2+ ga endotermik ravishda (energiya yutish bilan) o’tishi mumkin:
O2- + Zn2+  O- + Zn+
Natijada ikkita ion – radikal O- va Zn+ hosil bo’ladi, ya‘ni yuzada erkin valentlik hosil bo’ladi. Erkin radikallar esa katalizator faolligini oshiradi.

Download 48,5 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3   4




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish