1 – mavzu gruntlar mexanikasi, zamin va poydevorlar fanga kirish reja



Download 337,36 Kb.
Pdf ko'rish
bet2/3
Sana25.11.2022
Hajmi337,36 Kb.
#872288
1   2   3
Bog'liq
1-ma\'ruza

Asosiy tushunchalar
Inshootdan tushayotgan 
yukni 
zaminga uzatish bilan birga uning turg'unligini ta’minlovchi yer 
osti, yoki suvosti qurilma 
poydevor
deb ataladi. 1-rasmda tabiiy 
zaminda joylashgan sayoz poydevor chizmasi tasvirlangan bo'lib, 
uning asosiy qismlari quyidagilardan iborat. 
Poydevorni inshootdan ajratib turuvchi sath poydevoming 
uslki pog'onasi (a-a), uni zamindan ajratib turuvchi sath esa 
poydevorning tag yuzasi (b-b), poydevorning yon yuzalari (a-b) 
uning qirralari deb ataladi. 
Yer yuzasidan poydevor tag sathigacha bo'lgan masofa 
poydevor chuqurligi (H) deyiladi. Poydevorning ustki pog'onasi (a-
a) bilan tag yuzasi (b-b) oralig'idagi masofa uning balandligi (h) 
deb yurililadi. 
Poydevordan uzaliluvchi bosimni qabul qiluvchi grunt 
qatlamiga 
zamin deb nom berilgan
. Zamin ikki turga bo'linadi: 
tabiiy va sun’iy zaminlar. Tabiiy zamin grunt tabiatda qanday 
bo'lsa shunday holatda bo’ladi, sun'iy zamin esa inshoot barpo 
etilgunga qadar gruntni turli usullar yordamida mustahkamlash (zichlash yoki qotirish) oqibatida yuzaga 
keladi.
Binolar uchun zamin, ba’zi inshootlar uchun esa xomashyo sifatida foydalaniladigan tog‘ jinslari 
grunt
deb ataladi. Demak, har qanday tog‘ jinsi grunt bo’lishi uchun u bosim ta’sirida ishlashi kerak. 
Shuningdek, gruntni tuproqdan farqlay bilish lozim. Tuproq yer yuzasidagi chiqindi qatlam bo’lib, inshoot 
uchun maydon tekislanayotgan vaqtda zamin yuzasidan olib tashlanadi. 
Gruntlar mexanikasi fanining asosiy maqsadi tog’ jinslarining yemirilishi natijasida hosil bo'luvchi 
o'zaro bog'lanmagan yoki kuchsiz bog'langan mayda zarralardan tashkil topgan jinslar hossasini 
o'rganishdir. Bunday jinslar zarralari orasida g'ovaklar mavjudligi bilan boshqa jinslardan farqlanadi. 
G’ovaklar suv va qisman havo bilan to'lgan bo‘ladi. Ma’lumki, fizika fanida bunday jismlar dispers 
jismlar deb nomlanadi (dispersus - yunoncha atama bo'lib, o'zbek tilida “maydalangan”, “bo'laklangan” 
degan ma’noni anglatadi). Shunday qilib, gruntlar mexanikasi dispers jismlar mexanikasi shaklida 
namoyon bo'ladi. 


Yuqorida aytilganlarga asoslanib, gruntlar mexanikasining masalalarini yechishda yaxlit jism 
qonuniyatlaridan foydalanish yetarli emas degan hulosaga kelish mumkin. Ushbu masalalami batafsil 
tushunib yetish uchun g'ovak jism larga xos qonuniyatlar: siljishga qarshilik (mustahkamlik), tashqi yuk 
ta’sirida zichlanish va o’zidan suv sizdirishga oid muammolami qo'shimcha ravishda o'rganish talab 
etiladi. 
Zamin va poydevorlar barpo etishdagi nuqsonlar. Yuqorida ta’kidlanganidek, bino va inshootlaming 
mustahkamligi va turg'unligini ta’minlashga oid masalalar zamin gruntlarining mustahkamlik va turg'unlik 
darajasi bilan uzviy bog'liq. Shuningdek, poydevor qurilmalarini to'g'ri tanlash va ularni tiklash jarayonida 
yuz beradigan o'zgarishlar ta’sirini o'rganish ham ahamiyatlidir. Bunday yechimlaming murakkablik 
darajasi tabiatda uchraydigan gruntlaming turli-tumanligi va bir-biridan tubdan farqlanuvchi hossalariga 
bog'liq. Har qanday zamin grunti o'ziga xos murakkab jism bo'lib, bu murakkablik grunt zarralarining 
zichlik va namlik ko'rsatkichlarini o'zgaruvchanligi bilan ortib boradi. Bunday masalalami to 'g 'ri 
yechishning birdan-bir yo'li qurilish maydonida mukammal ravishda muhandis-geologik va gidrigeologik 
izlanishlar olib borish, inshoot og'irligi ta’siridan zamin gruntlarida yuz beruvchi fizik va mexanik 
xususiyatlaming o’zgarishi, shuningdek, turli boshqa ta’sirlami batafsil o'rganish natijasida mulohaza 
yuritishdir. 

Download 337,36 Kb.

Do'stlaringiz bilan baham:
1   2   3




Ma'lumotlar bazasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan ©hozir.org 2024
ma'muriyatiga murojaat qiling

kiriting | ro'yxatdan o'tish
    Bosh sahifa
юртда тантана
Боғда битган
Бугун юртда
Эшитганлар жилманглар
Эшитмадим деманглар
битган бодомлар
Yangiariq tumani
qitish marakazi
Raqamli texnologiyalar
ilishida muhokamadan
tasdiqqa tavsiya
tavsiya etilgan
iqtisodiyot kafedrasi
steiermarkischen landesregierung
asarlaringizni yuboring
o'zingizning asarlaringizni
Iltimos faqat
faqat o'zingizning
steierm rkischen
landesregierung fachabteilung
rkischen landesregierung
hamshira loyihasi
loyihasi mavsum
faolyatining oqibatlari
asosiy adabiyotlar
fakulteti ahborot
ahborot havfsizligi
havfsizligi kafedrasi
fanidan bo’yicha
fakulteti iqtisodiyot
boshqaruv fakulteti
chiqarishda boshqaruv
ishlab chiqarishda
iqtisodiyot fakultet
multiservis tarmoqlari
fanidan asosiy
Uzbek fanidan
mavzulari potok
asosidagi multiservis
'aliyyil a'ziym
billahil 'aliyyil
illaa billahil
quvvata illaa
falah' deganida
Kompyuter savodxonligi
bo’yicha mustaqil
'alal falah'
Hayya 'alal
'alas soloh
Hayya 'alas
mavsum boyicha


yuklab olish